Պետության կարիքներից բխող հետազոտությունները Հայաստանում․ նոր կարգ և ֆինանսավորումն ավելացնելու հնարավորություններ

Հարցումներ ենք ուղարկել 34 պետական մարմինների, որոնից 12-ը՝ նախարարություններ, վարչապետի և նախագահի աշխատակազմեր, Երևանի քաղաքապետարան, 12-ը՝ կոմիտեներ, 6-ը՝ տեսչական մարմիններ և Աշխատանքի ու սոցիալական հարցերի նախարարության միասնական սոցիալական ծառայություն։ 

34 մարմիններից 10-ը հարցմանը պատասխանել է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի 9-րդ հոդվածի 7-րդ կետով սահմանված՝ 5-օրյա ժամկետի խախտմամբ։ 34 մարմիններից 9-ը (Առողջապահության, Արդարադատության, Արտաքին գործերի, Պաշտպանության նախարարություններ, ՀՀ նախագահի աշխատակազմ, Պետական եկամուտների կոմիտե, Կրթության, Շուկայի վերահսկողության, Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմիններ) նշել է, որ նշված ժամանակահատվածում չի դիմել որևէ հետազոտական կառույցի։

5 մարմին (Քաղաքաշինության կոմիտե, Առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմին, Միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտե, Կադաստրի կոմիտե, Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն) թերի տվյալներ է տրամադրել։

3 մարմին հրաժարվել է պատասխանել հարցմանը։ Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը պահանջվող տվյալները որակել է պետական գաղտնիք։ Երևանի քաղաքապետարանը նշել է, թե շատ մեծ ծավալի ինֆորմացիա ենք պահանջում, որը չեն կարող հավաքագրել։ Վարչապետի աշխատակազմից նշել են, որ հարցված տվյալները հրապարակված են պետական գնումների Armeps հարթակում, այնինչ հարթակում հրապարակված գնումներում մենք չկարողացանք գտնել հարցման բովանդակությանը վերաբերող տեղեկություններ։

6 մարմին (Միասնական սոցիական  ծառայություն, Ջրային, Քաղաքացիական ավիացիայի, Զբոսաշրջության, Պետական գույքի կառավարման, Լեզվի կոմիտեներ) չի պատասխանել մեր հարցմանը։

Ստորև ներկայացնում ենք հարցումների պատասխանները, որոնցից դուրս ենք թողել նպատակային և պետության պահանջարկի հիման վրա իրականացված ծրագրերի շրջանակում համագործակցությունները (մեր հարցմանը չպատասխանած պետական մարմինները ևս ներկայացված չեն ստորև)։

Էկոնոմիկայի նախարարությունը և Տնտեսագիտական համալսարանի «Ամբերդ» հետազոտական կենտրոնը 2025 թվականից համատեղ իրականացնում են հետազոտություններ՝ «ՀՀ արտաքին առևտրի մրցունակության հիմնախնդիրները» և  «Աշխատուժի պահանջարկի բացահայտման և կանխատեսման մոդելներն NL (բնական լեզվի մշակման,- խմբ․) մեխանիզմներն ըստ կրթական մակարդակի և վարչատարածքային բաժանման» թեմաներով։ 

Ֆինանսների նախարարության և ՌԴ ֆինանսների նախարարության միջև երկկողմ համագործակցության ծրագրի շրջանակներում ՌԴ ֆինանսների նախարարության գիտահետազոտական ֆինանսական ինստիտուտի կողմից իրականացվել և ներկայացվել են հետևյալ հետազոտությունները.

• արժութային պարտքի կառուցվածքի և տոկոսադրույքների վերլուծություն,
• ՀՀ պետական պարտքի կառուցվածքի կանխատեսում․ մշակված մոդելի նկարագրություն,
• ՀՆԱ ծախսային բաղադրիչների և տնտեսության ճյուղերի կանխատեսման նոր համակարգի ներդրում (մոդելային համակարգը թեստավորվել է 2026 թ. պետական բյուջեի կազմման շրջանակներում, որի վերաբերյալ մանրամասն տեղեկատվությունը արտացոլվել է 2026 թ. պետական բյուջեի ուղերձում (էջ՝ 54)),
• պետական բյուջեի հարկային եկամուտների՝ ըստ հարկատեսակների կանխատեսումների մոդելային համակարգի մշակում:

Նշված հետազոտությունների շրջանակներում ներկայացված եզրահանգումներն ընդհանուր առմամբ համահունչ են ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից վարվող քաղաքականությունների մոտեցումներին:

ՀՀ ֆինանսների նախարարության առաջարկով ՀՊՏՀ «Ամբերդ» հետազոտական կենտրոնի կողմից իրականացվել է «ՀՀ պետական պարտատոմսերի երկրորդային շուկայի զարգացման հիմնական ուղղությունները» թեմայով հետազոտություն: Արդյունքները ներկայացվել են 2025 թ․ տարեվերջին, և հետազոտության նախագիծը դեռևս գտնվում է քննարկման փուլում: 

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը նշել է, որ աշխատանքի և սոցիալական պաշտպանության ոլորտում իրականացված բարեփոխումների և ծրագրերի շրջանակում անհրաժեշտ ուսումնասիրությունները հիմնականում իրականացվել են ԱՍՀ նախարարության ենթակայությամբ գործող «Աշխատանքի և սոցիալական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտ» ՊՈԱԿ-ի կողմից։ Ռազմավարությունների և իրավական ակտերի մշակման շրջանակում, ըստ անհրաժեշտության, ներգրավվել են նաև փորձագետներ միջազգային կառույցներից։

«ԱՄԵՐԻԱ» կառավարման խորհրդատվական ծառայության և «ՍԻՎԻՏՏԱ ԷՅԷՄ» խորհրդատվական ընկերության աջակցությամբ մշակվել է ՀՀ զբաղվածության 2025-2031 թթ․ ռազմավարական ծրագիրը, որը հաստատվել է ՀՀ կառավարության որոշմամբ։

«ԱՄԵՐԻԱ» կառավարման խորհրդատվական ծառայությունըան կողմից մշակվել է ՀՀ ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման 2024-2040 թթ. նոր ռազմավարությունը և դրանից բխող՝ 2022-2026 թթ. գործողությունների ծրագիրը, որը հաստատվել է։ Կառավարությունը 2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ընդունել է «ՀՀ ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման 2024-2040 թթ. ռազմավարությունը հաստատելու մասին» որոշումը։

Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի «Ամբերդ» հետազոտական կենտրոնն իրականացրել է հետևյալ հետազոտությունները, որոնք հաշվի են առնվել զբաղվածության ոլորտի պետական քաղաքականության մշակման շրջանակում՝

• «ՀՀ աշխատաշուկայի վերլուծություն և զբաղվածության պետական կարգավորման ծրագրային լուծումներ» (2020թ.),
  
• «Բնակչության զբաղվածության ապահովման հիմնախնդիրներն ու պետական կարգավորումը Հայաստանի Հանրապետությունում» (2021թ․),
  
• «Երիտասարդների աշխատանքային միգրացիայի ազդեցությունը և կանխարգելման հնարավորությունները համայնքների ժողովրդագրական իրավիճակի փոփոխության գործընթացում» (2023թ․)։

2023 թ․ իրականացվել է «Պետական պաշտոն զբաղեցնող անձանց կենսաթոշակային ապահովության համակարգի բարելավում» միջոցառում, որի գնահատման համար ԱՍՀ նախարարությունը մեկ անգամ դիմել է «Աշխատանքի և սոցիալական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտ» ՊՈԱԿ-ին։

2024 թ․վականին իրականացվել է «1068. Ժողովրդագրական վիճակի բարելավում» բյուջետային ծրագրի «12004 Ընտանիքում 3 և ավելի երեխա ունեցող ընտանիքներին դրամական աջակցություն» միջոցառման մշտադիտարկում և գնահատում։ Միջոցառման գնահատման համար Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը մեկ անգամ դիմել է «Աշխատանքի և սոցիալական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտ» ՊՈԱԿ-ին։

Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը հայտնել է, որ 2024 թ․ նախարարության Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի (ԲԿԳԿ) և «ԹՈՒՄ Ինթերնեյշնլ ՋիԷմբիԷյջ» ընկերության միջև Կառվարության որոշման հիման վրա մեկ անձ ընթացակարգով կնքվել է պայմանագիր «Ակադեմիական քաղաքի» զարգացմանն ուղղված համալիր խորհրդատվական ծառայությունների մատուցման համար։

Մեկ այլ որոշմամբ «ԱրԷսՅուՓի Րաբե Սթրաթիջիք Ուրբան Փլենինգ» կազմակերպության և «Ակադեմիական քաղաք» հիմնադրամի և ԲԿԳԿ-ի հետ կնքվել է պայմանագիր Քաղաքաշինական զարգացման ռազմավարական շրջանակի մշակման համար, որը ներառում է սոցիալ-տնտեսական և քաղաքաշինական զարգացման մոդելների ձևավորում, գույքերի կառավարման վերաբերյալ առաջարկների մշակում, ինչպես նաև Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի (GIS) ներդրում և քաղաքաշինական զարգացման ռազմավարական շրջանակի համար անհրաժեշտ քարտեզագրման աշխատանքների իրականացում։

N 1645-Ա որոշմամբ էլ «Սիտեմատիկա ԷսԱրԷլ» ընկերության, «Ակադեմիական քաղաք» հիմնադրամի և ԲԿԳԿ-ի միջև կնքվել է «Տրանսպորտի և շարժունության վերաբերյալ ուսումնասիրություն կատարելու ծառայությունների մատուցման» մասին պայմանագիրը։ 

N 59-Ա որոշմամբ ԲԿԳԿ-ի, «ՆՍԹ արքիթեքչուր ստուդիո» ՍՊԸ-ի և «Ակադեմիական քաղաք» հիմնադրամի միջև կնքված պայմանագրով ընկերությունը պետք է ճարտարապետական նախագծման ծառայություններ մատուցի։ 

N 71-Ա որոշմամբ ԲԿԳԿ-ի, «ՆՍԹ արքիթեքչուր ստուդիո» ՍՊԸ-ի և «ՋիԷմՓի ինթերնեյշնլ ՋիԷմբիԷյջ արքիթեքթս ընդ էնջինիերսի» միջև կնքվել է պայմանագիր ճարտարապետական նախագծման ծառայությունների մատուցման համար։ 

N 1533-Ն որոշմամբ ԲԿԳԿ-ի, «ՅուՍիԷլ Քընսալթանթս Լիմիթիդ» կազմակերպության և «Ակադեմիական քաղաք» հիմնադրամի միջև կնքված պայմանագրով ընկերությունը մատուցել է խորհրդատվական ծառայություններ Ակադեմիական քաղաքի կրթական կլաստերի ձևավորմանն ուղղված աշխատանքներն իրականացնելու համար:

ԲԿԳԿ-ի ու ՀՀ ԿԳՄՍՆ «Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի միջև 2025 թ․ հունվարի 20-ին կնքվել է համաձայնագիր ՀՀ կենտրոնի հնագիտական արշավախմբի կողմից Ակադեմիական քաղաքի տարածքում գտնվող բրոնզեդարյան բնակատեղիի և ՀՀ ԳԱԱ էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնին Ակադեմիական քաղաքի տարածքի աղբի ծավալների հաշվարկի պատվիրակման համար։ 

Ներքին գործերի նախարարությունը հայտնել է, որ նախարարության կազմավորման պահից (2023-ի մարտ) որևէ կառույցի չեն դիմել, իսկ մինչ այդ եղած տեղեկությանը չեն տիրապետում։ 

Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը հայտնել է, որ Համաշխարհային բանկի ֆինանսավորմամբ իրականացված «Կենսական նշանակության ճանապարհային ցանցի բարելավման 2-րդ լրացուցիչ ֆինանսավորման ծրագրի» շրջանակում «Ճանապարհային դեպարտամենտ» հիմնադրամի և «Գեոռիսկ» գիտահետազոտական ընկերություն ՓԲԸ-ի միջև 11.05.2022 թ. կնքվել է «ճանապարհային ենթակառուցվածքներին սպառնացող բնական աղետների ռիսկերի գնահատման տեխնիկական աջակցություն» խորհրդատվական ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը: 

«Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի» կողմից իրականացվել և 2022 թ․ ներկայացվել է Երասխ-Նախիջևանի սահման ու Ջուլֆա-Ագարակ-Մեղրի-Մինջևան՝ Հայաստանի տարածքով անցնող երկաթուղու հատվածների նախնական գործիքային և ակնադիտական զննում:

2023 թ․ նախարարության խնդրանքով Ասիական զարգացման բանկի կողմից կատարվել են Երևանից դեպի «Զվարթնոց» օդանավակայան երկաթուղու կառուցման հնարավոր տարբերակների ընտրության, ինչպես նաև Գյումրու «Շիրակ» օդանավակայանից դեպի Գյումրու երկաթգծի կայարան երկաթուղու կառուցման հնարավորության հարցերի ուսումնասիրություններ:

2023 թ․ Tetra Tech ընկերությանը պատվիրել են տրանսպորտային զարգացման ռազմավարության և դրա շրջանակներում «Խաղաղության խաչմերուկ» ծրագրի տեխնիկատնտեսական ուսումնասիրության իրականացումը, սակայն USAID-ի կողմից ֆինանսավորման դադարեցմամբ պայմանավորված՝ նշված աշխատանքները մնացել են անավարտ: 2025 թ․ նախարարությունը դիմել է Համաշխարհային բանկին՝ իրականացնելու «Խաղաղության խաչմերուկ» ծրագրի և դրանով պայմանավորված՝ «Տրանսպորտային զարգացման ռազմավարության» մշակման աշխատանքները:

Միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտեն հայտնել է, որ «Միջուկային և ռադիացիոն անվտանգության գիտատեխնիկական կենտրոն» ՓԲԸ-ի հետ համատեղ իրականացվել են միջուկային և ճառագայթային անվտանգության ոլորտում գիտահետազոտական և վերլուծական աշխատանքներ, մշակվել են ոլորտին վերաբերող օրենսդրական և նորմատիվ իրավական փաստաթղթերի նախագծեր, իրականացվել է Հայկական ԱԷԿ-ի և միջուկային ու ճառագայթային անվտանգության ոլորտում գործող այլ կառույցների շահագործման անվտանգությունը հիմնավորող բազմաթիվ փաստաթղթերի փորձաքննություն և դիտարկում։

Առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմինը հայտնել է, որ «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ, «Լասմեդ» ՍՊ, «Ակադեմիկոս Էմիլ Գաբրիելյանի անվան դեղերի և բժշկական տեխնոլոգիաների փորձագիտական կենտրոն» ՓԲ ընկերությունների, «Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի հետ համագործակցությունների շրջանակներում վերոգրյալ կազմակերպությունների կողմից իրականացվում են ջրի լաբորատոր հետազոտություններ, դեղերի փորձաքննություն, ռադիոհաճախականության տիրույթի էլեկտրամագնիսական ճառագայթումների, աղմուկի և թրթռման մակարդակի չափումներ: 

Վիճակագրական կոմիտեն Համաշխարհային բանկի հետ ֆինանսավորմամբ իրականացրվել է ECASTAT դրամաշնորհային ծրագիրը, որի շրջանակներում իրականացվել են Գյուղատնտեսական կառուցվածքային հետազոտություն, Անհատական բնակարանային շինարարության հետազոտություն, Արդյունաբերական արտադրանքի (ներքին և արտաքին շուկաներում) գների ինդեքսի հետազոտություն և Կանանց նկատմամբ ընտանեկան բռնության հետազոտություն։ Վերը նշված հետազոտությունների դաշտային աշխատանքները իրականացրել է «ԱՄ Փարթնըրզ Քոնսալթինգ Քամփնի» ՍՊԸ-ն։ 

Քաղաքաշինության կոմիտեն նշել է, որ չի դիմել հետազոտության համար և հավելել՝ Կոմիտեի կողմից մշակվող նորմատիվ իրավական փաստաթղթերը, օրենսդրական նախագծերը՝ կախված թեմատիկ ուղղությունից, ուղարկվում են ոլորտային հասարակական կազմակերպություններին, Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանին, Երևանի պետական համալսարանին, Գիտությունների ազգային ակադեմիային, Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանին, Հայաստանի շինարարների միությանը, Ճարտարապետների պալատին, Կառուցապատողների հայկական ասոցիացիային՝ մասնագիտական կարծիքի կամ առաջարկների ստացման նպատակով: Բացի այդ՝ առանձին հարցերի վերաբերյալ մասնագիտական խորհրդատվության անհրաժեշտության դեպքում Կոմիտեն դիմում է նաև «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» ԲԲԸ-ին:

Միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությամբ իրականացվում են ծրագրեր՝ մի շարք ոլորտային ուղղություններով՝ միջազգային լավագույն փորձի ուսումնասիրման և տեղայնացման նպատակով։

Կադաստրի կոմիտեն նշել է, որ ակտիվ համագործակցում է գիտական, հետազոտական ընկերությունների, ինչպես նաև համալսարանների հետ, սակայն կոնկրետ տվյալներ չի ներկայացրել։

Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմինը 72 անգամ դիմել է ԳԱԱ Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնին՝ ձկնատեսակների, թռչունների, կենդանիների տեսակները նույնականացնելու նպատակով, 3 անգամ՝ «Լեռնամետալուրգիայի ինստիտուտ» ՓԲԸ-ին, 6 անգամ՝ «Անալիտիկ» ՓԲԸ-ին՝ հանքանյութի նմուշների լաբորատոր ուսումնասիրության նպատակով, 110 անգամ՝ Սննդի անվտանգության տեսչական մարմնի «Հանրապետական անասնաբուժասանիտարական և բուսասանիտարական լաբորատոր ծառայությունների կենտրոն» ՊՈԱԿ-ին՝ ձկների վարակիչ և մակաբուծային հիվանդությունները պարզելու, ինչպես նաև ձկնատեսակի սննդի համար պիտանելիությունը որոշելու նպատակով։

Քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմինը «ՇԵՄՔ» ՍՊԸ-ի հետ կնքել է պայմանագիր Երևանի Մոնթե Մելքոնյան փողոցի մի շարք հասցեներում ստուգման արդյունքում հայտնաբերված կոնստրուկտիվ  կրող հեծանների վրա հայտնաբերված ուղղահայաց ճաքերի, ավելացված հարկերի կառուցման հնարավորության և սյուների կրողունակության ուժեղացման կոնստրուկտիվ լուծումների վերաբերյալ համալիր փորձագիտական եզրակացություն տրամադրելու համար։ 

ՀՀ ՆԳՆ «Սեյսմիկ պաշտպանության տարածքային ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի հետ կնքված պայմանագրով, տեսչական մարմնի պատվերով ներկայացվել են Երևան քաղաքում գտնվող 2 բազմաբնակարան շենքերի տեխնիկական վիճակի և սեյսմիկ խոցելիության աստիճանի գնահատում և շենքերի ապահով շահագործման հնարավորության վերաբերյալ եզրակացություններ: 

2020-2025 թթ․ ընթացքում «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ-ի հետ կնքված պայմանագրերի շրջանակներում տեսչական մարմնի մասնագիտական սարքավորումների ստուգաչափման և տեսակի հաստատման նպատակով ձևավորվել է 14 հարկային հաշիվ:

Շրջակա միջավայրի նախարարության «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը Գերմանիայի Շրջակա միջավայրի հետազոտությունների Հելմհոլցի կենտրոնի լճային հետազոտությունների բաժնի, ՀՀ ԳԱԱ Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի, ՀՀ ԳԱԱ էկոլոգանոոսֆերայի ուսումնասիրությունների կենտրոնի, Հեռահար զոնդավորման գերմանական EOMAP ընկերություն հետ համատեղ 2020-2023 թթ․ իրականացրել էSEVAMOD2 «Սևանա լճի համար գիտության վրա հիմնված կառավարման գործիքների ստեղծում» ծրագիրը, որի  հիմնական նպատակն էր լճի մոնիթորինգը, մոդելավորումը, սնուցիչների հաշվեկշռի կազմումը, հեռազննման կիրառումը լճի մոնիթորինգի համակարգում և Սևանա լճի երկարաժամկետ մոնիթորինգի հայեցակարգի մշակումը։ Մոդելավորման արդյունքների հիման վրա գնահատվել  է Սևանա լճի վիճակը և ներկայացվել կառավարման բարելավման վերաբերյալ առաջարկություններ։

SEVAMOD2 «Սևանա լճի համար գիտության վրա հիմնված կառավարման գործիքների ստեղծում» և EU4Sevan ծրագրերի շրջանակներում մշակվել է «Սևանա լճի և նրա ջրհավաք ավազանի մոնիթորինգի հայեցակարգը», որի պահանջների իրականացման նպատակով  ՀՀ ԳԱԱ «Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի հետ համատեղ իրականացվում են Սևանա լճի հիդրոկենսաբանական մոնիթորինգի ծառայություններ։

EU4Sevan ծրագրի շրջանակներում 2024 թ․ հիդրոլոգիական մոդելի կիրառմամբ մոդելավորվել է Սևանա լճի ապագա ներհոսքի դինամիկան, ջրհավաք ավազանի ապագա ջրային հաշվեկշիռը մինչև 2100 թ․՝ տարբեր կլիմայական սցենարների ներքո։

2024 թ․ մայիսի 26-ի հեղեղումներից հետո Շվեյցարիայի Համադաշնության «Զարգացման և համագործակցության շվեյցարական գործակալության (SDC)» աջակցությամբ և ՀՀ ՆԳՆ կրթահամալիրի հետ համատեղ 2024-2025 թթ․ իրականացվել է «2024 թվականի մայիսյան հեղեղումները Հայաստանում» իրադարձության վերլուծությունը։

Ռուսաստանի հիդրոօդերևութաբանության և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի դաշնային ծառայության («Ռոսհիդրոմետ») «Հիդրոօդերևութաբանական տեղեկատվության համառուսաստանյան հետազոտական ինստիտուտ-Համաշխարհային տվյալների կենտրոնի» կողմից «Հայհիդրոմետ» ՊՈԱԿ-ում ներդրվել է «Реки-Режим» ծրագրային համալիրը։

Հայաստանը Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության անդամ (ՀՕԿ) է, և «Հայհիդրոմետ» ՊՈԱԿ-ը, ըստ անհրաժեշտության, մասնագիտական  խորհրդատվություն պարբերաբար մասնագիտական  խորհրդատվություն է ստանում է ՀՕԿ-ից։

Ներկայումս Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության աջակցությամբ և EW4ALL նախաձեռնության շրջանակներում իրականացվում է Հայաստանի վաղ նախազգուշացման համակարգի կարիքների գնահատումը և ճանապարհային քարտեզի մշակումը։

Համաշխարհային բանկի աջակցությամբ մեկնարկել է «Հայհիդրոմետ» ՊՈԱԿ-ի հիդրոօդերևութաբանական ծառայությունների և համակարգի արդիականացման երկրորդ ճանապարհային քարտեզի մշակումը, որը կարևոր ռազմավարական փաստաթուղթ է ոլորտի երկարաժամկետ զարգացման համար։

Փոխըմբռնման և համագործակցության հուշագրեր են կնքվել մի շարք գիտական հաստատությունների հետ՝, ամրապնդելով համագործակցության կապերը։ Մասնավորապես՝ Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի, Ա. Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտի, Երևանի պետական համալսարանի Աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետի, Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի, Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի հետ, որոնց հետ իրականացվել են տարբեր գիտական ծրագրեր։

«Հայհիդրոմետ» ՊՈԱԿ-ի առջև դրված խնդիրների, մասնավորապես՝ հիդրոօդերևութաբանության և շրջակա միջավայրի բնագավառում  գիտատեխնիկական, կիրառական, մեթոդական, օպերատիվ աշխատանքների իրականացման նպատակով գիտականորեն հիմնավորված կարծիքներ և եզրակացություններ տրամադրելու, թեմաները քննարկելու նպատակով «Հայհիդրոմետ» ՊՈԱԿ-ում գործում է նաև գիտատեխնիկական խորհուրդ, որին անդամակցում են նաև տարբեր գիտական հաստատությունների ներկայացուցիչներ։

Շրջակա միջավայրի նախարարության «Բնապահպանական ծրագրերի իրականացման գրասենյակ» պետական հիմնարկի կողմից իրականացվող ծրագրերի շրջանակներում 2020-2025 թթ․ ընթացքում հետազոտությունների, փորձաքննությունների իրականացման և/կամ խորհրդատվական կարծիքի պատվերով պետական հիմնարկը դիմել է.

• ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Գյուղատնտեսական ծառայությունների կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի Ագրոքիմիայի փորձաքննական լաբորատորիային մեկ անգամ 2024-2025 թթ․ ընթացքում՝ Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի վեց թիրախային համայնքներում հողերի դեգրադացման թեժ կետերի հայտնաբերման և գնահատման նպատակով։ Այդ աշխատանքի շրջանակներում 2024-2025 թթ․ կատարվել է հողի նմուշառում և լաբորատոր փորձաքննություն՝ ընդհանուր 80 նմուշի վրա, յուրաքանչյուր նմուշի համար իրականացվել է 7 տեսակի ագրոքիմիական անալիզ։ Ստացված արդյունքները (լաբորատոր տվյալներ և դրանց հիման վրա կազմված ակտ) հիմք են հանդիսացել երկու մարզերի 5 բնակավայրերի հողահանդակներում դեգրադացված թեժ կետերի բարելավման պիլոտային ծրագիր իրականացնելու վերաբերյալ որոշում կայացնելու համար։
• Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտին՝ երկու անգամ՝ 2024-2025 թթ․ ընթացքում։ Առաջին անգամ պատվիրվել է կենսաբազմազանության ազգային ռազմավարության և գործողությունների ծրագրի մշակումը, երկրորդ անգամ՝ կենսաբազմազանության 7-րդ ազգային զեկույցի մշակումը։ Աշխատանքները ներառել են ուսումնասիրություն, վերլուծություն և խորհրդատվություն։ Ստացված արդյունքները՝ կենսաբազմազանության ազգային ռազմավարության և գործողությունների ծրագրի նախագիծը, ինչպես նաև 7-րդ ազգային զեկույցի նախագիծը, հիմք են հանդիսացել կառավարության որոշման նախագծի համար՝ կենսաբազմազանության ազգային ռազմավարության և գործողությունների ծրագրի հաստատման վերաբերյալ։
• Չեխիայի Հանրապետության գիտությունների ակադեմիայի կենսաբանության կենտրոնին մեկ անգամ՝ 2024 թ․։ Աշխատանքը վերաբերել է Սևանա լճում սիգի պաշարների գնահատմանը։ Կատարվել է ուսումնասիրություն և վերլուծություն։ Ստացված արդյունքն օգտագործվել է որպես առաջարկ 2024 թ․ գարուն-ամառ ժամանակահատվածի համար սիգի որսի թույլատրելի որսաչափը սահմանելու վերաբերյալ։
  
•  

Շրջակա միջավայրի նախարարության «Զանգեզուր» կենսոլորտային համալիր» ՊՈԱԿ-ը 2020-2025 թթ. ընթացքում կենսաբազմազանության մոնիթորինգ իրականացնելու նպատակով համագործակցել է ներքոնշյալ կառույցների հետ՝

• Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտ՝ «Բույսերի բազմազանության մշտադիտարկումը ՀՀ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում» ծրագիր,
  
• Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն ՊՈԱԿ,
  
• Բնության համաշխարհային հիմնադրամ՝ «Ընձառյուծի պահպանությունը Հայաստանում» ծրագիր,
  
• Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի կենտրոն՝ Կովկասի բնության հիմնադրամի աջակցությամբ իրականացվող միջատների մոնիթորինգի ծրագիր,
  
• «Կաթնասունաբանների հայկական ասոցիացիա» ՀԿ՝ կենսաբազմազանության մշտադիտարկման տասնամյա պլան՝ ցուցիչ տեսակների ուսումնասիրություն:
  

Վերոնշյալ բոլոր համագործակցային գործընթացները համակարգվել են նախարարության կողմից:

ՇՄՆ «Դիլիջան» ազգային պարկ» ՊՈԱԿ-ը 2020-2025 թթ․ ընթացքում չի դեմել որևէ գիտական, հետազոտական և կամ փորձաքննական կառույցի հետազոտությունների, հետազոտությունների, փորձաքննությունների իրականացման և կամ խորհրդատվական կարծիքի համար։ ՊՈԱԿ-ը 2020-2025 թթ․ համագործակցել է տարբեր գիտահետազոտական կառույցների հետ, մասնավորապես՝

• Վանաձորի Հ․ Թումանյանի անվան պետական համալսարանի Կենսաքիմիական ֆակուլտետի հետ համագործակցության շրջանակներում իրականացրել է դաշտային-ուսումնական պրակտիկաներ և ԴԱՊ-ի տարածքում սոճիների ուսումնասիրության շրջանակներում ծառերի կեղևից վերցված փորձանմուշների մանրադիտակային-լաբորատոր հետազոտություն։
  
• «Հայաստանի սոճուտների վնասատու միջատների ֆաունայի արդի վիճակը, տեսակային կազմը, վնասակարության գնահատումը և պայքարի հնարավոր եղանակները» ծրագրի շրջանակներում «Դիլիջան» ազգային պարկի սոճուտներում 2023-2024 թթ ընթացքում Կենդանաբանության և Հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի Միջատաբանության և բնահողի լաբորատորիայի մասնագետների հետ համատեղ պարկի աշխատակիցներն իրականացրել են գիտահետազոտական ուսումնասիրություններ, միջատաբանական թակարդների տեղադրման, ինչպես նաև ծառերի բնափայտից փորձանմուշների հավաքման աշխատանքներ։
  
• 2024 թ․ Գերմանիայի Բնության պահպանության միության (NABU) հայաստանյան մասնաճյուղի մասնագետները  «Դիլիջան» ազգային պարկում իրականացրել են «Դիլիջան» ազգային պարկում թռչունների տեսակային կազմի ուսումնասիրություն:
  
• 2023-2025 թթ․ «Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում բույսերի բազմազանության մոնիթորինգ» հնգամյա ծրագրի շրջանակներում «Դիլիջան» ազգային պարկի տարածքում մեկնարկել է բուսական կենսաբազմազանության մշտադիտարկումը: Ծրագրի շրջանակներում Թախտաջյանի անվան Բուսաբանության ինստիտուտի աշխատակիցների հետ համատեղ ԴԱՊ-ի գիտական բաժնի աշխատակիցներն ազգային պարկի տարածքում կատարել են տարբեր էկոհամակարգերի, կարմիրգրքային, էնդեմիկ և ինվազիվ տեսակների ուսումնասիրություններ:

Շրջակա միջավայրի նախարարության «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը (Փորձաքննական կենտրոն) հետազոտությունների, փորձաքննությունների իրականացման և/կամ խորհրդատվական կարծիքի պատվերով որևէ գիտական, հետազոտական և/կամ փորձաքննական կառույցի հարցումներ չի կատարել։ Փորձաքննական կենտրոնը համագործակցում է տարբեր պետական և մասնավոր կառույցների հետ՝ «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության» մասին օրենքի 17-րդ հոդվածի 7-րդ մասին համապատասխան, իր լիազորությունների շրջանակներում, փորձաքննական գործընթացում ներգրավելով գործընթացի մասնակիցներին:

Շրջակա միջավայրի նախարարության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների և կենսաբազմազանության քաղաքականության վարչությունը 2020-2025 թթ. ընթացքում պետական պատվերի շրջանակներում իրականացրել է՝

• Յուրաքանչյուր տարի՝
  
  • Սևանա լճում և նրա ջրահավաք ավազանում ձկան և խեցգետնի պաշարների հաշվառում,
  • որսի օբյեկտ հանդիսացող կենդանիների հաշվառում։
    

• 2024 թ․՝ «Հատիս հրաբուխ» բնության երկրաբանական հուշարձանի անձնագրավորման ծառայությունների ձեռքբերում,
  
• 2025 թ․՝ Կոտայքի մարզում գտնվող գույքագրված բնության հուշարձանների անձնագրավորման ծառայությունների ձեռքբերում։

Շրջակա միջավայրի նախարարության «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ը 2020-2025 թթ․ թվականների ընթացքում համագործակցել է ներքոնշյալ կառույցների հետ.

• Պետական կազմակերպություններ՝
  • «Գյուղատնտեսական հետազոտությունների և հավաստագրման կենտրոն» ՊՈԱԿ՝ սերմերի որակի փորձարկում,
    
  • «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ՝ հիդրոօդերևութաբանական տեղեկատվության կազմում,
    
  • «Ստանդարտացման և չափագրման ազգային մարմին»՝ համապատասխանության հայտարարագրի գրանցում, լաբորատոր փորձարկում և խորհրդատվություն,
    
  • Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան՝ հողի և տորֆի լաբորատոր անալիզ, մասնագիտական խորհրդատվության տրամադրում։
    
    
• Մասնավոր ընկերություններ՝
  • «Գեոլոգ» ՍՊԸ՝ -ջրային հորիզոնների տեղորոշում,
    
  • «Էդուքեյշն լաբ» ՍՊԸ՝ մասնագիտական խորհրդատվություն և վերապատրաստում,
    
  • «Ֆինպրո» ՍՊԸ՝ հարկային խորհրդատվություն և վերապատրաստում:

Շրջակա միջավայրի նախարարության «Արգելոցապարկային համալիր» ՊՈԱԿ-ը 2021-2025 թթ․ «Ջրվեժ» անտառպարկում արձանագրված անտառպաթոլոգիական խնդիրների գնահատման և արդյունավետ լուծումների մշակման նպատակով հաստատել է շարունակական համագործակցություն Կենդանաբանության ինստիտուտի, Ռուսաստանի բույսերի կենտրոնի աշխատակիցների, ինչպես նաև Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի մասնագետների հետ։

Տրված խորհրդատվական եզրակացությունների և մասնագիտական կարծիքների հիման վրա «Ջրվեժ» անտառպարկում իրականացվել են անտառպաթոլոգիական ուսումնասիրություններ և պարբերական մոնիթորինգ, որոնց արդյունքում հայտնաբերվել են հիվանդությունների և վնասատուների օջախներ։ Հայտնաբերված օջախներում իրականացվել են պայքարի համալիր միջոցառումներ․ էտվել են առավել վարակված ճյուղերը, աշխատանքների ընթացքում առաջացած բուսական մնացորդները հեռացվել են տարածքից, իրականացվել է բնաբաժակների փորում և թարմացում, պտղատու ծառերի բները կրապատվել են, ինչպես նաև իրականացվել են քիմիական պայքարի միջոցառումներ։

Կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզվել է, որ «Ջրվեժ» անտառպարկում աճող Սոճի սովորական (Pinus sylvestris L.) տեսակի մոտ առկա են կեղևակեր վնասատուներ։ Իրականացված միջոցառումների արդյունքում գրանցվել են զգալի դրական արդյունքներ։