civilnet.am Մարդու իրավունքների ոլորտում Հայաստանի վիճակը մնացել է անկայուն։ Այս մասին ասված է Human Rights Watch-ի զեկույցում։
Զեկույցում ասվում է, որ մինչ իշխանությունները շարունակում էին կոռուպցիայի դեմ պայքարը և բարեփոխումներն ուղղված օրենքի գերակայությանը, մարդու իրավունքներին առնչվող լուրջ մտահոգությունները մնում էին արդիական, այդ թվում՝ ընդլայնված պետական տեսահսկումը, մամուլի ազատության սահմանափակումները, ընտանեկան բռնությունը, հաշմանդամություն ունեցող անձանց նկատմամբ խտրականությունը, ինչպես նաև սեռական կողմնորոշման և գենդերային ինքնության հիման վրա բռնությունն ու խտրականությունը։ Քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններն ընդգծել են ոստիկանության կողմից չարաշահումների վերաբերյալ անարդյունավետ քննությունը, դատական անկախության բացակայությունը և քրեական դատավարություններում նախնական կալանքի չափազանցված կիրառումը։ Հայաստանում բացակայում է նաև խտրականության դեմ պայքարի համապարփակ օրենսդրությունը։
Իշխանությունները դժվարություն են ունեցել ապահովել բավարար սոցիալական պաշտպանություն Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված ավելի քան 100,000 էթնիկ հայերի համար։ Բնակարանների վարձակալության համար տրվող պետական սուբսիդավորման աստիճանական դադարեցման հետ մեկտեղ, կառավարությունը ներդրեց կարիքի վրա հիմնված օգնությունների տրամադրումը երեխաներին, տարեցներին, որոշ հաշմանդամություն ունեցող անձանց, ուսանողներին և հիմնական կերակրողին կորցրած ընտանիքներին։ Այս մոտեցումը շատ տեղահանված անձանց կանգնեցրեց բնակարանի վարձի վճարման և հիմնական կարիքների բավարարման դժվարության առջև։
Գաղտնիության իրավունք
Հունիսին իշխանությունները «Ոստիկանության մասին» օրենքում փոփոխություններ ընդունեցին, որոնք ոստիկանությանը թույլ են տալիս իրական ժամանակում և ըստ պահանջի հասանելիություն ստանալ պետական և համայնքային մարմինների, պետության հետ փոխկապակցված հաստատությունների, ավտոկայանատեղերի, շտապօգնության ծառայությունների և օդանավակայանների կողմից շահագործվող տեսահսկման համակարգերին։ Վերջնական տարբերակն ավելի մեղմ էր, քան նախնական նախագիծը, որը Հայաստանում գործող մասնավոր ձեռնարկություններին կպարտադրեր տեղադրել հսկողության տեսախցիկներ և ոստիկանությանը տրամադրել հասանելիություն իրական ժամանակի ռեժիմում, ինչպես նաև տեսագրություններ։
Այնուամենայնիվ, դեռևս կան լուրջ մտահոգություններ։ Օրենքը չունի հսկողության տեսագրությունների ժամանակ անձնական տվյալների պաշտպանության համար համարժեք երաշխիքներ։ Օրինակ՝ այն թույլ է տալիս ոստիկանությանը մուտք գործել սոցիալական խնամքի հաստատություններում և հոգեկան առողջության կենտրոններում տեղադրված տեսախցիկներ, որտեղ հսկողությունը բավարար չափով կարգավորված չէ և ռիսկեր է ստեղծում՝ խախտելով բնակիչների անձնական կյանքի անձեռնմխելիության և անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքները։
Օրենքը նաև իրավունք է վերապահում համայնքային իշխանություններին մշակել իրենց իրավասության տակ գտնվող տեսահսկման համակարգերից ստացված անձնական տվյալները (փոփոխություն, որն ընդունվել է առանց հանրային քննարկման), և ներդնում է տուգանքներից ստացված եկամուտների ոստիկանության հետ բաշխման մեխանիզմ՝ նմանատիպ համակարգերով հայտնաբերված խախտումների դեպքում։
Բացի այդ, օրենքը չի կարգավորում դեմքի ճանաչման և տեսանյութերի վերլուծության այլ ձևերի օգտագործման հնարավորությունը. հայաստանյան իշխանությունները հայտնել են նման տեխնոլոգիա կիրառելու իրենց մտադրության մասին, ինչը մտահոգություններ է առաջացնում հսկողության և այլ իրավունքների վրա դրա ազդեցության շուրջ։
Խոսքի և տեղեկատվության ազատություն
2025 թվականի առաջին վեց ամիսներին տեղական մեդիա շահերի պաշտպանության խումբը փաստագրել է իրավապահ մարմինների կողմից ֆիզիկական բռնության չորս դեպք և լրատվամիջոցների նկատմամբ տարբեր տեսակի ճնշումների 61 դեպք, ներառյալ՝ սպառնալիքներ և վիրավորանքներ։ Նույն ժամանակահատվածում լրատվամիջոցների նկատմամբ զրպարտության հիմքով ներկայացվել է 29 նոր դատական հայց, որոնցից 15-ը ներկայացվել են պետական մարմինների կամ ներկայիս և նախկին պաշտոնյաների կողմից, իսկ վեցը՝ մասնավոր ընկերությունների կողմից։
2023 թվականին մեկնարկած ԱՄՆ ՄԶԳ-ի (USAID) 15 միլիոն ԱՄՆ դոլար ֆինանսավորմամբ լրատվամիջոցների զարգացման ծրագրի դադարեցումը տասնյակ անկախ լրատվամիջոցների կանգնեցրեց գործունեությունը շարունակելու վտանգի առաջ։ Ապրիլին Հայաստանի կառավարությունը ստեղծեց «Հանրօգուտ մեդիամիջավայր» հիմնադրամը՝ աջակցելու լիցենզավորված հեռարձակողներին՝ սոցիալապես օգտակար բովանդակություն արտադրելու նպատակով։ Տեղական մեդիա կազմակերպությունները քննադատեցին որոշումը որպես միակողմանի՝ համապատասխան շահագրգիռ կողմերի հետ խորհրդակցությունների բացակայության պատճառով, և զգուշացրեցին, որ այն անարդարացի կերպով նախապատվություն է տալիս որոշակի հեռարձակողների և ստեղծում է ռիսկեր՝ պետության կողմից խմբագրական անկախությանը միջամտելու առումով։
Ընտանեկան բռնություն և բռնություն կանանց ու աղջիկների նկատմամբ
2025 թվականի հուլիսի դրությամբ, Հայաստանի ոստիկանությունը հայտնել է ընտանեկան բռնության 893 նոր դեպքի մասին: Միայն 87 դեպք է ուղարկվել դատարան: Երեսունյոթ տուժածներ հաշմանդամություն ունեցող անձինք էին, այդ թվում՝ 22 կին: Ընտանեկան բռնության զոհերի համար նախատեսված Հայաստանի ապաստարաններն ու աջակցության ծառայությունները ներառական չեն հոգեսոցիալական կամ մտավոր հաշմանդամություն ունեցող բռնություն վերապրած անձանց համար։
Որպես դրական զարգացում՝ ապրիլին Կառավարությունն ընդունեց 2025-2028 թվականների Գենդերային քաղաքականության ռազմավարությունը և գործողությունների ծրագիրը, որը սահմանում է գենդերային հավասարության խթանման առաջնահերթությունները, այդ թվում՝ ղեկավար կազմում կանանց հավասար ներկայացվածության խթանման, գենդերային հիմքով բռնության դեմ պաշտպանության ամրապնդման և կանանց համար տնտեսական հնարավորություններին հավասար հասանելիության խթանման միջոցով:
Շարունակությունը՝ սկզբաղբյուր կայքում
