armenpress.am Բելգիայի Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Միշել դը Մաեգդը նոր բանաձև է ներկայացրել Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունների նոր փուլի վերաբերյալ, որն արդեն իսկ ընդունվել է երկրի Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի կողմից։

Բելգիացի պատգամավորն այդ մասին հայտնել է Բրյուսելում «Արմենպրես»-ի թղթակցին տված հարցազրույցում։

Դը Մաեգդն անդրադարձել է նաև Հայաստանի համար անվտանգության երաշխիքների անհրաժեշտությանը, խաղաղության գործընթացին և Բաքվի կողմից ապօրինի պահվող հայ գերիների հարցին, Բելգիայի և Եվրոպական միության քաղաքական դերակատարությանը, ինչպես նաև այն ազդակներին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ Հայաստանի առաջիկա քաղաքական և ռազմավարական ընտրությունների վրա։

-Ձեր կողմից առաջարկված ու ընդունված բանաձևում դուք խոսում եք Հայաստանի և Եվրոպայի մերձեցման մասին։ Արդյոք սա ուժեղացված քաղաքական ուղեկցո՞ւմ է, թե՞ Հայաստանի համար իրական եվրոպական ռազմավարական տեսլականի սկիզբ։

-Երկուսն էլ։ Նախ՝ քաղաքական իրավիճակի հստակ ուժեղացում, քանի որ առաջին անգամ Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովը կանցկացվի Երևանում։ Եվ հետո՝ հաջորդ օրը կլինի Հայաստանի և Եվրոպական միության գագաթնաժողովը։ Այսպիսով, քաղաքական առումով սա ուժեղ ազդանշան է, հատկապես, որ տեղում քննարկվելու են հատկապես անվտանգության և տարածաշրջանում կայունության հարցեր։ Եվ այն, որ սա արվում է Երևանում, այն դեպքում, երբ մենք, այնուամենայնիվ, նոր ենք դուրս եկել Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմից, ինձ համար չափազանց ուժեղ քաղաքական ազդանշան է։ Բայց նպատակը նաև ավելի հեռուն գնալն է և Եվրոպական միության ու Հայաստանի միջև ռազմավարական գործընկերությունն ամրապնդելը։ Սա ակնհայտ է թեկուզ միայն խաղաղության համաձայնագիրը կյանքի կոչելու տեսանկյունից, որը նախաստորագրվել է երկու պետությունների կողմից։ Բայց այժմ այն պետք է պաշտոնապես ստորագրվի, և երբ դա ստորագրվի, դա, բնականաբար, թույլ կտա ունենալ շատ ավելի կարևոր ռազմավարական հորիզոն մի տարածաշրջանում, որը ենթադրաբար պետք է խաղաղ լինի, բայց որում իրական խաղաղությունը մենք դեռ հույս ունենք տեսնել։ Ուստի, կարծում եմ, որ իրականում երկուսն էլ կան։ Սա սկիզբն է։ Սա շատ ուժեղ քաղաքական ազդանշան է, բայց նաև ավելի կարևոր ռազմավարական գործընկերության սկիզբն է Կովկասի և Եվրոպական միության միջև։

-Ձեր պատկերացմամբ խաղաղությունը կարո՞ղ է տևական լինել, եթե այն չուղեկցվի անվտանգության ոլորտում ստուգելի երաշխիքներով, կամ, ինչպես Դուք եք ասում, մարդու իրավունքներով և միջազգային վստահությամբ։ Այս դեպքում ինչպե՞ս կարելի է հասնել այդ խաղաղությանը:

-Այսպես, մի կողմից կա խաղաղությունը, որը պետք է հաստատվի, պաշտոնապես ստորագրվի։ Այն, ինչպես ասացի, նախաստորագրվել է, բայց հիմա իսկապես պետք է վերջնականապես ամրագրվի։ Իսկ մյուս կողմից, բնականաբար, այն պետք է ուղեկցվի բավարար երաշխիքներով։ Եվ ո՞վ կարող է տալ այդ երաշխիքները։ Իհարկե, Կովկասի երկրների, Հայաստանի բազմակողմ գործընկերները, օրինակ՝ Հայաստանում եվրոպական առաքելությունը, որի մանդատը, եթե հիշողությունս չի դավաճանում, հաստատվել է մինչև 2027 թվականը։ Դե պետք է հետևել, որպեսզի այն շարունակվի։ Իդեալական դեպքում այն չպետք է լինի մշտական, քանի որ դա կնշանակի, որ կա անվտանգության խնդիր։ Ամեն դեպքում, այն պետք է շարունակվի մինչև այն պահը, երբ կգնահատվի, որ խաղաղությունը տեղում ստուգելի է, որ այլևս հարձակումներ չկան Հայաստանի տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության դեմ։ Սա հիմնարար է։ Այս ամենը քայլեր են, որոնք ինչ-որ պահի թույլ կտան ունենալ լիովին խաղաղ տարածաշրջան։

-Դուք պահանջում եք վստահելի անվտանգության երաշխիքներ տևական խաղաղության համար, Ձեր կարծիքով դա ի՞նչ է նշանակում կոնկրետ Հայաստանի համար։ Ինչպե՞ս եք պատկերացնում այդ վստահելի անվտանգության կոնկրետ գործողությունները։

-Դա նախ Հայաստանի տարածքից բոլոր այն ռազմական ուժերի դուրսբերումն է, որոնք հայկական չեն։ Սա հիմնարար է։ Սա հավատ ներշնչող առաջին քայլն է՝ բարի կամք ցույց տալու համար։ Հաջորդ քայլը բոլոր հայ գերիների ազատ արձակումն է։ Մենք դա արդեն պահանջել ենք մի քանի բանաձևով, այս բանաձևում նույնպես դա կա, բայց սա շարունակությունն է բազմաթիվ բանաձևերի, որոնք ես արդեն ընդունել եմ այստեղ՝ խորհրդարանում։ Խոսքը հայ գերիների մասին է, որոնք ներկայում պահվում են Բաքվում։ Պետք է, իհարկե, ապահովել, որ նրանք կարողանան օգտվել արդար դատավարությունից՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխան։ Սա հիմնարար է։ Այսօր թվում է, որ դա այդպես չէ, և կարծում եմ, որ մենք պետք է օգտվենք այս քաղաքական պահից և այս երկու գագաթնաժողովներից՝ դրան հասնելու համար։ Թեև արդեն որոշ քայլեր արվել են, պետք է արդար լինել. 4 հայ գերի է ազատ արձակվել, ինչը հեշտ չի եղել ադրբեջանական կողմի համար, հատկապես ադրբեջանական հասարակական կարծիքի տեսանկյունից։ Այսինքն՝ ինչ-որ բաներ արվում են, դա ժամանակ է պահանջում, բարդ է, բայց, իհարկե, պետք է շարունակել և հուսալ։ Վերջապես, սա անձնական տեսակետ է, որ ես ասում եմ, բայց անկեղծորեն հույս ունեմ, որ այդ մարդիկ կազատվեն։

-Կարծում եք Եվրոպական միությունն այսօր ունի՞ բավարար քաղաքական գործիքներ՝ իրականում Հայաստանին աջակցելու համար: Տեղի ունեցող մերձեցումը ավելի շատ հռետորաբանությո՞ւն է, թե՞ իսկապես գործիքներ կան։

-Կարծում եմ՝ այն պահից, երբ Եվրոպական միությունը որոշում է հենց տեղում անցկացնել Եվրոպական քաղաքական համայնքի այս գագաթնաժողովը, դա արդեն ուժեղ ազդանշան է։ Եվ բացարձակապես վստահելի չէր լինի, եթե այդ ուժեղ ազդանշանին չհետևեին գործողություններ, հակառակ դեպքում դա իրականում իմաստ չէր ունենա։ Ես շատ լավ հիշում եմ, որ մի օր Եվրոպական հարցերի հանձնաժողովում դիմել էի Բարտ Վևերին (խմբ. Բելգիայի վարչապետ), և նա շատ ուրախ էր ինձ հայտնելու այդ գագաթնաժողովը Երևանում անցկացնելու որոշման մասին նույնիսկ մինչ այն պահը, երբ Հայաստանը սրա մասին պաշտոնապես հայտարարեց։ Նա գիտի, որ ես այն պատգամավորն եմ, որը  Հայաստանի շահերի, տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության ամենաջերմեռանդ պաշտպանն է Բելգիայի խորհրդարանում։ Այսպիսով, սա վկայում է, որ սա պարզապես քաղաքական հռետորաբանություն չէ, այլ դրա հետևում իրականում գաղափար կա, և Եվրամիության երկրներից է կախված դրան հետևելը։ Իսկ ի՞նչ է պահանջում իմ բանաձևը։ Այն պահանջում է Բելգիայի կառավարությունից հետևել, որ դրան իսկապես հաջորդեն գործեր։ Իրականում հենց սա է այս բանաձևի պահանջների իմաստը։ Իսկ Բելգիան դա պետք է անի, բնականաբար, 27 երկրների միջոցով։ Նրանք 27-ն են, և պետք է այնպես լինի, որ Եվրոպական խորհրդի սեղանի շուրջ մենք գնանք հենց այդ ուղղությամբ։

-Նախքան Բելգիայի դիրքորոշմանը անդրադառնալը, պետք է նաև հասկանալ, որ մայիսին սպասվող ԵՄ-Հայաստան գագաթնաժողովը, քանի որ տեղի է ունենում Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններից անմիջապես առաջ, շատերի կողմից մեկնաբանվում է որպես ուղիղ քաղաքական աջակցություն գործող իշխանությանը՝ ասելով, թե դա մի տեսակ միջամտություն է Հայաստանի ներքին գործերին՝ փորձելով ավելի հեռու մղել Ռուսաստանին։ Ի՞նչ կասեք այս մասին:

-Ես կարծում եմ, որ սա քաղաքական աջակցություն է հայկական պետությանը։ Սա հիմնարար է։ Կարծում եմ, որ ո՛չ Բելգիան, ո՛չ էլ Եվրամիության այլ պետություններ կոչված չեն միջամտելու որևէ պետության ժողովրդավարական գործընթացին։ Դա նրա ինքնիշխանության մասն է։ Եվ ուրեմն հենց հայերն են որոշելու, թե ում են ուզում ընտրել։ Դա ինքնըստինքյան հասկանալի է։ Հիմա քաղաքական առումով տեսնում ենք, որ Փաշինյանի օրոք կա Եվրոպային և ընդհանրապես Արևմուտքին ավելի մոտենալու կամք։ Նաև Վաշինգտոնին, իհարկե, և դա, բնականաբար, ի վնաս այն ռուսական ազդեցության, որը Հայաստանը ճանաչել է փաստորեն իր անկախացումից ի վեր։ Անկեղծորեն կարծում եմ, որ հայ ժողովուրդն է որոշելու, թե ովքեր պետք է ներկայացնեն իրեն։ Բայց թեկնածուների միջոցով, եկեք անկեղծ լինենք, հայերն արտահայտվելու են նաև ռազմավարության օգտին։ Ռազմավարություն, որը նպատակ ունի մերձենալու Եվրոպական միությանը, կամ հակառակը։ Կարծում եմ՝ սա քաղաքական բանավեճ է, որը հիմա շատ կենդանի է Հայաստանում, և նրանք դա գիտակցում են։ Իսկ ես, քանի որ Հայաստանի բարեկամն եմ, հույս ունեմ, որ Հայաստանը մի փոքր ավելի կմոտենա Եվրոպական միությանը արժեքների առումով։ Ես դա հիմնարար եմ համարում։ Կարծում եմ՝ մենք շատ ընդհանուր կապեր ունենք։ Սակայն ես միամիտ չեմ և գիտեմ, որ Հայաստանը դեռևս շատ առումներով բավականին կախված է ռուսներից՝ թեկուզ միայն էներգետիկ ոլորտի առումով, բայց նաև առևտրի, արդյունաբերության և այլ ոլորտների։ Ուրեմն, ինչ-որ պահի Եվրոպայի վրա է ընկնելու այդ հաղորդակցության ուղիներն ու այդ գործընկերությունները հայերի հետ զարգացնելու պատասխանատվությունը, որպեսզի նրանք ավելի ուժեղ լինեն, որպեսզի դիվերսիֆիկացվեն մատակարարման աղբյուրները՝ էներգետիկ, արդյունաբերական կամ այլ։ Եվ ուրեմն դա գործընթացի սկիզբն է։

-Կարո՞ղ ենք ասել, որ այս բանաձևը նշանավորում է Բելգիայի դիրքորոշման էվոլյուցիա, թե՞ պարզապես վերահաստատում է Հայաստանի նկատմամբ վաղուց գոյություն ունեցող որոշակի վերաբերմունքը։

-Ինչպես արդեն ասել եմ, ես յոթ տարի է, ինչ խորհրդարանում եմ, և յոթ տարվա ընթացքում սա հինգերորդ բանաձևն է, որը ես ընդունել եմ տալիս։ Այսինքն՝ ինչ վերաբերում է ինձ և իմ հայացքին Հայաստանի վերաբերյալ, սա իսկապես կամք է՝ գնալ աստիճանաբար աճող ճանապարհով և միշտ նույն ուղղությամբ։ Իրականում բելգիական մակարդակով մենք կարևոր մեծ քայլեր ենք արել այն բանաձևերից հետո, որոնք քվեարկվել են։ Օրինակ՝ ես մտածում եմ դեսպանատան բացման մասին։ Դա այնքան էլ հեշտ չէ։ Չպետք է համարել, որ դեսպանատուն բացելը հեշտ բան է, որովհետև դեսպանատուն բացելը ինչ-որ տեղ նշանակում է մեկ այլ տեղ դեսպանատուն փակել։ Միջոցները, ցավոք, անսահման չեն, հատկապես այս ժամանակներում։ Ուրեմն դեսպանատան բացումը արդեն չափազանց ուժեղ ազդանշան էր։ Դա մի բան էր, որին մենք՝ պատգամավորներս, վաղուց էինք ձգտում, և որին ես էլ էի ձգտում։ Եվ ես շարունակեցի այդ գծով՝ պահանջելով հյուպատոսության բացում։ Դա ևս արված է։ Նախարարը հայտարարեց դրա մասին։ Այո՛, այո՛, գաղափարն այն է, որ դա արվի հնարավորինս արագ։ Եվ ուրեմն ինձ համար դա նաև ինչ-որ տեղ անձնական մակարդակում հաղթանակ է և երախտագիտության ձև, որ Բելգիան լսում է այդ ուղերձը, որը մեծ մասամբ, ի դեպ, միաձայն կամ գրեթե միաձայն է ընդունվում խորհրդարանի կողմի։ Այսպիսով՝ կարծում եմ, որ Բելգիան քայլեր է անում, որոնք նույնիսկ միայն իր համար՝ երկկողմ մակարդակում, կարևոր քայլեր են։ Արդյոք պատմությունն ավարտվա՞ծ է, արդյոք դա բավարար կլինի՞։ Հավանաբար, ոչ, որովհետև հյուպատոսություն բացելը պարտադիր չէ, որ նշանակի հյուպատոսական ծառայությունների բացում հենց հայերի համար։ Կարծում եմ՝ առաջին փուլում դա լինելու է դիվանագետների համար, և դեռ աշխատանք կա անելու։ Բայց ամեն դեպքում անձամբ ես տեսնում եմ, որ ամեն ինչ իսկապես գնում է ճիշտ ուղղությամբ, և ամեն անգամ մենք ավելի շատ բան ենք ձեռք բերում։ Օրինակ՝ պատերազմի ժամանակ Ղարաբաղում մենք բավականին լուրջ կերպով ֆինանսավորել էինք Զինվորի տան համար վիրահատական սեղանների ձեռքբերումը՝ վիրավորված զինվորներին օգնություն ցույց տալու համար։ Լեռնային Ղարաբաղում  պայթյունից հետո մենք նաև ծանր այրվածքներ ունեցող որոշ մարդկանց տեղափոխել էինք Բելգիայի Nederwenbeek-ի հիվանդանոց։ Ահա այս բոլոր քայլերը կարող են ամրապնդել մեր կապերը և հույս ներշնչել, որ Հայաստանը ավելի ու ավելի վստահությամբ կդիմի Եվրամիության երկրներին, մասնավորապես Բելգիային։ Ամեն դեպքում դա է իմ ցանկությունը, և հենց դրա համար էլ ես աշխատում եմ։

-Անդրադառնանք մի հարցի, որը Ձեզ էլ է հուզում և մնում է Հայաստանի համար շատ կարևոր ու հիմնարար հարց՝ գերիների հարցը։ Կարծում եք, որ Բելգիան պատրա՞ստ է եվրոպական մակարդակով ավելի կոշտ դիրքորոշում պաշտպանել գերիներ, նրանց դատավարական երաշխիքների հարցում՝ հաշվի առնելով, որ այսօր Դուք քաղաքական նույն ճամբարում եք  արտաքին գործերի նախարարի հետ։  Կասե՞ք, թե ինչպես են ընթանում կուլիսային խոսակցություններն այս թեմայով։

-Ես շատ կանոնավոր կերպով բարձրացնում եմ դա՝ թե՛ արտաքին գործերի նախարարին ուղղված իմ հարցերում, թե՛ նույնիսկ վարչապետին ուղղված իմ հարցերում։ Սկզբից ի վեր ես բավականին ուժեղ դիրքորոշում եմ ունեցել այդ հարցում։ Ես մտածում եմ Ռուբեն Վարդանյանի մասին, բայց, իհարկե, կան նաև ուրիշներ։ Մենք մեկին չենք առանձնացնի ու մյուսներին թողնենք։ Այժմ կա նաև այս կամքը, որ Եվրամիության երկրները համահունչ լինեն այն սկզբունքներին, որոնք իրենք պաշտպանում են, այսինքն՝ արդարադատության անկախությունն ու որևէ երկրի դատական գործերին չմիջամտելը։ Եվ դա ներկայում, ինչպե՞ս ասեմ, հիմնական խոչընդոտն է։ Այսպիսով, այն, ինչ պահանջում է այս բանաձևը, նախ և առաջ այն է, որ այդ մարդիկ ունենան արդար դատավարության իրավունք, և որ այդ դատավարությունների արդարությունը լինի ստուգելի։ Պետք է նաև լինի Հայաստանի ինքնիշխան տարածքից ամբողջ զինվորական անձնակազմի դուրսբերում, որովհետև այնտեղ դեռ կան զինվորականներ, որոնք Հայաստանում անելիք չունեն, բայց այնտեղ են։ Արդյոք մենք ավելի վճռական  դիրքորոշում ունե՞նք անհատական դեպքերի նկատմամբ։ Ոչ, հենց այն իշխանությունների տարանջատման և չմիջամտելու սկզբունքների ուժով, որոնց մասին ես Ձեզ ասացի։ Բայց սա զուտ անձնական է, և ավելի հեշտ է դա ասել, երբ պատգամավոր ես, քան երբ նախարար ես։ Իհարկե, ես դրա համար ափսոսում եմ։ Ես կուզեի, որ մենք ավելի վճռական լինեինք, որովհետև կարծում եմ, որ այդ մարդիկ բանտում են սխալ պատճառներով։ Իրականում, եթե անկեղծ լինեմ, ես չեմ խորացել յուրաքանչյուր գործի մեջ և չեմ մասնակցել դատավարությանը։ Այսպիսով՝ ես դրա մասին միայն հեռավոր ու պատկերացում ունեմ։ Բայց, ի վերջո, արդյոք մարդ կարո՞ղ է բանտարկվել այն բանի համար, որ պաշտպանել է մի տարածքի ամբողջականությունը, որը ցանկանում էր անկախ լինել ժողովուրդների ինքնորոշման մեխանիզմի կամ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի հիման վրա։ Անձամբ ես կարծում եմ՝ ոչ։ Բայց այս ամենը պետք է արվի մի ամբողջության մեջ, որը կոչվում է Եվրոպական միություն։ Բելգիան կարող է Եվրոպական միության ներսում պաշտպանել այս հարցը՝ փորձելով ավելի շատ արդյունքների հասնել։ Կարծում եմ՝ հենց դա էլ արվում է։ Արդյոք դա բավարա՞ր է։ Ակնհայտորեն ոչ, որովհետև հակառակ դեպքում այդ մարդիկ այլևս բանտում չէին լինի։

Շարունակությունը՝ սկզբնաղբյուր կայքում