«Ոչ համահարթ հարկմանը» նախաձեռնություն

«ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջարկում է անցում կատարել եկամտային հարկի մեկ միասնական դրույքաչափի՝ սահմանելով 23%, այնուհետև եկամտային հարկի դրույքաչափը մինչև 2023 թվա­կա­նը աստիճանաբար նվազեցնել` դարձնելով 20%:

«Մեր ժամանակի հերոսն» այն մարդն է, որը քննադատաբար վերլուծում է, այլ ոչ գովաբանում այն ամենը, ինչ անում է կառավարությունը. Վահրամ Սողոմոնյան

«Մեր ժամանակի հերոսն» այն մարդն է, որը քննադատաբար վերլուծում է, այլ ոչ գովաբանում այն ամենը, ինչ անում է կառավարությունը. Վահրամ Սողոմոնյան

«ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջարկում է անցում կատարել եկամտային հարկի մեկ միասնական դրույքաչափի՝ սահմանելով 23%, այնուհետև եկամտային հարկի դրույքաչափը մինչև 2023 թվա­կա­նը աստիճանաբար նվազեցնել` դարձնելով 20%: Ներկայումս գործում է եկամտային հարկի եռաստիճան՝ 23% (մինչև 150 հազար դրամ աշխատավարձ ստացողների համար), 28% (150 հազար դրամից մինչև 2 միլիոն դրամ) և 36% (2 միլիոն դրամից բարձր) դրույքաչափեր: Այսպիսով, նախատեսվող փոփոխությունները մինչև 150 հազար դրամ աշխատավարձ ստացողներին չեն վերաբերելու. նրանք շարունակելու են հարկվել 23%-ով: Թեմայի շուրջ զրուցել ենք «Ոչ համահարթ հարկմանը» նախաձեռնության անդամ Վահրամ Սողոմոնյանի հետ: -Ըստ Նիկոլ Փաշինյանի՝ համահարթ դրույքաչափ սահմանելու նպատակը նաև այն է, որ Հայաստանը չլինի «սևագործ բանվորների» հասարակություն: Իսկ երկու միլիոն աշխատավարձ ստացողներին նա «մեր ժամանակների հերոսներ» է համարում։ Ինչպե՞ս եք վերաբերվում վարչապետի այս հայտարարությանը։ - Հավանաբար, ֆինանսական բլոկի պատասխանատուները այդպիսի պատկերացում ունեն, և իրենց խոսակցությունների հետևանքն է, որ վարչապետը նման կերպ է փորձում հիմնավորել նախագիծը: Սակայն սա ոչ ռացիոնալ հիմնավորում է: Նախ, «սևագործ բանվոր» ասելով, ըստ երևույթին, նկատի ունի աշխատասեր մարդկանց: Մի՞թե դա վատ բան է։ Բայց խնդիրն այն չէ միայն, որ մարդիկ արժանապատիվ կամ անարժանապատիվ աշխատանք են կատարում, ընդ որում՝ հաճախ ոչ համապատասխան վարձատվության դիմաց, այլ որ այդ «սևագործ բանվորների» մեջ կան բուժքույրեր, ուսուցիչներ, բարձրագույն կրթություն ստացած շատ այլ մարդիկ, որոնք էլի 80-100 հազար դրամ աշխատավարձ են ստանում: Եկամտի համահարթեցման հետևանքով ցածր աշխատավարձ ստացող մարդիկ ավելի քիչ փող են ունենալու իրենց գրպանում: Այն գումարը, որից նրանք հատկացնելու էին իրենց երեխաների կրթությանը, առողջությանը, պակասելու է և դրան զուգահեռ պակասելու է բյուջեում նույն նպատակով նախատեսված գումարը: Ամենալուրջ խնդիրը անհավասարության գիտակցությունն է, որը կար նախկին իշխանությունների օրոք: Եվ, եթե հիմա մենք իրավական պետություն ենք դառնում, դեռ չի նշանակում, որ վերանում է այդ անհավասարության գիտակցությունը: Եթե վերանում է կոռուպցիան, չի նշանակում, որ վերանում է անհավասարությունը: Ցանկացած կառավարության հիմքը նյութական ռեսուրսների բաշխման հարցն է: Նեոլիբերալ տնտեսագետների մեծ մասը տնտեսությունը տարանջատում է քաղաքականությունից: Հիմնականում այդ դպրոցի ներկայացուցիչներն են տասնամյակներով որոշել մեր քաղաքականությունը: Իսկ մենք՝ հեղափոխության ջատագովներս, գտնում ենք, որ քաղաքական հեղափոխություն է տեղի ունեցել, և հետևաբար, տնտեսական համակարգը նույնպես պետք է հեղափոխական տրամաբանության մեջ լինի: -Այդ դեպքում ո՞վ պետք է լինի «մեր ժամանակների հերոսը»։ -Ես չէի ուզի, որ մենք հերոսացնեինք ինչ-որ կերպարների՝ մի կողմ թողնելով, օրինակ, այն 40% աղքատությունը, որ կա մեր երկրում: Իհարկե, լավ է քաջալերել, որ մարդիկ փոխեն իրենց կյանքը, բայց ուզում եմ հիշեցնել՝ հեղափոխությունը տեղի ունեցավ միջին խավի և աղքատացած բնակչության շերտերի միջև դաշինքի ու համերաշխության արդյունքում: Եվ ցանկացած քայլ, որը կարող է քանդել այս դաշինքը, կվտանգի այսօրվա հեղափոխական գործընթացը: Այս առումով՝ «մեր ժամանակի հերոսը» այն մարդն է, որը քննադատաբար վերլուծում է ամեն ինչ, այլ ոչ գովաբանում այն ամենը, ինչ անում է կառավարությունը: - Ի՞նչ խնդրահարույց երևույթներ եք նկատել այս գործընթացի հետ կապված: -Նախ, հիմք է ընդունված հին հարկային օրենսգիրքը և փորձ է արվում փոքր փոփոխություններով ինչ-որ հարց լուծել: Մեզ նաև հրամցվում են թվեր և հաշվարկներ, որոնք մեկ տարվա վաղեմություն ունեն: Այստեղ նորից գալիս ենք այն խնդրին, որ ֆիննախում ու ՊԵԿ-ում պատրաստ չեն լուրջ փոփոխությունների: Օրինակ՝ փորձագետներից մեկը ԱԱՀ-ի հետ կապված առաջարկ էր արել, որ նախկինում կիրառված պրակտիկան՝ խոշոր ընկերություններին ազատելու, պետք է վերանայվի, որովհետև դա խեղաթյուրում է մրցակցային դաշտը: Ֆինանսների նախարարությունը պատասխանել է, որ դա չափազանց արմատական առաջարկ է: Այսինքն՝ տեսնում ենք, որ հեղափոխությունը չի հասել այդ մարմիններ: Կամ ՊԵԿ-ն ասում է՝ մենք ի վիճակի չենք համահարթի արդյունքում առաջացող բացը լրացնել մեր վարչարարության բարելավմամբ, ուրեմն՝ բարձրացրեք սպառման հարկերը: Բայց մեր խնդիրը ՊԵԿ-ի աշխատանքը հեշտացնելը չէ, այլ արդյունավետ ու արդար հարկային համակարգ ունենալը: Մի խնդիր էլ կա. խաճախ լսում ենք՝ ինչպես են որոշ պատգամավորներ ասում, որ իրենք մասնագետ չեն, պետք է լսել, թե մասնագետներն ինչ են ասում: Բայց մենք ԱԺ-ում, կարծում էի, որ քաղաքական գործիչների ենք ընտրել և ոչ նեղ մասնագետների: Այսպիսով՝ յուրաքանչյուր պատգամավոր պարտավոր է քաղաքական հարցերում քաղաքական դիրքորոշում ունենալ: -Աշխարհի պետությունների ճնշող մեծամասնությունը պրոգրեսիվ հարկման մոդելն ունի։ Որոշ երկրներ, ինչպես Մակեդոնիան, Սլովակիան, ընտրելով համահարթ հարկման համակարգը, այնուհանդերձ, նորից վերադարձել են պրոգրեսիվի։ Ի՞նչ խնդիրներ էին ցանկացել լուծել այդ երկրներում համահարթի անցնելով, և ինչու՞ են ի վերջո վերադարձել պրոգրեսիվի։ - Բալկանյան երկրներն ու Արևելյան Եվրոպայի երկրներն են անցել համահարթի, հետո վերադարձել պրոգրեսիվի: Հիմնավորումները բոլոր երկրներում նույնն են եղել՝ ներդրումներ գրավել, հարկերն իջեցնելը լավ է... Բալկանյան երկրներում մրցակցություն էր, թե ով ավելի քիչ համահարթ կդնի, հետո տեսան, որ դա ոչ մի խնդիր չի լուծում, այլ զուտ լոբբիստական կոնկրետ շրջանակների և միայն բիզնեսի շահերից է բխում: Սլովակիան ու Մակեդոնիան համահարթի են անցել տարբեր փուլերում՝ 2003-ին և 2007-ին: Բայց նույն խնդիրներն են ունեցել՝ եկամտային մասի էական անկում, անհավասարության շեշտակի աճ: Հստակ տեսան, որ այն բացասաբար է ազդում տնտեսության զարգացման վրա: -Ի՞նչ այլընտրանքային լուծում եք տեսնում Դուք։ Ունե՞ք այլ առաջարկներ՝ արդեն իսկ առաջարկված տարբերակների կոնտեքստից դուրս։ -Գլխավոր հարցն այն է, որ պետք է մանրամասն, հանգիստ վերլուծել հետհեղափոխական միտումները: Մենք ունեցել ենք 38 հազար նոր գրանցված աշխատատեղեր, ունեցել ենք շատ տարբեր ստվերային, կոռուպցիոն պրակտիկաների վերացում, փոքր ու միջին նոր տիպի ներդրողներ, և սա պետք է առանց շտապողականության վերլուծել, քանի որ առանց փաստերի և միտումների վերլուծության չենք կարող որդեգրել հարկային քաղաքականություն, որն երկար ժամանակ անփոփոխ մնա: Իսկ համահարթը հակահեղափոխական ծրագիր է: Այն չի լուծում մինչև այժմ մեր առջև ծառացած սոցիալական անարդարության և տնտեսական զարգացման հարցերը, բայց ստեղծում է նոր խնդիրներ: Որպես ժամանակավոր լուծում՝ կարելի է թեթև փոփոխության ենթարկել եկամտահարկի շեմերը, բայց որպես հիմնական լուծում պետք է անցնենք եկամուտների լիարժեք հայտարարագրման: Բոլորը՝ անկախ ֆինանսական վիճակից, պետք է հայտարարագրեն իրենց եկամուտները, և ունենանք նվազագույն չհարկվող շեմ, բարձրացող շեմեր և որոշակի նվազեցումների հնարավորություն ցածր եկամուտներ ունեցողների համար, որը կկապի նրանց պետության հետ, վստահություն կառաջացնի և ամսեամիս տարբեր աղբյուրներից կուտակվող եկամուտը կենտրոնացված կհաշվառվի ՊԵԿ-ում: Պետք է դուրս գանք ավանդական ու խնդրահարույց կարծրատիպերից, թե ներդրողներին գրավելու լավագույն միջոցը հարկերն իջեցնելն է: Իրականում, ներդրողները, երբ գալիս են Հայաստան, ասում են՝ ու՞ր են ձեր որակյալ մասնագետները: Սա նշանակում է՝ պետք է ամեն ինչ այնպես կազմակերպել, որ մենք բավարար չափով պետական ներդրումներ անենք կրթության, առողջապահության, տնտեսական միջավայրը բարելավող այլ ոլորտներում, որովհետև դրսի ներդրողների համար կարևոր է, թե պետությունն ինքն ինչ ներդրում է անում և որտեղ: Հեղափոխությունը եղել է մասնակցայնության և ներառականության սկզբունքով, եղել է ժողովրդական հեղափոխություն, և ժողովուրդը չի կարող թույլ տալ, որ դրանից հետո լոբբիստական ինչ-որ փոքր խումբ իր օրակարգը վերահաստատի: Իսկ Նիկոլ Փաշինյանը, որպես խարիզմատիկ քաղաքական գործիչ, կարող է գնալ այնպիսի քայլի, ինչպիսին եկամուտների համատարած հայտարարագրումն է: Բայց դրա համար պետք է խոսել մարդկանց հետ, պետք է այլ լեզվով խոսել, իսկ տրամաբանությունը, որով այս համահարթն առաջարկվում է, այն է, որ հարկատուն ուզում է անպայման պետությանը խաբել: Լիակատար անվստահություն կա երկուսի միջև, մինչդեռ ստեղծված քաղաքական իրավիճակը հուշում է, որ, ընդհակառակը, մենք բեկումնային պահ ունենք, պիտի ասենք՝ լավ, ինչ եղել, եղել է, հիմա ազնիվ, արդար ենք գործում: Չպետք է թույլ տալ, որ սիրո և համերաշխության տրամաբանությունը վերածվի ինդիվիդուալիստական, սառնության և էգոիստական հասարակության: -Այսօրվա Կառավարությունը գնու՞մ է իրական երկխոսության։- Այս հարցի դեպքում՝ ոչ: Մենք սեպտեմբերից ի վեր տարբեր հեղինակավոր մարդկանց հետ հարցազրույցներով, հետազոտություններով, համաժողովներով փաստեր և փաստարկներ ենք ներկայացնում, բայց մեդիան բլոկ է անում, չի ներկայացվում այս թեման, քանի որ մտածում են հին ձևով՝ կառավարությունը կողմ է, ուրեմն՝ չպետք է ներկայացնել, իսկ դեղին մեդիան զբաղված է մեդիամանիպուլյացիաներով: Կարելի է ասել, որ այս հարցի շուրջ բաց դեբատ տեղի չի ունենում: Երբ մենք ինչ-որ Օրբելի կենտրոն ենք բացում և չենք հրավիրում այլ կարծիք ունեցողներին, բայց հրավիրում ենք հին համակարգի ներկայացուցիչներին, ես այդ դեպքում հարց եմ տալիս՝ ու՞ր է գաղափարների հեղափոխությունը: Շատերը մտածում են, թե կան ինչ-որ մասնագետ-տեխնոկրատներ, որոնք ամեն ինչից հասկանում են, իսկ մյուսները ոչինչ չեն հասկանում տնտեսությունից: Եվ երբ սոցիալական արդարության օրակարգերից ես խոսում, այդ մարդիկ ասում են՝ դրանք ձախ են, սոցիալիստ են, պետք չէ դրանց լսել: Այնինչ աշխարհում տնտեսական աճի ավանդական դիսկուրսը վաղուց հնացել է։ Եվ ծիծաղել կլինի, եթե քաղաքական պրոգրեսիվ հեղափոխությանը հետևի տնտեսական ռեգրեսիվ հակահեղափոխությունը։ Պրոգրեսիվն ու ռեգրեսիվն, ի դեպ, վերաբերում է նաև հարկային համակարգի բնութագրին։  Հեղափոխական գաղափարական բարիկադների վրա հենց ձախական ավանգարդն է կանգնած մինչև հիմա: Դա այն մարդիկ են, որոնք անընդհատ փոփոխության հնարավորություն են փնտրում՝ ի տարբերություն այն մարդկանց, որոնք միշտ համակարգի հետ հարմարվող են:Աստղիկ Քեշիշյան
12:14 - 06 ապրիլի, 2019
Քանի չկա տնտեսական ժողովրդավարացում, քաղաքական ժողովրդավարության մասին խոսելը սոսկ պատրանք է. Հրակ Փափազեան

Քանի չկա տնտեսական ժողովրդավարացում, քաղաքական ժողովրդավարության մասին խոսելը սոսկ պատրանք է. Հրակ Փափազեան

«ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջարկում է անցում կատարել եկամտային հարկի մեկ միասնական դրույքաչափի՝ սահմանելով 23%, այնուհետև եկամտային հարկի դրույքաչափը մինչև 2023 թվա­կա­նը աստիճանաբար նվազեցնել` դարձնելով 20%: Ներկայումս գործում է եկամտային հարկի եռաստիճան՝ 23% (մինչև 150 հազար դրամ աշխատավարձ ստացողների համար), 28% (150 հազար դրամից մինչև 2 միլիոն դրամ) և 36% (2 միլիոն դրամից բարձր) դրույքաչափեր: Այսպիսով, նախատեսվող փոփոխությունները մինչև 150 հազար դրամ աշխատավարձ ստացողներին չեն վերաբերելու. նրանք շարունակելու են հարկվել 23%-ով: Թեմայի շուրջ զրուցել ենք «Ոչ համահարթ հարկմանը» նախաձեռնության անդամ Հրակ Փափազեանի հետ: -Թիրախային խումբը, որին գոնե սկզբնական փուլում չի վերաբերելու հարկային դրույքաչափի նվազումը, 80-150 հազար աշխատավարձ ստացող և մեծամասնություն կազմող քաղքացիներն են։ Ի՞նչ վտանգներ է պարունակում հարկային օրենսգրքի փոփոխությունը նրանց համար։ -Այո՛, սկզբնական շրջանում չի վերաբերում, բայց միայն եկամտահարկի առումով: Իսկ վերաբերում է այն առումով, որ ավելի բարձր աշխատավարձ ստացողների, հատկապես երկու միլիոնից ավելի ստացողների եկամտահարկի նվազեցման, ինչպես նաև շահութահարկի 2% նվազեցման և օտարերկրյա քաղաքացիների համար դիվիդենտի հարկի 5%-ով նվազեցման հետևանքով բյուջետային կորուստներ են լինելու: Եվ դրանք կոմպենսացնելու համար այդ խավի մարդկանց ուղղակի հարկերը նվազեցնում են, բեռը փոխադրում են անուղղակի հարկերին, որը ակցիզային հարկերն են: Ընդ որում, և՛ ակցիզային հարկերն են բարձրացվում, և՛ ընդլայնվում են ակցիզային հարկերով հարկվող ապրանքատեսակների շրջանակը: Արդյունքում՝ շուկայում գնաճ տեղի կունենա, օրինակ՝ ծխախոտի, ալկոհոլային խմիչքների, բարձր շաքարայնություն ունեցող խմիչքների գները կբարձրանան, նաև սպիրտինը, որը օգտագործվում է այլ ապրանքների մեջ՝ դեղամիջոցներ, տնտեսական այլ ապրանքներ: Այսպիսով՝ այն ուղղակիորեն կազդի մինչև150 հազար ստացող մեծամասնության վրա, քանի որ նրանց եկամուտը չի բարձրանա, որովհետև փաստացի չկա եկամտահարկի նվազեցում, բայց կավելանան ծախսերը: -Սակայն, ըստ օրինագծի կողմնակիցների՝ ճիշտ չէ համահարթ դրույքաչափ սահմանելը ներկայացնել որպես միայն 150 հազարից բարձր աշխատավարձ ստացող քաղաքացիներին ուղղված նախագիծ, քանի որ մինչև 2023 թվականը դրույքաչափն իջնելու է նաև մինչև 150 հազար ստացողների համար։ Սա հիմնավոր մեկնաբանություն չէ՞ Ձեր կարծիքով: -Ո՛չ, այդպես ուղղակի մոլորեցնում են մարդկանց: Ցավալի է, որ այս նկարագրականն եմ տալիս, քանի որ չէի ցանկանա՝ թավշյա հեղափոխությունից հետո կառավարող ուժը մոլորեցնի իր քաղաքացիներին, բայց փաստացի դա են անում: Քանի որ, այո՛, 23%-ից կնվազի մինչև 20%, բայց դրան զուգահեռ կբարձրացվի կուտակային կենսաթոշակայինը: Նախկինում, երբ 5/5 տոկոս էր, 5-ը քաղաքացին է տալիս, 5-ը պետությունը, ասացին լավ, կդարձնենք 7,5-ը՝ պետությունը, 2,5-ը՝ քաղաքացին, բայց ասացին նաև, որ երբ հարկային բարեփոխումներ անեն, հետ կբերեն 5/5-ի: Այժմ այս նախագծով հստակ ասվում է, որ մինչև այդ նույն 2023-ը 7,5/2,5-ը վերադարձվելու է 5/5-ի: Այսինքն՝ 2,5% հարկ էլ այդպես է ավելանալու: Արդյունքում՝ ցածր աշխատավարձ (80-150 հազար դրամ) ստացողների համար եկամտահարկի տոկոսը նվազելու է միայն 0,5%-ով: Իսկ կես տոկոսը ոչինչ է, հատկապես այդքան քիչ աշխատավարձի դեպքում: -Նախագծի հեղինակներն ասում են, որ տարիներ շարունակ եղել է պրոգրեսիվ հարկում, ինչը չի արդարացրել իրեն, և հիմա ժամանակն է անցնել համահարթի։ Որքանո՞վ է այս հիմնավորումը փաստահեն։ Էլի հիմք չկա: Այս ամենում ցավալին այն է, որ իրենք չեն անդրադառնում հիմնական քննադատություններին, հակափաստարկ չեն բերում, որովհետև, արդեն թույլ կտամ ինձ ասել, չկա հակափաստարկը, թե չէ մինչև հիմա ասած կլինեին: Փոխարենը, անցնում են այսպիսի մանիպուլատիվ հայտարարությունների: Ի՞նչը չի աշխատել: Օրեր առաջ «Հոդված 3» ակումբում քննարկման ժամանակ մեր քննադատությանը «Իմ քայլի» պատգամավոր Հայկ Գևորգյանը պատասխանեց՝ ասելով, որ այսքան տարի եղել է պրոգրեսիվ, բայց ունեցել ենք 30% աղքատություն: Բայց այստեղ սկզբունքային խնդիր կա. երբ վերցնում ենք Սերժի, ՀՀԿ-ի Հայաստանը՝ որպես օրինակ, և դրա վրա հիմնվելով ինչ-որ փաստարկի գնում: Բայց մենք գիտեինք՝ ինչ էր Սերժի Հայաստանը, գիտեինք՝ ինչքան կոռուպցիա ու թալան կար, մարդիկ ուղղակի հարստահարվում էին: Հիմա դա  մի կողմ դնել ու 30% աղքատությունը վերագրել պրոգրեսիվին, այն էլ՝ առանց հիմնավորման, ուղղակի աբսուրդ է: Նույնիսկ եթե նախկինի հետ համեմատականի խնդիրը չլիներ, էլի ի՞նչ կապ ունի դա, որտե՞ղ չի աշխատել պրոգրեսիվը: Աշխարհի պետությունների մեծ մասում հարկման ո՞ր տարբերակն է գործում։ Ի՞նչ է ցույց տալիս միջազգային փորձը: -Հստակ թվեր չտամ, բայց աշխարհի երկրների ջախջախիչ մեծամասնությունը եկամտահարկի և շահութահարկի պրոգրեսիվ հարկում ունեն: 10-15 երկիր կա երևի, որ համահարթ դրույքաչափով հարկման մոդել ունեն: Ոչ թե միայն քչերն են համահարթ ունեցող, և մեր նոր կառավարությունը որոշել է Հայաստանը տանել այդ ճանապարհով, այլ նույնիսկ, փաստացի, որոշել են Հայաստանը տանել համահարթ սիստեմ ունեցող երկրների միջից ամենավատ օրինակների ճանապարհով՝ հիմնականում Վրաստանի: Քանի որ բոլոր համահարթ ունեցող երկրներում էլ՝ բացառությամբ Վրաստանի, կա առնվազն չհարկվող շեմ, այսինքն՝ նվազագույն աշխատավարձը չի հարկվում: Բացի այս, այլ հարկային արտոնություններ էլ կան՝ առողջապահության, կրթության ծախսերի հետ կապված: Այս օրինագծում դրանք էլ չկան: Համաշխարահային փորձը ցույց է տվել, որ պրոգրեսիվ հարկումն է և՛ սոցիալական արդարության, և՛ տնտեսական երկարաժամկետ կտրվածքի առաջխաղացման իմաստով լավագույնը, քանի որ երբ ունենում ես շատ աղքատացում, դա ազդում է մարդկանց գնողունակության վրա և բերում տնտեսության լճացման: Պատմությունն է փաստել, որ բոլոր առումներով պրոգրեսիվն ավելի ձեռնտու է: Իսկ մենք գնում ենք Վրաստանի ճանապարհով, որտեղ արդեն թվեր կան, որ ակնկալված տնտեսական աճը չի գրանցվել և ավելին՝ աճել է սոցիալական բևեռվածությունն ու աղքատությունը: Իրենք էլ իրենց հեղափոխությունից հետո՝ Սահակաշվիլու օրոք անցան համահարթի, և դեռ ավելին՝ ամրագրեցին այն Սահմանադրության մեջ, որ ԱԺ-ն հետդարձ կատարելու իրավունք չունենա: Հիմա եթե այստեղ էլ այդպես լինի, շատ ավելի վատ: Թեև այն տրամաբանությունը, որի վրա հիմնվելով՝ իշխանությունները շարժվում են, հուշում է, որ կարող է նաև այդպես լինել: Իրենց տրամաբանությունն ուղղված է արտաքին ներդրումներին, բիզնեսին, իսկ դրանց հարկային դաշտի ստաբիլություն է պետք: Դրան էլ կնպաստի Սահմանադրությամբ ամրագրելը: Հստա՞կ է Ձեզ համար, թե եկամտահարկի համահարթ դրույքաչափի այս մոդելին անցնելով՝ իշխանություններն ինչ խնդիրներ են փորձում լուծել։ Որպես հիմնական նպատակներ, կարծես, բերվում են արտաքին ներդրումների ավելացումն ու ստվերի նվազեցումը:  -Այո՛, իրենց ասելով՝ հիմնական նպատակները սրանք են, բայց երկուսն էլ շատ թույլ արգումենտներ են: Ինչ վերաբերում է արտաքին ներդրումների աճին, մասնագետներն են ասում, որ եթե դա է նպատակը, ապա սխալ թիրախ է ընտրվել: Եկամտահարկի փոփոխությունը չէ, որ արդյունավետ ու արագ արտաքին ներդրումներ է բերելու, որովհետև Հայաստանն արդեն իսկ աշխատանքի հարկման գործոնով 25 երկրների հետ առաջին տեղն է զբաղեցնում արտաքին ներդրումների գրավչության առումով: Ընդհանուր ցանկում, այո՛, վատ դիրքում ենք, բայց այդ գործոնը չէ խնդիրը: Այստեղ ավելի բարելավվելու տեղ չկա, միևնույնն է, առաջին դիրքում ենք: Ինչ վերաբերում է ստվերին, դրա դեմ պայքարելու հիմնական միջոցը հարկային վարչարարության բարելավվումն է, իսկ մեզ մոտ այն շատ վատ վիճակում է, ինչն էլի ուսումնասիրված ու փաստարկված է: Ուրեմն՝ եկեք այդ խնդիրը լուծենք, հարկային վարչարարությունը բարելավենք, տեսնենք՝ ինչ արդյունքի ենք հասնում, հետո կարելի է այլ միջոցներ էլ մտածել: Ասում են՝ պետք է այսպես անենք, որ գործատուն շահագրգռված լինի հարկը չթաքցնել: Բայց չպետք է անընդհատ առաջնորդվել գործատուի շահագրգռվածությամբ, կա հստակ հարկային վարչարարական պետական մեքենա, պետք է դրանով առաջնորդվել:Բայց բացի այս, կառավարող ուժի ներկայացուցիչների առնվազն մի մասի մոտ կա դասական լիբերալ գաղափարախոսությունը, նաև նեոլիբերալ, ըստ որի՝ բիզնեսի սանձերն արձակելը դրական է ազդում բոլորի վրա: Այսինքն՝ եթե բիզնեսի հարկերը նվազեցնենք, ինչքան կարող ենք խթանենք բիզնեսի զարգացումը, եթե բիզնեսը զարգանա, կմեծանան հարկային եկամուտները, կզարգանա պետությունը, և բոլոր մարդկանց կյանքը կլավանա, եթե բիզնեսը զարգանա, մարդկանց աշխատավարձերը կաճեն և այլն: Բայց վերջին քսան-երեսուն տարիների տնտեսական պատմությունը ամենազարգացած երկրներում էլ փաստել է, որ դա ուղղակի պատրանք է: 1970-80-ականներին՝ նեոլիբերալ քաղաքականության ներմուծումից հետո, միայն տասնապատիկ հարստացավ հարուստների խավը, իսկ աղքատների աշխատավարձերը այդպես էլ չբարձրացան, այն միայն նպաստեց բևեռացման աճին ու սոցիալական անարդարությանը: Հիմա մեր իշխանության ներկայացուցիչներից ոմանց մոտ ես նկատում եմ հավատ այս գաղափարախոսության նկատմամբ, ինչը համարում եմ վտանգավոր, հատկապես Հայաստանի նման երկրի համար, որտեղ արդեն իսկ անհավասարությունն ու սոցիալական անարդարությունը մեծ չափերի են: Եթե այս օրինագիծն անցնի, այն կլինի նոր իշխանությունների առաջին լուրջ, համակարգային փոփոխությունը և կլինի ժողովրդի մեծամասնության շահերի դեմ: -ԱԺ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Բաբկեն Թունյանը առաջարկում է հայտարարագրում՝ եկամտային հարկի նվազեցման դիմաց։ Ըստ Ձեզ՝ այս այլընտրանքային տարբերակը առաջարկված օրինագծի հետ համեմատ ի՞նչ առավելություններ ունի և ի՞նչ բացեր։ -Սա ո՛չ լրիվ պրոգրեսիվ է, ո՛չ լրիվ համահարթ: Այս առումով համեմատած առաջարկված օրինագծի հետ, նախընտրելի է: Այստեղ ասվում է՝ մինչև 23% նվազեցումը չի արվի բոլորի համար և միանգամից, այլ հատուկ դեպքերում, եթե մարդը կամովին հայտարարգրի ամեն ինչ, ու այնտեղ ծախսեր լինեն առողջապահության, կրթության, մշակույթի ուղղությամբ, այդ դեպքում կլինի միայն վերադարձ, ու 36-ից կարող է իջնել մինչև 23%: Բայց այստեղ էլ շատ բան պարզ չէ, օրինակ, թե ինչքան ծախս պետք է արվի այդ ոլորտների ուղղությամբ: Բացի այդ, կրկին առիթ է տալիս համահարթեցման. բարձր աշխատավարձ ստացող քաղաքացուն առիթ է ընձեռնում այնպես առաջնորդվելու, որ էլի վճարի 23% հարկ: Խնդիրը սկզբունքորեն չի լուծվում, որովհետև կա սոցիալական արդարության հարց: Անարդար է, որ 2 միլիոն վաստակող քաղաքացին և 80 հազար վաստակողը նույնաչափ տոկոսադրույքով հարկվեն: Արդյունքում՝ հասարակությունը բևեռանում է տնտեսապես, իսկ տնտեսական բևեռացումը, իմ խորին համոզմամբ, քաղաքական բևեռացում է նաև, և քանի չկա տնտեսական ժողովրդավարացում, քաղաքական ժողովրդավարության մասին խոսելը սոսկ պատրանք է: Ինչքան նյութական, արդյունաբերական միջոցները կենտրոնանում են փոքր խավի ձեռքերում, այնքան այդ խավը հզորանում է ու լծակներ ունենում քաղաքական դաշտի վրա: Մնացածը, թե ընտրություններն ինչքանով են կեղծված, իհարկե, էլի կարևոր է, բայց դրա բացառումը չի լուծում ժողովրդավարության հասնելու հարցը: Եվ այս առաջարկը նույնպես բացարձակ չի անդրադառնում ցածր եկամուտներ ունեցող խավի իրավիճակին:-Որպես այս առաջարկի դրական կողմ, նշվում է նաև այն, որ դա կնպաստի կրթության, մշակույթի, առողջապահության ոլորտների զարգացմանը: Համաձա՞յն եք: Դա ճիշտ է, չեմ կարող ժխտել: Եթե քեշբեքի սիստեմն այդպիսին լինի, եթե դրանով առաջնորդվեն, ու այս ոլորտներին ուղղված ծախսը բերի եկամտահարկի նվազեցմանը... Բնականաբար, այս առումով էլ նախընտրելի է համեմատած առաջարկված օրինագծի: -Ձեր նախաձեռնությունը լուծումներ առաջարկու՞մ է։  -Ոչ մանրամասն, որովհետև մենք քաղաքացիական նախաձեռնություն ենք: Համոզված ենք, որ լուծումը պրոգրեսիվ հարկման մեջ է, ընդ որում, պրոգրեսիվություն ոչ միայն եկամտահարկերի, այլև շահութահարկի, ԱԱՀ-ի, միկրոբիզնեսի, շրջանառության հարկի պրոգրեսիվություն... Այսինքն՝ թե՛ կապիտալի, թե՛ եկամուտների հարկման մեջ պետք է լինի իսկական պրոգրեսիվություն: Ընդ որում, այսօրվա եկամտահարկի դրույքաչափն էլ բավարար պրոգրեսիվ չէ. 160 հազար ստացողն ու 1,5 միլիոն ստացողը չպետք է նույն դրույքաչափով հարկվեն, ինչպես որ հիմա է: Շատ ավելի շերտավորված և լուրջ ուսումնասիրության վրա հիմնված պրոգրեսիվ հարկային համակարգ է պետք, որի թվերը մենք չունենք, որովհետև ոչ կուսակցություն ենք, ոչ քաղաքական ուժ: Մեր նախաձեռնությունն ավելի շատ քաղաքացիական հակազդեցություն է: Իսկ լավագույն լուծումն այն կլինի, որ ցանկացած որոշում կայացնելիս առաջնորդվեն այն տրամաբանությամբ, որ առաջնայինը մշտապես ի շահ հանրային համերաշխության, սոցիալական արդարության, հավասարության գործելն է, ոչ թե ի վնաս մեծամասնության և հանուն հարուստ փոքրամասնության:Աստղիկ Քեշիշյան  
06:57 - 02 ապրիլի, 2019