Գիտություն

Գիտությանը հատկացվող միջոցները նախորդ տարվա համեմատ փաստացի ավելացել են ոչ թե 20,6, այլ 12,4%-ով․ 2022-ին գիտության համար նախատեսված միջոցներից 2,5 մլրդ դրամը հատկացվում է 2023-ին

Գիտությանը հատկացվող միջոցները նախորդ տարվա համեմատ փաստացի ավելացել են ոչ թե 20,6, այլ 12,4%-ով․ 2022-ին գիտության համար նախատեսված միջոցներից 2,5 մլրդ դրամը հատկացվում է 2023-ին

2022-ի բյուջեով նախատեսված էր, որ  գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրի միջոցառումներից մեկի շրջանակում պետք է ստեղծվեին գիտության ոլորտում համատեղ օգտագործման և/կամ գերազանցության կենտրոններ, որոնց համար Եվրամիությունը (ԵՄ) պետք է հատկացներ 2,5 միլիարդ դրամ (11017 միջոցառում)։ Մեր հարցմանն ի պատասխան՝ Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության (ԿԳՄՍՆ) Գիտության կոմիտեն հայտնել էր, որ ԵՄ դրամական միջոցները հասանելի չեն եղել, ինչի պատճառով միջոցառումը փաստացի չի իրականացվել։ Մեր փորձերը՝ հասկանալու, թե ինչու են ԵՄ դրամաշնորհային միջոցներն անհասանելի եղել, և ինչու միջոցառումը չի իրականացվել, երեք ամիս ապարդյուն էին։    Գերատեսչությունները 3 ամիս խուսափում էին ուղիղ պատասխանից Ի սկզբանե մենք հարցում էինք ուղարկել ԿԳՄՍՆ, և Գիտության կոմիտեն ի պատասխան նշել էր, որ չի տիրապետում տվյալների, թե ինչու չի ֆինանսավորվել նշված միջոցառումը։ Այնուհետև մեր հարցերն ուղղել էինք վարչապետի աշխատակազմին, որտեղից հարցումը վերահասցեագրվել էր Ֆինանսների նախարարություն։ Ֆիննախից ևս մեր հարցերին ըստ էության չէին պատասխանել՝ ուղղորդելով փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակ, քանի որ, ըստ Ֆիննախի, ԵՄ հետ աշխատանքները տանում է Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակը։ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակը ևս այս հարցերի պատասխանները չուներ և մեր ուղարկած հարցումը վերահասցեագրեց ԿԳՄՍՆ, որին էլ ի սկզբանե ուղղել էինք հարցերը։   3 ամիս անց փոխվարչապետի գրասենյակը մեկնաբանություն է տալիս Մի քանի օր առաջ ԿԳՄՍՆ Գիտության կոմիտեն պատասխանել է մեր հարցմանը, որը ԿԳՄՍՆ էր վերահասցեագրել Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակը։ Մեր հարցին, թե ինչ պատճառներով ԵՄ դրամաշնորհային միջոցները հասանելի չեն եղել, Գիտկոմը տվել է նույն պատասխանը, ինչ նախորդ անգամ․ կոմիտեն չի տիրապետում այդ մասին տեղեկությունների։ Մենք նաև հետաքրքրվել էինք, թե արդյո՞ք ԵՄ-ն միջոցները տրամադրել է, սակայն կառավարությունն ինչ-ինչ պատճառներով որոշել է դրանք այլ ուղղությամբ ծախսել։ Ի պատասխան այս հարցի՝ Գիտկոմը նշել է․ «Միջոցառման համար նախատեսված միջոցներն այլ ուղղություններով ծախսելու որոշումը և, առհասարակ, պետական բյուջեում փոփոխություններ կատարելու մասին որոշումների (համապատասխան իրավական ակտերի ընդունման տեսքով) կայացման գործընթացը հրապարակային է, հասանելի թե՛ լրագրողների, թե՛ լայն հանրության համար, հետևաբար, այլ ուղղություններով ծախսելու վերաբերյալ հանրային տեղեկատվության բացակայությունը նշանակում է, որ այդպիսի որոշում չի եղել»: Հարցին, թե ինչու է նշված միջոցառումը ներառվել ՀՀ պետական բյուջեում, եթե ՀՀ կառավարությունը չէր կարողանալու ապահովել ԵՄ դրամաշնորհային միջոցների հասանելիությունը, Գիտկոմը պատասխանել է․ «Միջոցառումը պետական բյուջեում ներառվել է` հաշվի առնելով գիտության ոլորտում կառավարության կողմից տարվող քաղաքականությունը և դրա նպատակները: Այնուամենայնիվ, միջոցառման կատարումը միմիայն պայմանավորված չի եղել ԵՄ կողմից ֆինանսավորման առկայությամբ, և ԵՄ դրամաշնորհային միջոցների հասանելիության բացակայությունը միայն որոշակի շտկումներ է մտցրել միջոցառման կատարման ժամկետների և ձևաչափի առումով: Որպես նշվածի հաստատում` հայտնում ենք, որ ՀՀ կառավարության 2021-2026 թթ. միջոցառումների ծրագրի 27.1 կետով նախատեսված է 2022-2026 թթ․ ընթացքում գիտական կենտրոնները համալրել տարեկան 4-6 գիտական խոշոր սարքավորումներով: Ծրագրով 2022 թ․ համար նախատեսված էր 3 մլրդ 580 մլն ՀՀ դրամ (որից 2 մլրդ 500 մլն ՀՀ դրամը նախատեսվում էր տրամադրել ԵՄ դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում՝ համաձայն ՀՀ պետական բյուջեի 1162 ծրագրի 11017 միջոցառման): Բազային ֆինանսավորման 11002 միջոցառման շրջանակներում գիտության ոլորտում ենթակառուցվածքի, նյութատեխնիկական բազայի արդիականացման նպատակով 2022 թ․ կազմակերպվել է գիտության ոլորտում ենթակառուցվածքի, նյութատեխնիկական բազայի արդիականացման համար ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու  մրցույթը, որի արդյունքում 2 մլրդ 933 մլն ՀՀ դրամ է հատկացվել 15 գիտական կազմակերպության՝ տարբեր կազմակերպությունների կողմից համատեղ օգտագործման ենթակա գիտական սարքերի և սարքավորումների ձեռքբերման համար»: Նշված  2 մլրդ 933 մլն դրամը հատկացվել է 2022-ի բյուջեի մեկ այլ միջոցառման շրջանակում։ Խոսքը «Գիտական ենթակառուցվածքի արդիականացում» միջոցառման մասին է, որով նախատեսված էր գիտական կազմակերպությունների և բուհերի գիտական ստորաբաժանումների զարգացում, ծրագրերի իրականացում, գիտական սարքավորումների արդիականացում, միջազգային համագործակցության աջակցություն։ Այս միջոցառման ընդհանուր բյուջեն ավելի քան 11 միլիարդ 969 միլիոն դրամ էր, որից  2 մլրդ 933 մլնը, ինչպես պարզաբանել է Գիտկոմը, հատկացվել է գիտական սարքերի և սարքավորումների ձեռքբերման համար։ Գիտկոմը չունի նաև այն հարցի պատասխանը, թե արդյո՞ք ԵՄ աջակցությամբ իրականացվող դրամաշնորհային ծրագիրն ի վերջո հասանելի է լինելու 11017 միջոցառումն իրականացնելու համար։ Մեր հարցին ի պատասխան՝ կոմիտեն նշել է միայն 2023-ի բյուջեով նախատեսվող միջոցառումների մասին․ «11017 միջոցառման փոխարեն, նույն տրամաբանության մեջ, 2023 թ․ ՀՀ պետական բյուջեի Գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրում նախատեսված են «32004. Գիտական կենտրոնները ժամանակակից սարքավորումներով վերազինում ու համատեղ օգտագործման գիտական սարքավորումների կենտրոնների ստեղծում» և «32003. Գիտական կենտրոնների վերանորոգում» միջոցառումները, որոնց շրջանակներում համապատասխանաբար 4 մլրդ 200 մլն ՀՀ դրամ և 940 մլն ՀՀ դրամ տրամադրվելու են մի շարք գիտական կազմակերպությունների արդիականացման և վերազինման նպատակով, որոնք էլ հետագայում հիմք կհանդիսանան Գիտության ոլորտում համատեղ օգտագործման և/կամ գերազանցության կենտրոնների ստեղծման համար: Այսինքն, 2023 թ. ՀՀ պետական բյուջեի 1162 ծրագրում ԵՄ դրամաշնորհային միջոցներ՝ որպես ֆինանսավորման աղբյուր, չեն նախատեսվել»: Հաշվի առնելով, որ Գիտկոմի պատասխանից կրկին պարզ չէին մեր հիմնական հարցերի պատասպանները, մենք կրկին դիմեցինք ԵՄ դրամաշնորհների ուղղությամբ բանակցությունների համար պատասխանատու կառույցին՝ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակին՝ խնդրելով պարզաբանել՝ ինչու եՄ դրամաշնորհային միջոցները հասանելի չեն եղել, ինչու է 11017 միջոցառումը ներառվել  2022-ի բյուջեում, եթե կառավարությունը չէր կարողանալու ապահովել դրամաշնորհային միջոցների հասանելիությունը։ Այս անգամ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակից մեր հարցերին պատասխանել են, չնայած որ նույն պատասխանը մեզ կարող էին տրամադրել դեռ դեկտեմբերին, երբ առաջին անգամ էինք հարցում ուղարկել գրասենյակ։ Պատասխանում նշվում է հետևյալը․ «Հաշվի առնելով կրթության և գիտության ոլորտում ԵՄ հետ սերտ համագործակցությունը՝ 2022 թ. բյուջեի քննարկման ժամանակ առաջարկվել էր միջոցառումն իրականացնել ԵՄ-ի հետ համագործակցությամբ, սակայն հետագայում ԵՄ-ի հետ նման հարցի շուրջ բանակցություններ չեն տարվել, և որոշվել է միջոցառումն իրականացնել պետական բյուջեի միջոցների հաշվին»: Այս պատասխանից պարզ է դառնում, որ դրամաշնորհային ծրագրի շուրջ բանակցություններ չեն տարվել, այդ պատճառով էլ դրամաշնորհային միջոցները հասանելի չեն եղել, և միջոցառումը չի իրականացվել։ Սակայն պարզ չէր, թե որ տարվա բյուջեի ինչ միջոռում նկատի ուներ փոխվարչապետի գրասենյակը, երբ նշում էր, թե որոշվել է միջոցառումն իրականացնել պետական բյուջեի միջոցների հաշվին։ Այս մասին լրացուցիչ մեկնաբանություն խնդրեցինք Գիտության կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արթուր Մովսիսյանից, որը պարզաբանեց՝ խոսքը 2023-ի բյուջեի 11002 միջոցառման մասին է։ Այս միջոցառմամբ նախատեսվում են գիտական կազմակերպությունների և բուհերի գիտական ստորաբաժանումների զարգացում, ծրագրերի իրականացում, գիտական սարքավորումների արդիականացում, միջազգային համագործակցության աջակցություն։ Միջոցառման ընդհանուր բյուջեն ավելի քան 12 միլիարդ 452 միլիոն դրամ է, որի մի մասը հատկացվելու է գիտական սարքավորումների արդիականացմանը։ Ստացվում է, որ նախորդ տարվա բյուջեով 11017 միջոցառման շրջանակում պետք է 2,5 միլիարդ դրամ հատկացվեր գիտության ոլորտում համատեղ օգտագործման և/կամ գերազանցության կենտրոնների ստեղծման համար, բայց այդ գումարը չի հատկացվել, և միջոցառումը չի իրականացվել։ Իսկ Գիտկոմի նշած այս և այլ միջոցառումներն իրականացվելու են 2023-ի բյուջեով։   Գիտությանը հատկացվող միջոցները նախորդ տարվա համեմատ փաստացի ավելացել են ոչ թե 20,6, այլ 12,4%-ով Կառավարության սեպտեմբերի նիստերից մեկի ժամանակ ֆինանսների նախկին նախարար Տիգրան Խաչատրյանը հայտնել էր, որ գիտությանը հատկացվող միջոցները 2023-ին կգերազանցեն 36 մլրդ դրամը, ինչը «ավելի քան 6,5 մլրդ դրամով ավելի է» 2022-ի հատկացումներից։ Հաշվի առնելով, որ 11017 միջոցառումն այդպես էլ չի ֆինանսավորվել, Տիգրան Խաչատրյանի նշած 6,5 մլրդ դրամ աճն այդքան էլ ճիշտ չէ։ Այսպիսով, 2022-ին գիտությանը հատկացվել էր ավելի քան  30 մլրդ 384 մլն դրամ (գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագիր և ԳՀՓԿ աշխատանքներ)։ 2023-ի բյուջեով նախատեսված է ավելի քան 36 մլրդ 655 մլն դրամ (գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագիր և ԳՀՓԿ աշխատանքներ)։ Եթե իրականացված լինեին 2022-ի բյուջեով նախատեսված բոլոր միջոցառումները, ապա նախորդ տարվա համեմատ այս տարվա հատկացումները 6 մլրդ 271 մլն դրամով կամ 20,6%-ով ավելի կլինեին։ Սակայն եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որը 2022-ին նախատեսված միջոցներից 2,5 միլիարդը չի հատկացվել, և պետական կառույցների պատասխաններից դատելով՝ փոխարենը հատկացվում է այս տարվա բյուջեով, ապա այս տարի գիտությանը փաստացի հատկացվում է ոչ թե ավելի քան 36 մլրդ 655 մլն դրամ, այլ ավելի քան 34 մլրդ 155 մլն դրամ, այսինքն՝ չհաշված 2,5 մլրդ դրամը, որը պետք է հատկացվեր դեռ նախորդ տարի։ Այսպիսով, հատացումների փաստացի աճը նախորդ տարվա համեմատ 3 մլրդ 771 մլն դրամ է կամ 12,4%:   Աննա Սահակյան
17:07 - 19 հունվարի, 2023
Երիտասարդ գիտական կադրերի ներգրավում, միջազգային hամագործակցությունների ընդլայնում․ ինչ ծրագրեր է իրականացրել Գիտության կոմիտեն 2022-ին

Երիտասարդ գիտական կադրերի ներգրավում, միջազգային hամագործակցությունների ընդլայնում․ ինչ ծրագրեր է իրականացրել Գիտության կոմիտեն 2022-ին

ԿԳՄՍ նախարարության Գիտության կոմիտեն անցած տարի կազմակերպել է մրցույթներ, որոնք ուղղված են միջազգային hամագործակցության ընդլայնմանը, երիտասարդ կադրերի ներգրավմանը։ Կոմիտեն այս տարի ևս նոր ծրագրեր է իրականացնելու։  Այս hարցերի և ապագա անելիքների մասին զրուցել ենք Գիտության կոմիտեի նախագաhի տեղակալ Արթուր Մովսիսյանի hետ։  Ամփոփելով անցած տարին՝ Արթուր Մովսիսյանը կարևորում է այն hանգամանքը, որ նախորդ տարվա սկզբում բարձրացել է գիտաշխատողների բազային աշխատավարձը։ Աշխատավարձը՝ կախված պաշտոնից, տարակարգից, բարձրանալու է աստիճանաբար՝ 2025 թ․-ը ներառյալ։ Ըստ Մովսիսյանի, կարևոր է, որ գիտնականների միջին աշխատավարձը այսուhետ մինիմալ աշխատավարձի շրջակայքում չէ, այլ բարձր է նույնիսկ երկրի միջին աշխատավարձից։  Նրա խոսքով՝ վերջին տարիներին Գիտության կոմիտեն մրցույթների որոշակի կառուցվածք է մշակել, բոլոր մրցույթներից պարտադիր վերջնարդյունքներ են ակնկալում, իսկ վերջնարդյունքը միջազգային գիտատեղեկատվական շտեմարաններում տպագրությունն է։ Դրա նպատակը, ինչպես նկատում է մեր զրուցակիցը, նաև այն է, որ ՀՀ-ում գիտական տպագրությունների քանակը ավելանա։Մովսիսյանի կարծիքով, սակայն, վերջին տարիներին միջազգային գիտատեղակատվական շտեմարաններում տպագրությունների քանակը նվազել է, ինչը տարբեր պատճառներ ունի՝ սկսած կորոնավիրուսային ճգնաժամից, երբ գիտնականները գրեթե չէին աշխատում, վերջացրած միջազգային hամագործակցություններում տպագրված հոդվածների քանակի նվազումից․ «Գործ ունենք hամակարգի hետ, որը տարիների ընթացքում hյուծվել է, և, փաստորեն, ինչ-որ մի կետից սկսելով, շատ կարճ ժամանակում չի ստացվում «խելքի բերել այն»։ Տպագրությունների քանակը նվազել է գիտական կադրերի թվի պակասելու պատճառով, որը պետք է լրացնել երիտասարդ կադրեր ներգրավելու միջոցով․ Երիտասարդ կադրերի ներգրավելու նպատակով Գիտության կոմիտեն մի շարք մրցույթներ է կազմակերպել․ «Ունենք մի քանի մրցույթ, որոնք անմիջականորեն վերաբերում են երիտասարդներին։ Դա ասպիրանտների ամենամյա ծրագիրն է, երիտասարդ hետազոտողների ծրագիրն է, որոնք 2022 թ․-ին hայտարարեցինք ու ամփոփեցինք։ Բոլոր մրցույթներում պարտադիր պայման է մեկ կամ երկու երիտասարդ կատարող ունենալը՝ որպես թեմայի անդամ, որպեսզի մեր գիտնականները նաև նոր երիտասարդ կադրերի ներգրավեն»։  Գիտության կոմիտեի մրցույթները ուղղված են նաև միջազգային hամագործակցությունն ընդլայնելուն և արտերկրից գիտնականներ ներգրավելուն։ Այդ նպատակով Կոմիտեն նախորդ տարի երկու նոր մրցույթներ է հայտարարել։ Առաջինը «ՀՀ գիտական համայնքին արտերկրի գիտնականների ինտեգրմանն աջակցության» մրցույթն է, որի դեպքում գիտնականները արտերկրից գալիս են մեր երկիր ու իրենց գիտական խումբը կամ լաբորատորիան են ստեղծում, իսկ ««Հեռավար լաբորատորիաների հիմնադրման ծրագրի» դեպքում ՀՀ գիտական կազմակերպություններում արտերկրի գիտնականների ղեկավարությամբ ձևավորվում է նոր գիտական խումբ։  Հաջորդը, նրա դիտարկմամբ, գիտական կադրերի վերապատրաստման տարբեր տեսակի ծրագրերն են․ «Ասպիրանտների, հայցորդների և գիտական աստիճան ունեցող երիտասարդ կադրերի 3-12 ամսով վերապատրաստման ծրագրերն են արտերկրի լավագույն գիտական կազմակերպություններում։ Շահառուն ամսական լրացուցիչ գումար է ստանում, բացի դրանից՝ չի կորցնում աշխատանքը և գործող դրամաշնորհները։ Սա միտված է գիտական կադրերի մասնագիտական որակների բարձրացմանը»։ Մեկ այլ վերապատրաստման ծրագիր էլ նախատեսվում է իրականացնել 2023 թ․-ին․ դա գիտական կազմակերպություններում և բուհերում աշխատող մագիստրատուրայի ուսանողների և 35-50 տարեկան գիտնականների վերապատրաստման ծրագիրն է՝ 2-10 ամիս տևողությամբ, որը, մեր զրուցակցի համոզմամբ, նույնպես դրական ազդեցություն կունենա որակյալ կադրերի պատրաստման հարցում։  Հաջորդ նախագիծը, որ Արթուր Մովսիսյանը կարևորում է, Գիտության ոլորտում ենթակառուցվածքի, նյութատեխնիկական բազայի արդիականացման մրցույթն է։ Սրա շնորhիվ գիտական հաստատությունները վերազինվում են նոր գիտական սարքերով։ Այս տարի այդ մրցույթի hամար շուրջ 3 միլիարդ դրամ է hատկացվել, մյուս տարի նախատեսվում է առնվազն 4.2 միլիարդ hատկացնել։ Գիտության կոմիտեն նաև հասարակական, հայագիտական և հումանիտար գիտությունների բնագավառների hամար նախատեսված առանձին մրցույթ ունի, բացի դրանից՝ 2021-2026 թթ․-երի ծրագրով կառավարությունը նախատեսել է 2 միլիարդ տրամադրել hասարակական գիտությունների hամար․ «2023-ին պետք է կարողանանք այդ ծրագրերը նախանշել, թե ինչերի վրա է ծախսվելու և ինչ մեխանիզմներով»,- նկատում է Գիտության կոմիտեի նախագաhի տեղակալը։ Խոսելով բացթողումների մասին՝ Արթուր Մովսիսյանը պատմում է, որ նախորդ տարի օրենսդրական դաշտում չեն hասցրել մի շարք hարցեր կարգավորել․  «Այս տարի սպասում էինք «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքի ընդունմանը, որը մեզ hնարավորություն կտար անել այն գործողությունները, որոնք պարտավոր էինք անել այս տարի, բայց չhասցրինք։ Այդ պատճառով որոշում կայացվեց փոփոխություն կատարել գործող «Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության մասին» օրենքում, hասցրել ենք նախագիծը hանրային քննարկման պատրաստել։ Այն հնարավորություն կտա, օրինակ, մեր ֆինանսավորման կարգերը փոփոխել, մենք մինչև hիմա բոլոր մրցույթները ու բազային ֆինանսավորումը իրականացնում ենք դեռ 2001թ․-ին ընդունված բազային, նպատակային և թեմատիկ ֆինանսավորման կարգերով, և ներկայիս իրողությունների պայմաններում թարմացման կարիք կա»։ Մովսիսյանը նաև նշում է, որ չեն hասցրել ընդունել «Գիտական կազմակերպություններում գիտական կադրերի որակավորման կարգը և գնաhատման չափանիշները hաստատելու մասին» նախագիծը, որով գիտնականները պետք է ատեստավորում անցնեն արդեն ավելի խիստ պայմաններով։ Նախորդ տարի գիտական կազմակերպությունները ատեստավորում արել են գործող կարգով, բայց hիմա կարգն ավելի են խստացնում․  «Նույն կերպ, իրավական դաշտում Գիտության զարգացման ռազմավարությունը դեռ չենք ընդունել։Բացթողումների հիմնական պատճառներից է նաև այն, որ Կոմիտեի աշխատանքները էապես ավելացել են, և աշխատակիցները շատ մեծ ծանրաբեռնվածությամբ են աշխատում. «Ֆինանսավորման աճը բերել է գործերի քանակի ու տեսակների բազմազանության ավելացման, որը մեր առկա ռեսուրսով դժվար է իրականացնել, բայց փորձում ենք»։   Նանե Ավետիսյան
13:03 - 09 հունվարի, 2023
Փնտրվում են գիտության 2022 թ․ ֆինանսավորման 10%-ն ու դրա բացակայության պատասխանատուն

Փնտրվում են գիտության 2022 թ․ ֆինանսավորման 10%-ն ու դրա բացակայության պատասխանատուն

Հայաստանի այս տարվա բյուջեում նշված էր, որ  գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրի միջոցառումներից մեկի շրջանակում գիտության ոլորտում համատեղ օգտագործման և/կամ գերազանցության կենտրոնների ստեղծման համար ԵՄ-ն պետք է 2,5 միլիարդ դրամ հատկացներ։ ԵՄ դրամական միջոցները, սակայն, հասանելի չեն եղել, ինչի պատճառով միջոցառումը փաստացի չի իրականացվել։ Ո՛չ վարչապետի աշխատակազմը, ո՛չ ԿԳՄՍ կամ ֆինանսների նախարարությունները չունեն այն հարցի պատասխանը, թե ինչու միջոցառման ֆինանսավորումը չի իրականացվել։ Քանի որ նշված միջոցառումը ներառված էր բյուջեի գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրում, որի արժեքն ավելի քան 25 միլիարդ 155 միլիոն դրամ է, ստացվում է, որ ծրագրի համար հատկացվել է ավելի քիչ՝ ավելի քան 22 միլիարդ 650 միլիոն դրամ։   Գիտկոմը տեղյակ չէ՝ միջոցառումն ինչու չի ֆինանսավորվել 2022 թ․ պետական բյուջեում գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրի համար պետք է հատկացվեր ավելի քան 25 միլիարդ 150 միլիոն դրամ (տե՛ս բյուջեի 2-րդ հավելված, 1162-րդ տող)։ Ծրագրի շրջանակում իրականացվող միջոցառումներից են գիտական ենթակառուցվածքի արդիականացումը,  գիտական և գիտատեխնիկական նպատակային-ծրագրային հետազոտությունները և այլն։ Ծրագրի 11017 միջոցառումը կոչվում է «ԵՄ աջակցությամբ իրականացվող դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում գիտության ոլորտում համատեղ օգտագործման և/կամ գերազանցության կենտրոնների ստեղծում»։ Միջոցառման շրջանակում պետք է իրականացվեին գիտական գերազանցության կենտրոնների ստեղծում, համալրում, զարգացում, գիտական սարքավորումների և հետազոտական ենթակառուցվածքների արդիականացում։ Այս ամենի իրականացման համար Եվրամիությունը (ԵՄ) պետք է տրամադրեր 2,5 միլիարդ դրամ։ Մենք հոկտեմբերի 19-ին գրավոր հարցում էինք ուղարկել Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն (ԿԳՄՍՆ)՝ խնդրելով հայտնել հետևյալը․ նշված միջոցառման շրջանակում գերազանցության քանի՞ կենտրոն է ստեղծվելու, որտե՞ղ և ի՞նչ ժամկետներում,  որքա՞ն գումար է հատկացվելու այդ կենտրոնների ստեղծման համար, որքա՞ն գումար է հատկացվելու գերազանցության կենտրոնների համալրման և զարգացման համար, միջոցառման շրջանակում գիտական ի՞նչ սարքավորումներ են ձեռք բերվելու, ի՞նչ ժամկետներում, հետազոտական ենթակառուցվածքների արդիականացման ուղղությամբ կոնկրետ ի՞նչ միջոցառումներ են իրականացվելու և գիտական ո՞ր հաստատություններում, ինչպես նաև այդ նպատակով որքա՞ն գումար է հատկացվելու։ Հարցման պատասխանը ստացանք ԿԳՄՍՆ Գիտության կոմիտեից։ Կոմիտեն նշել էր հետևյալը․ «2021-2026 թթ. միջոցառումների ծրագրի 27.1 կետով նախատեսված է 2022-2026 թթ․ ընթացքում գիտական կենտրոնները համալրել տարեկան 4-6 գիտական խոշոր սարքավորումներով, այդ թվում՝ նաև ԵՄ դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում: Ծրագրի համաձայն՝ 2022 թ․ համար նախատեսված էր 3 միլիարդ 580 միլիոն ՀՀ դրամ, որի մի մասը՝ 2 միլիարդ 500 միլիոն ՀՀ դրամ, համաձայն ՀՀ պետական բյուջեի 1162 ծրագրի 11017 միջոցառման, նախատեսվում էր տրամադրել նշված դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում: Նախատեսված դրամաշնորհային միջոցները հասանելի չեն եղել, հետևաբար ծրագիրն այդ մասով չի իրականացվել»։ Գիտկոմից հավելել են, որ բազային ֆինանսավորման 11002 միջոցառման շրջանակներում կազմակերպվել և ամփոփվել է գիտության ոլորտում ենթակառուցվածքի, նյութատեխնիկական բազայի արդիականացման համար ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու մրցույթը, որի արդյունքում 2 միլիարդ 933 միլիոն դրամ է հատկացվել 15 գիտական կազմակերպության՝ 28 հայտով ներկայացված գիտական սարքերի և սարքավորումների ձեռքբերման համար։ Կոմիտեն, սակայն, չի տիրապետում տվյալների, թե ինչու չի ֆինանսավորվել 11017 միջոցառումը։   Վարչապետի աշխատակազմը վերահասցեագրում է Ֆիննախ, Ֆիննախը՝ փոխվարչապետի աշխատակազմ Մենք նոյեմբերի 22-ին հարցմամբ դիմեցինք վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի աշխատակազմ՝ խնդրելով պարզաբանել հետևյալ հարցերը․ ի՞նչ պատճառներով ԵՄ դրամաշնորհային միջոցները հասանելի չեն եղել, ԵՄ-ն միջոցները ՀՀ-ին չի՞ տրամադրել, թե՞  տրամադրել է, սակայն ՀՀ կառավարությունը որոշել է դրանք այլ ուղղությամբ  ծախսել, ինչո՞ւ է նշված միջոցառումը ներառվել ՀՀ պետական բյուջեում, եթե ՀՀ  կառավարությունը չէր կարողանալու ապահովել ԵՄ դրամաշնորհային  միջոցների հասանելիությունը, արդյո՞ք ԵՄ աջակցությամբ իրականացվող դրամաշնորհային ծրագիրն ի  վերջո հասանելի լինելու է 11017 միջոցառումն իրականացնելու համար,  եթե դրամաշնորհային ծրագրի միջոցները հասանելի չեն լինելու, ի՞նչ միջոցներով է իրականացվելու 11017 միջոցառումը։ Վարչապետի աշխատակազմից հարցումը վերահասցեագրվել էր Ֆինանսների նախարարություն, որտեղից էլ դեկտեմբերի 13-ին պատասխան ստացանք։ Ինչպես նախորդ երկու դեպքերում, այս անգամ էլ մեր հարցի պատասխանը բացակայում էր։ «Դրամաշնորհային միջոցների ներգրավման ուղղությամբ Եվրոպական միության հետ աշխատանքները տարվում են ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակի կողմից, իսկ պետական բյուջեում ներառված՝ ԵՄ ֆինանսավորմամբ իրականացվող առանձին ծրագրերի առաջարկները ներկայացվել են համապատասխան ճյուղային նախարարությունների կողմից: Միևնույն ժամանակ տեղեկացնում ենք, որ ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից աշխատանքներ են տարվել Հայաստանում ԵՄ պատվիրակության ներկայացուցիչների հետ՝ «ՀՀ 2022 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքով նախատեսված ծրագրերի, ընթացիկ և առաջիկա տարիներին ԵՄ-ի կողմից դրամաշնորհային ֆինանսավորման ենթակա առաջնահերթ ուղղությունների համապատասխանեցման և հստակեցման ուղղությամբ»:   Արդյո՞ք հարցի հասցեատերն, այնուամենայնիվ, ԿԳՄՍՆ-ն է Ֆիննախից մեզ առաջարկել էին դիմել փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակ։ Այս թեմայով արդեն երրորդ հարցումը դեկտեմբերի 13-ին ուղարկեցինք փոխվարչապետի գրասենյակ։ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակից էլ պատասխաեցին, որ հարցումը վերահասցեագրվել է  ԿԳՄՍՆ՝ «հաշվի առնելով, որ նշված ծրագիրը գտնվում է նախարարության համակարգման ոլորտում»: Հիշեցնենք, որ մենք հարցումն ի սկզբանե ուղարկել էինք հենց ԿԳՄՍՆ, որտեղից մեր հարցի պատասխանը չէինք ստացել։ Այժմ սպասում ենք ԿԳՄՍՆ նոր պատասխանին, որը ստանալուն պես կհրապարակենք։ Այսպիսով, պետական գերատեսչությունները չունեն այն հարցի պատասխանը, թե ինչու ԵՄ-ն  չի ֆինանսավորել գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրի 11017 միջոցառումը, որի արժեքը 2,5 միլիարդ դրամ է, այսինքն՝ ծրագրի համար նախատեսված ավելի քան 25 միլիարդ 155 միլիոն դրամի մոտ 10%-ը։   Աննա Սահակյան
16:49 - 30 դեկտեմբերի, 2022
ԳԱԱ ղեկավար կազմում տարիքային շեմի հաստատում, հավելավճար ստացող գիտնականների շրջանակի հստակեցում․ ի՞նչ փոփոխություններ են առաջարկվում «Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության մասին» օրենքում

ԳԱԱ ղեկավար կազմում տարիքային շեմի հաստատում, հավելավճար ստացող գիտնականների շրջանակի հստակեցում․ ի՞նչ փոփոխություններ են առաջարկվում «Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության մասին» օրենքում

Օրերս Գիտության կոմիտեն շրջանառության մեջ է դրել նախագիծ, որով փոփոխություններ են առաջարկվում «Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության մասին» օրենքում։ Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ այս oրենքն ընդունվել է 2000 թ․ և Սահմանադրության 2015 թ․ փոփոխություններից հետո պատշաճ չի վերանայվել, ինչի հետևանքով դրանում առկա են լիազորող նորմերի ոչ հստակ ձևակերպումներ, իսկ մի շարք դեպքերում` դրանց բացակայություն: «ՀՀ կառավարության 2021-2026 թթ․ գործունեության միջոցառումների ծրագրով, ինչպես նաև գիտական և գիտատեխնիկական ոլորտի պետական քաղաքականության նպատակների և սկզբունքների իրագործման համար պահանջվում է մի շարք ենթաօրենսդրական ակտերի ընդունում, որոնց լիազորություններ օրենքը ներկա խմբագրությամբ չի սահմանում»,- ասվում է հիմնավորման մեջ։ Առանձնացրել ենք նախագծով առաջարկվող ամենակարևոր փոփոխությունները, որոնց կանդրադառնանք առանձին-առանձին։   Գիտությունների ազգային ակադեմիան Առաջարկվող փոփոխություններից մի քանիսը վերաբերում են Գիտությունների ազգային ակադեմիային (ԳԱԱ)։  Առաջարկվում է օրենքի՝ ԳԱԱ-ին վերաբերող հոդվածում ավելացնել հետևյալ կետը․ «Ակադեմիան իր կանոնադրությամբ սահմանված կարգով ձևավորում է կառավարման խորհուրդ` ներառելով Ակադեմիայից ու կրթության և գիտության ոլորտի լիազոր մարմնից առաջադրված ներկայացուցիչներ, որի միջոցով իրականացնում է իր համակարգի կազմակերպությունների ընդհանուր կառավարումը, այդ թվում՝ կազմակերպության կանոնադրությամբ սահմանված կարգով իրականացնում է դրանց կառավարման մարմինների ձևավորումը և լիազորությունների վաղաժամկետ դադարեցումը»: ԳԱԱ մասին օրենքով սահմանվում է, որ Ակադեմիայի կառավարման մարմիններն են Ակադեմիայի ընդհանուր ժողովը, Ակադեմիայի նախագահությունը և նախագահը: Ակադեմիայի ընդհանուր ժողովում ընդգրկվում են ԳԱԱ նախագահը, նախագահության անդամները, ակադեմիկոսները և թղթակից անդամները, Ակադեմիայի գիտական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները: Նախագծով, փաստորեն, առաջարկվում է, որ ստեղծվի կառավարման խորհուրդ, որտեղ կներառվեն նաև լիազոր մարմնի, տվյալ դեպքում՝ Գիտության կոմիտեի առաջարկած ներկայացուցիչները։ Սա նշանակում է, որ կառավարման խորհրդում կլինեն նաև կառավարության ներկայացուցիչներ։ Գիտկոմի նախագահ Սարգիս Հայոցյանը նշում է, որ այս փոփոխության նպատակը մասնակցայնությունն է։ ԳԱԱ ակադեմիկոս քարտուղար Արթուր Իշխանյանն էլ ասում է, որ այսպիսի ներկայացուցչական կառավարումն ավելի կհեշտացնի կառավարության հետ երկխոսությունը։ «Մենք ապրում ենք այնպիսի դարաշրջանում, որտեղ բուռն փոփոխություններ են կատարվում։ Այդ փոփոխությունները կարող են տեղի ունենալ տարբեր ոլորտներում, հետևաբար ավելի ներկայացուցչական կառավարումը և պետական կառույցների հետ, տարբեր գերատեսչությունների հետ ավելի համահունչ գործունեությունը ժամանակի հրամայական է»,- նշում է Արթուր Իշխանյանը։ ԳԱԱ ակադեմիկոս քարտուղարի խոսքով, եթե հիմա որևէ ծրագիր իրականացնելու համար իրենք դիմում են տարբեր գերատեսչությունների, նրանց հետ պաշտոնական գրագրություն վարում, ապա փոփոխություններն ընդունելու դեպքում ԳԱԱ կառավարման խորհրդում տարբեր ժամանակահատվածներում կներառվեն տարբեր գերատեսչությունների ներկայացուցիչներ, ինչը կարագացնի և կհեշտացնի երկխոսությունը։ Հաջորդ փոփոխությունը վերաբերում է ԳԱԱ ղեկավար կազմին։ Առաջարկվում է, որ երբ լրանա Ակադեմիայի ղեկավար կազմում ընդգրկված անձանց 75 տարին, նրանց լիազորությունները դադարեցվեն։ Իսկ ԳԱԱ ղեկավար կազմի մեջ մտնում են Ակադեմիայի նախագահը, փոխնախագահը, ակադեմիկոս քարտուղարը, նախագահի տեղակալները և բաժանմունքների ակադեմիկոս քարտուղարները։  Սարգիս Հայոցյանի խոսքով առաջարկվող այս փոփոխությունը նախևառաջ լուծում է ռոտացիայի հարցը, ինչպես նաև հաշվի են առնում մարդկանց ֆիզիոլոգիական գործընթացները։ Արթուր Իշխանյանն էլ նշում է, որ սովորաբար մարդու մասնագիտական ակտիվության գագաթնակետը 40-60 տարեկանի տիրույթում է, երբ նա մանագիտորեն բավականաչափ հասունացած է, համապատասխան ունակություններ ունի․ «Այսօր, ցավոք սրտի, ակադեմիայի անդամների միջին տարիքը գերազանցում է 75-ը։ Իսկ դա նշանակում է, որ մենք ունենք ակտիվության կորուստ։ ․․․․ Մենք գտնվում ենք ծանր աշխարհաքաղաքական վիճակում և եթե ուզում ենք իրականացնել փոփոխություններ, մենք չունենք այլ ռեսուրսներ, պիտի հենվենք մտքի, գիտության վրա, մեր երկրի ապագա զարգացման հիմքում պետք է լինեն գիտությունը, գիտատար տեխնոլոգիաները։ Իսկ դա, ժամանակակից աշխարհի օրինակն ասում է, որ պահանջում է մարդկանց, որոնք լեցուն լինեն ավյունով, աշխարհը փոխելու ցանկությամբ։ Իսկ դա հատուկ է երիտասարդությանը։ Հետևաբար, եթե մենք ուզում ենք բեկումնային, ճեղքումնային փոփոխություններ, ապա երիտասարդության ներգրավումը անհրաժեշտություն է»։   Գիտական սարքավորումների գնման գործընթացը  Նախագծով առաջարկվում է «Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության մասին» օրենքում սահմանել հետևյալը․ «ՀՀ պետական բյուջեով նախատեսված ոչ ֆինանսական ակտիվների գծով բյուջետային ծախսերի շրջանակներում պետական գիտական կազմակերպություններում գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների իրականացման համար նյութատեխնիկական բազայի համալրման համար ոչ ֆինանսական ակտիվների ձեռքբերման համար գնումներն իրականացվում են հրատապության սկզբունքով»: Գիտության կոմիտեի նախագահը պարզաբանում է, որ խոսքը բյուջեի կապիտալ ծախսերով իրականացվող գնումների մասին է։ Եթե գիտական փոքր սարքավորումները հնարավոր է բյուջեի ընթացիկ ծախսերով ձեռք բերել, ապա մեծ սարքավորումները ձեռք են բերվում կապիտալ ծախսերով, և տվյալ դեպքում գնումն իրականացնում է Գիտության կոմիտեն։ Գիտկոմն, ի դեպ, արդեն հայտարարել է սարքերի ձեռբերման մրցույթ, որի շրջանակում սարքավորման գնումն իրականացնելու է ոչ թե հաղթող գիտական կազմակերպությունը, այ կոմիտեն։ Նախագծով առաջարկվում է Գիտկոմին հնարավորություն տալ հրատապության սկզբունքով ձեռք բերելու գիտական սարքավորումները, որպեսզի ձեռբերման գործընթացն ավելի արագ իրականացվի։ Պետք է շեշտել, որ փոփոխություններն ընդունելու դեպքում հրատապության սկզբունքով գնումներ իրականացնել կկարողանա միայն Գիտկոմը, և ոչ գիտական կազմակերպությունները։ Իսկ բյուջեի ընթացիկ ծախսերով գնումների համար, որոնք իրականացնում են գիտահետազոտական կազմակերպությունները, կշարունակեն գործել «Գնումների մասին» օրենքի կարգավորումները։  Անդրադառնալով գնումների գործընթացի վերաբերյալ գիտաշխատողների շրջանում պարբերաբար բարձրաձայնվող խնդիրներին (խնդիրների մասին մարամասն կարող եք կարդալ այստեղ)՝ Սարգիս Հայոցյանը նշում է, որ գիտական կազմակերպության ղեկավարի անձնական որոշմամբ գործող կարգավորումներով էլ հնարավոր է գիտական սարքերը մեկ անձից գնման ընթացակարգով և ոչ թե մրցութային եղանակով ձեռք բերել։ Գիտկոմի ղեկավարը նկատի ունի կառավարության՝ գնումների գործընթացը կարգավորող որոշման վերջին փոփոխությունները, որոնց համաձայն՝ հրատապության հիմնավորում ունենալու պարագայում գիտական կազմակերպության ղեկավարի որոշմամբ հնարավոր է ավելի դյուրացված ընթացակարգերով գնում կատարել։ ԳԱԱ ակադեմիկոս քարտուղար Արթուր Իշխանյանը շատ է կարևորում առաջարկվող այս փոփոխությունը․ «Ես համաձայն եմ, որ այս կետը շատ բան դեռ չի փոխելու։ Ինչ-որ բաներ փոխելու են, անշուշտ, որովհետև, հուրախություն մեզ, անցած տարի եղավ բյուջեի ավելացում, և նախատեսվում է նաև, որ կավելանա այս տարի, հաջորդ տարի։ Այդ հավելումների մի զգալի մաս գնում է հենց նյութատեխնիկական բազայի արդիականացմանը։ Եվ անշուշտ, այդ ֆինանսներն այսկերպ կօգտագործվեն առավելապես  արդյունավետ։ Դա միայն մասն է ողջ պրոցեսի։ Բոլոր դեպքերում, շատ ուրախալի է, որ սառույցը տեղից շարժվեց»։ Գիտաշխատողների հավելավճարներ Նախագծում ևս երկու կարևոր փոփոխություն է առաջարկվում։ Առաջարկվում է օրենքում սահմանել հետևյալը․ «Գիտական աստիճանի համար ամենամսյա հավելավճար տրամադրվում է գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության բյուջետային ֆինանսավորման բազային ծրագրերում ներգրավված և աշխատանքի լրիվ ծանրաբեռնվածությամբ աշխատող գիտական աշխատողներին, որի տրամադրման չափը և կարգը սահմանում է կառավարությունը»։ Այս փոփոխություններով, փաստորեն, առաջարկվում է կոնկրետացնել հավելավճար ստացողների շրջանակը, և հավելավճար կստանան լրիվ դրույքով աշխատող և բազային ծրագրերում ներգրավված գիտաշխատողները։ ԳԱԱ ակադեմիկոս քարտուղար Արթուր Իշխանյանը սա համարում է նախագծի ամենակարևոր կետերից մեկը։  «ՀՀ-ում վերջին 30-ամյակի ընթացքում, ցավոք սրտի, եկեք օգտագործեմ այսպիսի  բառ, արտադրվել են մեծ թվով գիտության թեկնածուներ, որոնք թեկնածուական ատենախոսության պաշտպանությունից հետո հեռացել են գիտությունից, որևէ առնչություն չունեն գիտական ոլորտի հետ։ Սա առանձնապես ցավալի խնդիր է հումանիտար ոլորտում, որտեղ  մոտ 2000-ի է հասնում այդպիսի մարդկանց թիվը։ Այժմ հստակեցվում է, որ հավելավճար տրամադրվում է միայն  գործող գիտնականներին»,- նշում է պրոֆեսոր Իշխանյանը։  Նախագծով առաջարկվում է նաև հստակեցնել, թե որ գիտաշխատողներն են կենսաթոշակի անցնելուց հետո հավելավճար ստանալու։ Ըստ գործող կարգավորումների՝  գիտական աստիճան ունեցող անձինք, կենսաթոշակից բացի, ստանում են նաև հավելավճար։ Առաջարկվում է սահմանել հետևյալը․ «Պետությունը գիտական կազմակերպությունում և բուհում գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության առնվազն 30 տարվա ստաժ ու գիտական աստիճան ունեցող և վերջին 10 տարում առնվազն ութ տարի գիտական աստիճանի համար հավելավճար ստացած անձանց 70 տարին լրանալու ու պետական գիտական և գիտատեխնիկական ծրագրերում ընդգրկված չլինելու դեպքում տալիս է ամենամսյա դրամական վճար»։ Գիտության կոմիտեի նախագահը պարզաբանում է՝ կան դեպքեր, երբ մարդիկ գիտական աստիճան են ստանում, սակայն գիտությամբ չեն զբաղվում, և այս փոփոխություններով կենսաթոշակի անցնելուց հետո հավելավճար կստանան նրանք, ում հիմնական զբաղմունքը գիտությունն է եղել։ Սարգիս Հայոցյանի խոսքով սա նաև սոցիալական երաշխիքներ կստեղծի և կնպաստի գիտության մեջ սերնդափոխությանը․ «Տնօրենների վրա որոշ չափով սոցիալական պատասխանատվություն կա, երբ տարեց գիտաշխատողին աշխատանքից ազատելիս փաստացի շատ դեպքերում նրան դնում են ֆինանսական անբարենպաստ պայմանների մեջ։ Այսինքն՝ սոցիալական պատասխանատվության որոշակի բեռ թոթափվում է, ու դրա արդյունքում, եթե դու կարողանում ես վաստակած հանգստի ճանապարհել քո 70 տարեկան աշխատակցին, հետևաբար ընդունում ես նաև երիտասարդ գիտաշխատողների ազատված հաստիքներում, և դա էլ արդեն սերնդափոխության մեխանիզմն է»։  Անդրադառնալով նրան, թե այդ դեպքում ինչպես է լուծվում բավարար քանակով երիտասարդ կադրեր ուենալու հարցը՝ Գիտկոմի նախագահը նշում է․ «Մենք 27 տարբեր տեսակի ծրագիր ունենք, բոլորի մեջ առնվազն պարտադիր է երիտասարդի առկայությունը, իսկ հեռավար և ինտեգրման ծրագրերում առհասարակ երիտասարդ ղեկավար և հիմնականում երիտասարդ խումբ պետք է լինի։ Փորձում ենք երիտասարդության բացը լրացնել այդ ծրագրերով, ավելի ժամանակակից հետազոտություններով զբաղվելու համար արտերկրից ղեկավարով հեռավար լաբորատորիաների ծրագիրն ենք անում։ Մնացած գրեթե բոլոր ծրագրերում անպայման պետք է լինի արտերկրի առաջատար գիտնական խորհրդատու։ Առաջիկա մրցույթներում երիտասարդ կատարողների տարիքային շեմն իջեցրել ենք մինչև առաջին կուրսի ուսանողների, որոնք պետք է հանդիսանան առարկայական օլիմպիադաներում դիպլոմներ ունեցող համապատասխան ուղղությամբ սովորողներ»։  Գիտկոմի դրամաշնորհային ծրագրերի մասին մանրամասն կարող եք կարդալ այստեղ։   Այլ փոփոխություններ Նախագծով առաջարկվում է նաև սահմանել հետևյալը․ «Կառավարությունը հաստատում է պետական գիտական կազմակերպությունների տարատեսակները, դրանց կառուցվածքներին ներկայացվող պահանջները և դասակարգման չափանիշները՝ ներառյալ կատարողականի ցուցանիշները»։ Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ այս փոփոխությունոը թույլ կտա կարգավորելու գործող գիտահետազոտական կազմակերպությունների և դրանցում առկա ստորաբաժանումների անհամաչափությունները, որոնց պատճառով «ներկայումս գործնականում անհնար է ունենալ արդյունքների համադրելիություն»:  Գիտության կոմիտեի նախագահը պարզաբանում է, որ այս փոփոխությունը գիտահետազոտական կազմակերպությունների ներսում չափողականությունների կարգավորման հարցն է լուծում․ «Եթե մենք խոսում ենք լաբորատորիայի մասին, իմանանք, որ, դիցուք, առնվազն 10 հոգանոց մի միավորման մասին է խոսքը, ոչ թե ինչ-որ մեկը կարող է գալ, ասել՝ ես լաբորատորիայի վարիչ եմ, 2 հոգով ենք այդտեղ աշխատում, մեկ ուրիշը 20 հոգանոց լաբի վարիչ լինի։ Այսինքն՝ այդ չափողականությունների կանոնակարգման հարցն է, որովհետև դրանից հետո էլ լաբորատորիայի կատարողականը պիտի լինի։ Եթե լաբորատորիա ես, դիցուք, այսքան գիտական արդյունք պետք է տաս, եթե խումբ ես՝ այսքան և այլն»։ «Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության մասին» օրենքում փոփոխություններ առաջարկող նախագիծը վաղը կուղարկվի կառավարություն։ Մինչ այդ այն բաց է առաջարկների համար։ Նախագիծը դեռ պետք է քննարկվի կառավարությունում, այնուհետև ուղարկվի խորհրդարան։ Խորհրդարանում երկու ընթերցմամբ ընդունվելուց հետո միայն նախագծով առաջարկվող փոփոխություններն ուժի մեջ կմտնեն։   Գլխավոր լուսնկարը՝ Սարգիս Խարազյանի Աննա Սահակյան
17:07 - 29 դեկտեմբերի, 2022
Գիտարբուք Սոնա Մանուսյանի հետ․ Ռացիոնալը և ոչ ռացիոնալը` մարդու հոգեկան գործունեության մեջ

Գիտարբուք Սոնա Մանուսյանի հետ․ Ռացիոնալը և ոչ ռացիոնալը` մարդու հոգեկան գործունեության մեջ

#գիտարբուք հոգեբան, հետազոտող Սոնա Մանուսյանի հետ: 05:35 - Ի՞նչ ենք հասկանում ռացիոնալ ասելով 14:09 - Զիգմունդ Ֆրոյդի՝ անգիտակցականի/իռացիոնալի սիստեմատիկ վերլուծությունը՝ գիտական իդեալի դիրքերից 33:20 - Հոգեբանությունը՝ որպես գիտություն, և այդ դիրքավորման առաջ բերած խնդիրները 36:32 - Տրամաբանական և պատումային մտածողությունները 49:00 - Հոգեբանությունը Հայաստանում՝ որպես second hand գիտելիք 52:52 - Հասկացող հոգեբանության և բացատրող հոգեբանության տարբերությունը 56:50 - Ի՞նչ դեր կարող է ունենալ հոգեբանությունը հանրային գործընթացները հասկանալու գործում 01:02:15 – Ռացիոնալի և իռացիոնալի հակադրման հնարավոր թակարդները 01:09:30 - Ռացիոնալությունը՝ ընդհանուր իռացիոնալության դաշտում 01:15:57 - Երևույթներն անվանելու կարողությունն ու ռացիոնալությունը 01:27:36 - Դատողություններ, որոնք նույնիսկ սխալ չեն 01:33:12 - Հետգաղութային երկրի գիտական խեղճությունն ու հասարակագիտական միտք չգեներացնելը Նախագծի շարունակականությունն ապահովելու համար աջակցեք մեզ Patreon-ում՝ https://www.patreon.com/igitutyun
09:46 - 08 դեկտեմբերի, 2022
Երկար զրույց գիտության շուրջ [26] Ջոն Կարապետյան | Արամ Ջիվանյան

Երկար զրույց գիտության շուրջ [26] Ջոն Կարապետյան | Արամ Ջիվանյան

«Երկար զրույց գիտության շուրջ» շարքի «Աշխատանքային հանդիպումներ գիտության կառավարիչների հետ» ենթաշարքի հինգերորդ թողարկմանը «Գիտուժ» նախաձեռնության անդամ Արամ Ջիվանյանը զրուցում է Ա․ Նազարովի անվան երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի տնօրեն Ջոն Կարապետյանի հետ։ 01:08 - Սեյսմիկ տվիչների փոքրածավալ արտադրության ու դրանց կիրառության մասին 10:36 - Ջրային ռեսուրսների որոնողական աշխատանքներ իրականացնելու մասին 15:10 - Սողանքավտանգ տարածքների ուսումնասիրության մասին 18:52 - Միջազգային համագործակցությունների մասին 20:45 - Երկրաֆիզիկայի և բժշկության համագործակցության մասին 24:30 - Չինաստանի հետ համագործակցությամբ երկրաֆիզիկական և երկրադինամիկական համալիր գիտական կայանների կառուցման մասին 31:35 - Երկակի նշանակության ծրագրերի մասին 36:25 - Երիտասարդների ներգրավման խնդրի ու դրա լուծմանն ուղղված ծրագրերի մասին 40:35 - Ինստիտուտի՝ «Դպրոցից դեպի գիտություն» ծրագրի մասին 46:56 - Ինստիտուտի սարքավորումներով համալրման մասին 52:15 - Պետության հետ համագործակցության մասին ______________ «Երկար զրույց գիտության շուրջ» շարքը «Գիտուժ» նախաձեռնության և Infocom-ի համատեղ նախագիծն է։
10:10 - 03 դեկտեմբերի, 2022
Գիտարբուք Հրանտ Խաչատրյանի հետ․ Արհեստական բանականության կարողություններն այսօր

Գիտարբուք Հրանտ Խաչատրյանի հետ․ Արհեստական բանականության կարողություններն այսօր

Գիտարբուք Ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու, YerevaNN լաբորատորիայի տնօրեն Հրանտ Խաչատրյանի հետ: 02:24 - Ի՞նչ է մեքենայական ուսուցումը, ինչպե՞ս է աշխատում արհեստական բանականությունը 22:52 - Ի՞նչ է նեյրոնային ցանցը 27:47 - Ինչպե՞ս է կատարվում անհրաժեշտ բանաձևերի ընտրությունը 31:11 - Ի՞նչ է Deep learning-ը 32:47 - Ինչպե՞ս է տեղի ունենում պատկերների ճանաչումը 38:20 - Մեքենայական թարգմանության մասին 41:18 - Մեքենայական ուսուցման համար անհրաժեշտ տվյալների հավաքագրումը 52:10 - Մեքենայական ուսուցումը և էլեկտրասրտագրությունն ու մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիան 59:16 - Մի խնդրի լուծման համար հավաքագրված տվյալների հիման վրա այլ խնդիրների լուծումը 1:07:16 - Արհեստական բանականությամբ աշխատող սինխրոն թարգմանիչ ունենալու հավանականությունը 1:16:10 - Ի՞նչ խնդիրների է բախվում YerevaNN-ը 1:21:27 - Ինչպե՞ս հասկանալ՝ խնդրի լուծման համար անհրաժե՞շտ է կիրառել մեքենայական ուսուցում, թե՞ ոչ 1:24:02 - Ինչպե՞ս ճիշտ ստեղծել տվյալների շտեմարան 1:28:08 - Մեքենայական ուսուցման կիրառության դժվարությունները հիվանդությունների կանխատեսման գործում 1։36։19 - Կարո՞ղ է մեքենայական ուսուցումը կիրառվել պետության որոշումների կայացման գործընթացում 1:45:59 - Արհեստական բանականությունը չգիտի, որ ինքը չգիտի
12:10 - 27 նոյեմբերի, 2022
Մի՞թե ՀՀ-ի համար մեկ բնակելի շենքն ավելի կարևոր է,  քան ամբողջ օրգանական քիմիան․ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի փոխտնօրեն

Մի՞թե ՀՀ-ի համար մեկ բնակելի շենքն ավելի կարևոր է, քան ամբողջ օրգանական քիմիան․ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի փոխտնօրեն

Մի՞թե ՀՀ-ի համար մեկ բնակելի շենքն ավելի կարևոր է, քան ամբողջ օրգանական քիմիան։ Այսօր Մեդիա կենտրոնում «Զարկ տալ գիտությանը՝ հնարավորինս անհարմարություններ պատճառելով գիտնականներին» թեմայով քննարկման ընթացքում այսպիսի հարց հնչեցրեց ԳԱԱ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի փոխտնօրեն Մեսրոպ Հարությունյանը՝ անդրադառնալով կենտրոնի շուրջ վերջերս տեղի ունեցող իրադարձություններին։  2007 թ․-ին գիտական կենտրոնի տարածքում գտնվող ջրավազանը ու ջրանցքի մի մասը օտարվել են մասնավոր ընկերության։ Դրանից հետո տարածքը 5 անգամ վերավաճառվել է մասնավոր ընկերությունների, իսկ 2019 թ․-ին «Գրին Փրոփերթի Դիվելոփմենթ» ՓԲԸ-ն է ձեռք բերել տարածքը և այնտեղ նախատեսում է բազմաբնակարան համալիր կառուցել։ Իսկ վերջերս քաղաքապետարանն առանց գիտնականների համաձայնության որոշել է ինտիտուտի տարածքում գտնվող և կառավարության որոշմամբ մասամբ պատմամշակութային արժեքը կորցրած «Աբուհայաթ» ջրանցքի մի մասը տեղափոխել կենտրոնի տարածք։  Գիտնականները դատարանում բողոքարկում են այս որոշումը, իսկ օրեր առաջ ակցիա էին կազմակերպել Երևանի քաղաքապետարանի և Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարության դիմաց։  Նախօրեին էլ գիտնականները ահազանգում էին, որ աշխատանքային ժամի ավարտից հետո կառւոցապատողը կոտրել է կենտրոնի դարպասը։ «Սկսվել է ջրանցքի տեղափոխությունը, որի շինթույլտվությունը տրվել է առանց գիտնականների համաձայնության։ Մեր տարածք մտնելու համար մեզանից գոնե պիտի հարցնեին։ Այդ թույլտվությունը իրենք չունեն։ Բացի դրանից՝ գիշերով գալիս են, մեր աշխատանքային ժամից հետո մեր դարպասները կոտրում են։ Եթե քաղաքապետարանը իրավասու է պետական գույքը վնասելու թույլտվություն տալ, դա արդեն ուրիշ բանի մասին է խոսում»,-ասաց Կենտրոնի գիտական գծով փոխտնօրեն Ռոբերտ Հակոբյանը։ Նա ընդգծեց՝ իրենց խնդիրը կառուցապատողի հետ չէ, նրա խոսքով՝  նախարարություններում, քաղաքապետարանում չեն գիտակցում՝ ինչ են անում․ «Կամ գիտակցում են, որովհետև անհամատեղելիության սկզբունքով կարելի է լինելու ասել՝ այս բնակելիին շատ մոտ գիտահետազոտական, այն էլ՝ քիմիական կենտրոն իրավունք չունի լինել։ Կամ կփակեն, կամ ձևական կտեղափոխեն։ Այս գործողությունները առանց հստակեցման վնասելու են։ Ապագային միտված որևէ գործառույթ չես կարող պլանավորել, նախագծել, որովհետև երբ նախագծում ես, այնպես չի, որ մի օրվա մասին պետք է մտածես կամ կես տարվա։ Գոնե առաջիկա 5-7 տարվա մասին պետք է ունենալ պատկերացում։ Հիմա ամենալավ բանը, որ տեղի է ունենում, գիտության ֆինանսավորման ավելացումն է։ Մենք անցած տարի 354 միլիոն դրամ արժողությամբ նոր սարքեր ձեռք բերելու դրամաշնորհային ծրագիր ենք շահել, այս տարի արդեն 425 միլիոնից ավելի էր, և սարքերի պարկը համալրվում է, գիտնականների աշխատավարձը բարձրանում է, բայց, միևնույն ժամանակ, դրամաշնորհ իրականացնելու տեղին վնասում են»։  Կենտրոնի տնօրեն Սահակ Գասպարյանն ասաց՝ այս ամենը տեղի է ունենում բիզնես ներդրում իրականացնելու հիմնավորմամբ, սակայն բիզնես ներդրումը պետությանը պիտի օգուտ տա, աշխատատեղ ստեղծվի․ «Սա բիզնես ներդրում չի կարելի համարել, որովհետև իրենց համար շատ էժան տարածք են ձեռք բերել մի կերպ և ուզում են առավելագույն օգուտ ունենալ՝ կառուցելով բազմահարկ շենք՝ գրասենյակային տարածքներով և այլն։ Այդ ամբողջը իրենք սարքելու են, վաճառելու են ու վերջ»։ Կենտրոնի փոխտնօրեն Մովսես Հարությունյանն էլ նշեց՝ շինարարության ընթացքը խանգարում է գիտնականների բնականոն գործունեությանը․ «Ճիշտ է, դեռ մեր տարածք չեն մտել․ դարպասները ջարդել են, բայց երկու կորպուս գիտնականները ամեն օր բողոքում են, որ չեն կարողանում աշխատել աղմուկից։ Սա արտադրություն չի, գիտական աշխատանք է, գիտնականը մտածում է։ Շատերն ասում են՝ թույլտվություն ունեն, թող թույլտվությունը բացեն, կարդան։ Գրած է «26/1 հասցեում ոռոգման համակարգի արդիականացում»։ Ես չեմ հասկանում, հայերեն չգիտե՞ք։ Արդիականացումը տեղափոխում չի, իսկ գծագրերով տեղափոխում է։ Պետությունը գումարներ է ծախսում գիտության համար, բարձրացրել է ֆինանսավորումը, բայց  գիտնականները գումարը ստանան, աշխատանք չանե՞ն»։ Տնօրեն Սահակ Գասպարյանն էլ ընդգծեց, որ բազմիցս նամակներ են գրել վարչապետին ու նախարարություններին, բայց ապարդյուն․ «Սակայն անձամբ ինքս դարձել եմ ֆուտբոլի գնդակ, և նման է հայկական ֆուտբոլի թիմի, այսինքն՝ վերջում գնդակը հայտնվում է մեր դարպասում, մենք տուժում ենք։ Անձամբ ես դիմել եմ վարչապետին, որպեսզի համապատասխան մասնագետների հրավիրի, քննարկենք այս հարցը։ Իր կիրառած բառերով՝ պիտի ինստիտուցիոնալ լուծում տրվի այս հարցին։ Եթե մենք պիտի տեղափոխվենք, մինչև տեղափոխվելը ոչ մի շինարարական աշխատանք չի կարելի թույլ տալ։ Եթե մեզ չեն տեղափոխելու, ես առաջարկել եմ նույնիսկ վարչապետին և նրանց, ում դիմել եմ, կամ համարեք գերակա շահ, որովհետև մեր կենտրոնը կարևոր նշանակություն ունի, հետ գնեք իրենցից, սա դարձնենք նորմալ կենտրոն, կամ փոխանակի, ուրիշ տարածք առաջարկի»։Անդրադառնալով ակադեմիական քաղաք հիմնելու մասին վարչապետի հայտարարությանը՝ Գասպարյանն ասաց՝ այդ քաղաքն արդեն կա․ «Մեր տարածքին հարակից քանի՞ գիտական ինստիտուտ կա․ Ֆիզիկայի ինստիտուտը, Կենսաքիմիայի ինստիտուտը, Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտը՝ իրարից 200-300 մետր հեռավարության վրա։ Ի՞նչ իմաստ ունի ծախսեր անել, այդ ամենը տեղափոխել այլ քաղաք, արդեն կա այդ քաղաքը»։   Լուսանկարը՝ Մեդիա կենտրոնի ֆեյսբուքյան էջիցՆանե Ավետիսյան
14:33 - 24 նոյեմբերի, 2022
Երկար զրույց գիտության շուրջ [25] Նաիրա Այվազյան | Արամ Ջիվանյան

Երկար զրույց գիտության շուրջ [25] Նաիրա Այվազյան | Արամ Ջիվանյան

«Երկար զրույց գիտության շուրջ» շարքի «Աշխատանքային հանդիպումներ գիտության կառավարիչների հետ» ենթաշարքի չորրորդ թողարկմանը «Գիտուժ» նախաձեռնության անդամ Արամ Ջիվանյանը զրուցում է ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, Լ. Ա. Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի տնօրեն Նաիրա Այվազյանի հետ։ 00:35 - Ի՞նչ խնդիրներով է զբաղվում ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը 05:04 - Հյուսվածքային ինժեներիայի, արհեստական մաշկի աճեցման և օրգանների ապաբջջայնացման մասին 11:15 - Արհեստական մաշկի արտադրության կենտրոն հիմնադրելու բիզնես նախագծի մասին 13:18 - Օձի խայթոցի դեմ հակաթույնի արտադրության հնարավորությունների մասին 18:50 - Պետության հետ համագործակցության մասին 24:25 - Հոգեֆիզիոլոգիայի և վիրտուալ իրականության կիրառության մասին 29:20 - Ինստիտուտի զարգացման հեռանկարների և գերազանցության կենտրոն դառնալու նպատակի մասին 34:42 - Չեն Ցուկերբերգ հիմնադրամից ստացված դրամաշնորհի և բժշկական կենտրոնների հետ աշխատանքի մասին 41:07 - Միջազգային համագործակցությունների և «Հորիզոն-Եվրոպա» գիտական ծրագրի շրջանակում 2,5 միլիոն եվրո դրամաշնորհ ստանալու մասին 45:30 - Երիտասարդների ներգրավվածության մասին ______________ «Երկար զրույց գիտության շուրջ» շարքը «Գիտուժ» նախաձեռնության և Infocom-ի համատեղ նախագիծն է։ ________________ «Ինֆոքոմը» սկսել է «Ի գիտություն» գիտական և տեխնոլոգիական ամփոփագիրը (newsletter), որն ամեն շաբաթ կարող եք ստանալ ձեր էլեկտրոնային հասցեին ու ծանոթանալ Հայաստանի և աշխարհի գիտատեխնոլոգիական նորություններին։ Դրա համար անհրաժեշտ է անցնել հետևալ հղումով և բաժանորդագրվել` պարզապես նշելով ձեր էլ. հասցեն՝ https://bit.ly/infocom_newsletter:
12:02 - 24 նոյեմբերի, 2022
Պատմական թռիչք․ հայ աշակերտների նախագծած սարքն ուղարկվեց տիեզերք

Պատմական թռիչք․ հայ աշակերտների նախագծած սարքն ուղարկվեց տիեզերք

Հնդկաստանից Skyroot Aerospace կազմակերպության ենթածրային հրթիռով նոյեմբերի 18-ին բաց տիեզերք է ուղարկվել «Այբ» դպրոցի աշակերտների նախագծած սարքը (payload)։ Ինչպես հայտնում են դպրոցից, «Այբ»-ի նախագծային ուսումնառության ինժեներական ակումբի աշակերտների նախագծած 197 գրամանոց սարքը (payload) տեղադրվել է ենթաուղեծրային հրթիռում և բաց թողնվել տիեզերք՝ մինչև 125 կմ բարձրություն: Այսինքն, հատել է տիեզերքի պայմանական սահմանը (Karman line)։ Սարքը տիեզերքում մնալու է 2-3 րոպե և այդ ընթացքում տվյալներ է հավաքելու հրթիռի թռիչքի հետագծի, ջերմաստիճանի և ճնշման փոփոխության, արագության, արագացման, ինչպես նաև ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ինտենսիվության և օզոնի կոնցենտրացիայի մասին։ Վերջին երկու չափումները կատարող տվիչները նախատեսվել և առաջարկվել են AYAS (Armenian Youth Aerospace Society) թիմի կողմից և ավելացվել են այդ թիմի հետ համագործակցության արդյունքում։ Նախատեսված չափումներն իրականացնելուց հետո սարքը հրթիռի հետ միասին հետ է ընկնելու։ Սարքը ինժեներական ակումբի 2021-2022 ուսումնական տարվա նախագծի արդյունքն է։ «Այբ» դպրոցի Ad Astra թիմի անդամներն են արդեն շրջանավարտներ Անդրե Վարդանյանը, Էլինա Մելքոնյանը, Հայկ Փիլիպոսյանը և 12-րդ դասարանցի Դավիթ Վանյանը, մենտորներն են ինժեներական ակումբի ղեկավարներ Վազգեն Գաբրիելյանը և «Այբ»-ի շրջանավարտ  Ռուբեն Քերոբյանը։ «Այբ» դպրոցի նախագծային ուսումնառության ինժեներական ակումբի Ad Astra թիմը դարձել էր 2022 թ. Քեմուրջյանի անվան համաերիտասարդական տիեզերքի մրցույթի հաղթող։ «Այբ»-ի աշակերտների նախագծած սարքն ուղարկվել է տիեզերք որպես մրցույթի հաղթող։
13:16 - 18 նոյեմբերի, 2022
Երբ գիտությունը չեն զարգացնում, նորակառույցով աշխարհին ոչինչ չեն կարող ցույց տալ․ ՕԴՔ գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի աշխատակիցները այսօր բողոքի ակցիաներ իրականացրին

Երբ գիտությունը չեն զարգացնում, նորակառույցով աշխարհին ոչինչ չեն կարող ցույց տալ․ ՕԴՔ գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի աշխատակիցները այսօր բողոքի ակցիաներ իրականացրին

Այսօր ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (ԳԱԱ) Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի աշխատակիցները բողոքի ակցիա իրականացրին նախ Երևանի քաղաքապետարանի, ապա Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության առջև։ Հիշեցնենք, որ «Գրին Փրոփերթի Դիվելոփմենթ» ՓԲԸ-ն նախատեսում է Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի Ազատության 26 հասցեում գտնվող ԳԱԱ նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի մոտ գտնվող ջրավազանի զբաղեցրած հողատարածքում բազմաֆունկցիոնալ համալիր կառուցել:Կենտրոնի աշխատակիցները բազմիցս դեմ են արտահայտվել այս գործընթացին՝ պնդելով, որ դա կվնասի գիտական կառույցի բնականոն գործունեությանը։Այսօրվա բողոքի ակցիայի պատճառն էլ այն է, որ օրեր առաջ «Գրին Փրոփերթի Դիվելոփմենթ» ՓԲԸ ներկայացուցիչները այցելել են Գիտատեխնոլոգիական կենտրոն ու հայտարարել, որ իրենց տարածքով անցնող ջրանցքը Կենտրոնի տարածք տեղափոխելու շինթույլտվություն ունեն։ Կենտրոնը, սակայն, այդ մասին նախապես չի ծանուցվել։Բողոքի ակցիային մասնակցող Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Արփինե Հարությունյանը Infocom-ի հետ զրույցում ասաց, որ խնդիրը վաղուց կա, սակայն վերջին տարիներին անընդհատ տեղեկություններ են ստանում նոր հատվածների օտարման մասին․ «Ցավալին այն է, որ ոչ մի անգամ ո՛չ կենտրոնի տնօրինությունը, ո՛չ աշխատակիցներից որևէ մեկը ոչ քաղաքապետարանից, ոչ նախարարություններից, ոչ էլ համապատասխան բաժիններից նախապես ծանուցում չի ստանում։ Ամեն անգամ իմանում ենք հենց կառուցապատողից։ Նախնական խնդիրը մեր ջրավազանի տարածքի օգտագործումն էր։  Մարդիկ մի անգամ գիշերով եկան, ջարդեցին, մտան, այդ ամեն ինչը անցավ գնաց։ Սկզբում հորատման գործընթացն էր, բայց շինթույլտվությունը չկար, բայց անցած շաբաթվա մեջ եկան, զգուշացրին, որ ունեն իրավունք վերջերս փոփոխված կարգավիճակ ունեցող ջրատարի հատվածը փոխելու, մեր տարածքով անցկացնելու։ Այդ ջրատարը անցնում է  քիմիական երկու մասնաշենքերի դիմացով, այսինքն՝ տեղափոխելու դեպքում իրենք պետք է մեր ճանապարհը օգտագործեն»։Հարությունյանն ասում է, որ սպասվող շինարարական պրոցեսը խանգարելու է Կենտրոնի բնականոն աշխատանքին, սակայն ավելի կարևոր հանգամանք կա․ Քիմիական երկու մասնաշենքերում կան քիմիական պահեստներ, որոնք բավականին խորն են և ցանկացած տեսակի գործընթացի դեպքում խնդիր է լինելու նաև աշխատակիցների համար․ «Մինչև այս էլ մենք բարձրաձայնել ենք, որ ինստիտուտում կան բավականին հզոր ու նուրբ սարքեր, այդ սարքերից նորերն ենք ստանալու և ունենալու ենք սարքերի խափանում։ Մենք ամեն օր սարքի համար դիմում ենք ներկայացնում, շահում ենք, բայց փաստացի ունենում ենք խնդիր նաև այդ ուղղությամբ»։  Նրա խոսքով՝ քաղաքապետարանից պահանջում են, որ իրենց տրվի շինթույլտվությունը հաստատող փաստաթղթերը, պատասխանատու կառույցները հաշվի նստեն Կենտրոնի տնօրինության հետ, բոլոր տեսակի քննարկումները իրականացվեն համատեղ։Արփինե Հարությունյանի խոսքով՝ կառուցապատողները դեռևս չեն մտել ինստիտուտի տարածք, տարածքից դուրս՝ ջրամատակարարման հետ կապված են գործողություններ իրականացնում։Հարությունյանի պնդմամբ՝ Հայաստանում ամեն քայլափոխի նորակառույցներ կան, որոնք ոչինչ չեն տալու, և երբ գիտությունը չեն զարգացնում, նորակառույցով աշխարհին ոչինչ չեն կարող ցույց տալ․ «Այսօր մեր կենտրոնում բազմաթիվ դրամաշնորհներ կան, ունենք միջազգային ճանաչում ունեցող գիտնականներ։ Ստացվում է՝ մենք մի տեղում պիտի զբաղվենք գիտությամբ, հաջորդ պրոցեսում ստիպված լինենք պայքարել մեր կառույցի համար․․․դա անհեթեթ է։ Բացի այդ՝ այսպիսի կառույց մենք չունենք Հայաստանում։ Եթե Հայաստանում պիտի քիմիա գիտությունը զարգանա ու շարունակվի, ուրեմն պետությունը պիտի հասկանա, որ նախ անհրաժեշտ է  ունեցածը պահել, դրա վրա զարգացնել, ոչ թե քանդել, դրանից հետո որոշի՝ սարքել, թե չսարքել։ Մենք պարբերաբար ունենում ենք ուղեղների արտահոսք, իսկ կենտրոնի չլինելը հանգեցնելու է աշխատակիցների արտահոսքի դեպի այլ կառույցներ, որը ենթադրում է սովորական արտադրական պրոցես, ինչը գիտություն չէ։ Երկրորդ խնդիրը Հայաստանից դուրս գալն է։ Այսինքն՝  պետությունը պիտի ընտրի՝ երիտասարդին թողնում է Հայաստանում, թե ասում է՝ դուրս արի։ Եթե մարդիկ սովորել են, աշխատել են, ունեն ինչ-որ հստակ պլաններ, գործառույթ, դա փոփոխելը՝ առանց իրենց հետ հաշվի նստելու, ճիշտ չէ»։ Գիտաշխատողը վստահ է նաև՝ Կենտրոնին այդքան մոտ ապրող բազմաբնակարան շենքի բնակիչները մի օր անհարմարություն են զգալու, և դրվելու է Կենտրոնի աշխատել-չաշխատելու, այնուհետև Կենտրոնը տեղափոխելու հարցը․ «Բայց եթե անգամ տեղափոխելուց խոսեն, պիտի ունենան կառույց, իսկ այսօր, քանի որ մենք այդ ամենը չունենք ու մեզ հստակ որևէ պլան չի տրվել, գործերի հաջորդականություն չի ներկայացվել, մենք պայքարելու ենք մեր ունեցածի համար»։  Քիչ հետո Երևանի քաղաքապետարանում ընդունեցին ՀՀ ԳԱԱ օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոնի տնօրինությանը։  Հանդիպումից հետո պարզ դարձավ, որ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության ենթակայության տակ գտնվող Պետական գույքի կառավարման կոմիտեն համաձայնություն էր տվել, որպեսզի քաղաքապետարանը  ջրանցքի անցկացման շինթույլտվություն տա կառուցապատողին։ Դրանից հետո Կենտրոնի աշխատակիցները շարժվեցին Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարություն՝ բողոքի ակցիան այնտեղ շարունակելու։ Կենտրոնի տնօրինությունն էլ հանդիպեց Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի նախագահի ու ՏԿԵ փոխնախարրի հետ։ Կենտրոնի գիտության գծով փոխտնօրենը, ով մասնակցել էր Քաղաքապետարանում ու ՏԿԵ նախարարությունում կայացած հանդիպումներին, մեր զրույցում ասաց, որ քաղաքապետարանում կար շինթույլտվությունը հաստատող փաստաթուղթ, որը իրենց տրամադրելու են․  «Մարդիկ չեն տիրապետում այդ խնդիրները ճիշտ լուծելու գործընթացին։ Մենք ասում ենք՝ փաստաթուղթ կա շինթույլտվության վերաբերյալ, ասում են՝ ոչ մի փաստաթուղթ չկա, քաղաքապետարանում պարզվում է, որ փաստաթղթեր կան։ Նույն օրը, երբ դիմել ենք քաղաքապետարան, այստեղից պատասխան է եկել, որ շինթույլտվության վերաբերյալ ոչ մի փաստաթուղթ չկա։ Բայց պարզվեց, որ քաղաքապետարանում փաստաթուղթ կա, որը դարձյալ չտրամադրեցին, որովհետև պաշտոնական պատասխանով են տալու։ Այդ փաստաթուղթը մեզ անհրաժեշտ է դատարանում բողոքարկման համար․ այստեղ  հանցավոր անգործությունից սկսած հանցավոր համաձայնությունով վերջացրած ամեն ինչ երևում է, որովհետև մարդիկ փորձում են, այսպես ասած, խոչընդոտները վերացնելով, անհամատեղելի շենք կառուցել մի վայրում, որտեղ չի կարելի։ Ժամանակին, երբ այդ տարածքը օտարվել է, եղել է օտարման ոչ ենթակա, ու այդ պահանջով քաղաքապետարանը պիտի գնար, վերականգներ իր իրավունքները այդ հողակտորի հանդեպ, որն էլ չի արվել։ Տարիների ընթացքում շատ խնդիրներ են կուտակվել, ու փորձում ենք հասկանալ՝ ընդհանրապես ուր ենք գնում, որովհետև այդ շինարարությունը ու Կենտրոնը անհամատեղելի են»։ Իսկ ՏԿԵ նախարարությունում կենտրոնի ներկայացուցիչները բարձրացրել են իրենց խնդիրները ու պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որ  Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի նախագահը ու ՏԿԵ փոխնախարարը վաղը գալու են Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոն՝ խնդիրներին տեղում ծանոթանալու։ Նանե Ավետիսյան  
18:42 - 16 նոյեմբերի, 2022
Կորոնավիրուսային հիվանդություն առաջացնող վիրուսի արհեստական ծագման մասին ապացույցները միանշանակ չեն

Կորոնավիրուսային հիվանդություն առաջացնող վիրուսի արհեստական ծագման մասին ապացույցները միանշանակ չեն

Հայաստանյան կայքերում տեղեկություններ են տարածվում մի հետազոտության մասին, որի հեղինակներն, իբր, հայտնաբերել են կորոնավիրուսի լաբորատոր ծագման ապացույցներ: Նույն հրապարակումներում նաև հղում է արվում The Lancet ամսագրում հրապարակված զեկույցին, որտեղ «ընդունվում է, որ COVID-19-ը կարող էր առաջանալ լաբորատորիայում»։  Փորձենք հասկանալ, թե ինչ հետազոտության և ինչ զեկույցի մասին է խոսքը, և արդյո՞ք իսկապես կորոնավիրուսային հիվանդություն առաջացնող վիրուսի՝ SARS-CoV-2-ի արհեստական ծագման ապացույցներ են հայտնաբերվել։   Ի՞նչ հետազոտության մասին է խոսքը, ե՞րբ ու որտե՞ղ է հրապարակվել այն Այս տարվա հոկտեմբերի 20-ին bioRxiv հարթակում հայտնվեց մի հետազոտություն։ Հետազոտության հեղինակներն են մաթեմատիկոս-կենսաբան Ալեքս Ուոշբերնը, Հյուսիսային Կարոլինայի Դյուկի համալսարանի դեղագիտության դոցենտ Անտոնիուս Վանդոնգենը և Գերմանիայի Վյուրցբուրգի համալսարանի մոլեկուլային իմունոլոգ Վալենտին Բրուտելը։ Այս հետազոտության մասին խոսելիս շատ կարևոր է նշել, որ այն հրապարակված է bioRxiv-ում՝ մի հարթակում, որտեղ գիտնականները տեղադրում են իրենց աշխատանքները մինչև գրախոսվելը։ Երեք հեղինակների հոդվածը դեռ գրախոսություն չի  անցել և չի հրապարակվել որևէ գրախոսվող գիտական ամսագրում։ Որպեսզի որևէ գիտական հոդված հրապարակվի գրախոսվող ամսագրում, տվյալ ոլորտի այլ գիտնականներ պետք է ընթերցեն այն, անճշտություններ, թերություններ գտնելու դեպքում տեղեկացնեն հեղինակներին, որ նրանք հնարավորություն ունենան դրանք ուղղելու։ Գրախոսություն անցնելուց և վեջնական տեսքի բերվելուց հետո միայն հոդվածը կարող է հրապարակվել գրախոսվող ամսագրում։ Այս հետազոտության հավաստիության մասին հիմնավոր դատողություններ կարելի է անել գրախոսվելուց հետո միայն։   Ի՞նչ են հայտնաբերել հետազոտության հեղինակները Որպեսզի հասկանանք, թե ինչի մասին է վերը նշված հետազոտությունը, նախ պետք է որոշակի պատկերացում կազմենք կենսաբանական մի քանի տերմինների մասին։ Այսպես, մեր բջիջներում կան ԴՆԹ կոչվող մոլեկուլներ։ ԴՆԹ-ն իր տեսքով երկար աստիճան հիշեցնող երկպարույր շղթա է, և նրա շղթաներից յուրաքանչյուրն իր հերթին կազմված է ավելի փոքր հատվածներից։ Այս հատվածները մենք անվանում ենք տառերով՝ A, T, C և G։ Ավելի պարզ ասած՝ ԴՆԹ շղթան այս տառերի հաջորդականությունն է։  Այն, թե ինչ հերթականությամբ են ԴՆԹ շղթայում դասավորված այս 4 տառերը, շատ կարևոր է, քանի որ այս տառերի որոշակի հաջորդականությունները ԴՆԹ շղթայի կոնկրետ հատվածներում կոդավորում են մեր գեները։ Իսկ մեր գեներից յուրաքանչյուրում նշված տառերի միջոցով կոդավորված տեղեկությունների շնորհիվ մեր օրգանիզմում ստեղծվում են սպիտակուցներ, որոնք մեզ համար կենսական նշանակություն ունեն։ Հիմնականում սպիտակուցներից են կազմված մեր բջիջները, և մեր բոլոր հատկանիշները պայմանավորված են սպիտակուցների գործունեությամբ։ Իսկ ԴՆԹ հաջորդականություններում կոդավորված այս բոլոր տեղեկությունների ամբողջությունը մեր գենոմն է։ Կորոնավիրուսային հիվանդություն առաջացնող վիրուսը՝ SARS-CoV-2-ը, ինչպես այլ վիրուսներ, ունի իր գենոմը։ Այս հետազոտության հեղինակներն ուսումնասիրել են SARS-CoV-2-ը և վիրուսի գենոմում մի օրինաչափություն են հայտնաբերել, որն, ըստ նրանց, բնորոշ է արհեստական վիրուսներին։ Դա էլ հիմք է տվել ենթադրելու, որ վիրուսը կարող է ունենալ ոչ բնական ծագում։   Ի՞նչ օրինաչափության մասին է խոսքը Գոյություն ունեն հատուկ ֆերմենտներ, որոնք կարողանում են ԴՆԹ շղթայի  համապատասխան վայրերում կտրվածքներ անել, ավելի պարզ ասած՝ ԴՆԹ երկար շղթան բաժանել ավելի փոքր հատվածների։ Այս ֆերմենտների օգնությամբ հնարավոր է նաև ԴՆԹ առանձնացված հատվածները միավորել և նոր գործառույթներով գեներ ստեղծել։  Իրենց հետազոտության մեջ հեղինակները նշում են այս տեխնոլոգիայով արհեստական վիրուսների ստեղծման մասին։ Հետազոտությունից պարզ է դառնում, որ ուսումնասիրելով SARS-CoV-2-ի գենոմը՝ գիտնականները եկել են այն եզրահանգման, որ վիրուսի գենոմում վերը նշված ֆերմենտների բաշխվածությունն «անոմալ» է բնական կորոնավիրուսների համար (վիրուսների խումբ, որոնց շարքին է դասվում կորոնավիրուսային հիվանդություն առաջացնող SARS-CoV-2-ը) և սովորական է լաբորատորիայում հավաքված վիրուսների համար։ Այլ կերպ ասած՝ ֆերմենտների նման բաշխվածությունը նրանց հիմք է տվել ենթադրելու, որ SARS-CoV-2-ի գենոմը հավաքված է լաբորատորիայում ԴՆԹ հաջորդականության փոքր կտորներից։ Չխորանալով հետազոտության այլ մանրամասների մեջ՝ նշենք, որ դժվար է ասել՝ արդյո՞ք դրա հեղինակներն իրոք SARS-CoV-2-ի լաբորատոր կամ արհեստական ծագման ապացույցներ են հայտնաբերել։ Այս հարցին պիտի պատասխանեն ոլորտի գիտնականները, որոնք կգրախոսեն հոդվածը։  Շատ կարևոր է նշել, որ հոդվածի հեղինակները չեն պնդում, որ եթե վիրուսն իսկապես արհեստական ծագում ունի, ապա ստեղծվել ու տարածվել է միտումնավոր։ Հեղինակներից Վալենտին Բրուտելն, օրինակ, գերմանական N-tv-ին տված հարցազրույցում չի բացառել, որ արհեստական վիրուսը կարող էր լաբորատորիայից արտահոսել գենետիկ փորձերի հետևանքով։   Հետազոտության վերաբերյալ կարծիքներ Գիտական հանրությունը միանշանակ չի ընդունել դեռևս չգրախոսված այս հետազոտությունը։ The Economist պարբերականն անդարադարձել է հետազոտությանը՝ ներկայացնելով նաև դրա վերաբերյալ տարբեր գիտնականների կարծիքներ։ Սիդնեյի համալսարանի էվոլյուցիոն կենսաբան և վիրուսաբան Էդվարդ Հոլմսն, օրինակ, ասում է, որ հոդվածում հայտնաբերված բոլոր հատկանիշները բնական են և արդեն հայտնաբերվել են չղջիկների այլ վիրուսներում:  Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի հաշվողական կենսաբանության պրոֆեսոր Ֆրանսուա Բալուն էլ նշում է, որ չի կարողացել բացահայտել որևէ ճակատագրական սխալ հետազոտության հիմնավորումների և մեթոդաբանության մեջ:  Էրիկ վան Նիմվեգենը՝ Բազելի համալսարանից, ասում է, որ կան տեղեկության միայն փոքր կտորներ, և «դժվար է դրանից վերջնական որևէ բան դուրս բերել»: Այսպիսով, հետազոտության վերաբերյալ կարծիքները միանշանակ չեն, և ինչպես նշեցինք, միայն գրախոսությունից հետո պարզ կդառնա՝ հետազոտությունն իրո՞ք արժանահավատ է, թե՞ ոչ։   Ի՞նչ է ասում The Lancet-ի զեկույցը SARS-CoV-2-ի ծագման մասին  Անդրադառնանք նաև The Lancet ամսագրի զեկույցին։ 2020-ին The Lancet-ում հանձնաժողով ստեղծվեց, որի նպատակն էր կորոնավիրուսային համավարակը ճնշելու վերաբերյալ առաջարկներ մշակել։ Հանձնաժողովում ներառվեցին համաշխարհային փորձագետներ՝ հանրային քաղաքականության, միջազգային համագործակցության, համաճարակաբանության, տնտեսագիտության և այլ ոլորտներից։ 2022-ի սեպտեմբերին հրապարակված ծավալուն զեկույցի մի առանձին գլուխ նվիրված է SARS-CoV-2-ի ծագմանը։ Զեկույցում շեշտվում է, որ վիրուսի ծագումը դեռևս հայտնի չէ։ «Մենք համաձայն ենք 18 առաջատար գիտնականների հետ, որոնք 2021 թվականի մայիսին Science ամսագրում գրել են. «Մենք պետք է լրջորեն որպես վարկած ընդունենք թե՛ բնական, թե՛ լաբորատոր արտահոսքերը, քանի դեռ բավարար չափով տվյալներ չենք ունենա»»,- վիրուսի ծագման մասին ասվում է զեկույցում։ Հղում է արվում նաև The Lancet-ում 16 գիտնականների հայտարարությանն այն մասին, որ վիրուսի և՛ կենդանաբանական, և՛ լաբորատոր ծագման ամբողջական ապացույցները բացակայում են։ «Անկախ փորձագետները, որոնց հետ խորհրդակցել է Lancet COVID-19-ի հանձնաժողովը, այն տեսակետի կողմնակից են, որ թե՛ բնական, թե՛ լաբորատոր արտահոսքերի վերաբերյալ վարկածները գործում են և լրացուցիչ ուսումնասիրության կարիք ունեն»,- ասվում է զեկույցում: Այնուհետև ներկայացվում են վիրուսի ծագման բնական և լաբորատոր վարկածները։  Ըստ առաջին վարկածի՝ SARS-CoV-2-ն առաջացել է բնական տարածման արդյունքում, այսինքն՝ կենդանուց անցել է մարդու, այնուհետև՝ մարդուց մարդու։ Ըստ երկրորդ վարկածի՝ վիրուսը ծագել է հետազոտության հետ կապված գործողություններից․ հետազոտողը վարակվել է նմուշներ հավաքելիս,  հետազոտողը վարակվել է լաբորատորիայում իրենց բնական միջավայրում հավաքված վիրուսներն ուսումնասիրելիս,  հետազոտողը վարակվել է լաբորատորիայում գենետիկ մանիպուլյացիայի ենթարկված վիրուսներն ուսումնասիրելիս։ Զեկույցում նշվում է, որ անկախ հետազոտողները դեռ չեն ուսումնասիրել ԱՄՆ լաբորատորիաները, որոնք զբաղվում են SARS-CoV-ի նման վիրուսների լաբորատոր մանիպուլյացիայով, և չեն ուսումնասիրել Վուհանում (քաղաքը, որտեց առաջին անգամ հայտնաբերվեց վիրուսը) իրականացված լաբորատոր ուսումնասիրությունների մանրամասները։ «Դեռևս չկա անկախ, գիտական ​​և համատեղ աշխատանք՝ այս թեմայի վերաբերյալ: Վիրուսի ծագման որոնումը պահանջում է միջազգային խմբերի անաչառ, անկախ, թափանցիկ և մանրակրկիտ աշխատանք վիրուսաբանության, համաճարակաբանության, կենսաինֆորմատիկայի և այլ հարակից ոլորտներում բոլոր կառավարությունների աջակցությամբ»,- ասվում է զեկույցում: Այսպիսով, դեռևս չկան հստակ ապացույցներ այն մասին, թե ինչ ծագում ունի SARS-CoV-2-ը։ Պնդել, որ վիրուսն ունի արհեստական ծագում՝ հիմնվելով միայն չգրախոսված մեկ հետազոտության վրա, որը գիտական հանրությունը ոչ միանշանակ է ընդունել, չենք կարող։ Սակայն չենք կարող պնդել նաև հակառակը։  Գլխավոր լուսանկարը՝ paho.org-ից Աննա Սահակյան
14:08 - 12 նոյեմբերի, 2022
ՀՀ Կառավարությունը չի իրագործում գիտության և պաշտպանական ԳՀՓԿԱ համար իր հաստատած միջոցառումներով նախատեսած ներդրումները. «Գիտուժ» նախաձեռնություն

ՀՀ Կառավարությունը չի իրագործում գիտության և պաշտպանական ԳՀՓԿԱ համար իր հաստատած միջոցառումներով նախատեսած ներդրումները. «Գիտուժ» նախաձեռնություն

«Գիտուժ» նախաձեռնությունը հայտարարություն-վերլուծություն է տարածել՝ նշելով, որ ՀՀ Կառավարությունը չի իրագործում գիտության և պաշտպանական ԳՀՓԿԱ համար իր հաստատած միջոցառումներով նախատեսած ներդրումները։ «ՀՀ Կառավարությունը վերջին երկու տարիների ընթացքում չկարողացավ անհրաժեշտ մասշտաբով և արագությամբ մեկնարել Հայաստանի գիտական և տեխնոլոգիական արդիականացման գործընթացը։ 2021թ. Կառավարության ընդունած մինչև 2026թ. միջոցառումների ծրագիրը նախատեսում էր բավականին հավակնոտ ներդրումներ անել գիտության մեջ։ Սակայն բյուջեի կատարողականների, եկող տարիների բյուջեի պլանների և պաշտպանության բնագավառում գիտական և գիտատեխնիկական նպատակային հետազոտությունների ծրագրի բյուջեի ուսումնասիրությունը, հիմք է տալիս եզրակացնել, որ հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում ծրագրերով նախատեսված հատկացումներն ամբողջությամբ չեն իրագործվելու, և Կառավարությունը վերջնականապես տապալելու է Հայաստանի գիտական և տեխնոլոգիական արդիականացման, ԳՀՓԿ աշխատանքների պետական պատվերի զարգացման գործընթացը։ Վերոնշյալի մասին են վկայում հետևյալ փաստարկները. Կառավարությունն ամբողջությամբ չի իրագործում և այս պահի դրությամբ չի պլանավորում իրագործել գիտության և ԳՀՓԿ աշխատանքների համար իր իսկ հաստատած միջոցառումների ծրագիրը։ Ըստ Կառավարության մինչև 2026թ. միջոցառումների ծրագրի [ էջ 274-287] նախատեսվում էր ամեն տարի ավելացող ներդրումներ անել գիտության մեջ։ Համադրելով այդ ներդրումների թվերը 2022-2024թթ. միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրում ներառած պաշտպանական ԳՀՓԿ աշխատանքների համար նախատեսված հատկացումների [3] հետ (Կառավարության միջոցառումների ծրագրում բացակայում է պաշտպանական ԳՀՓԿ աշխատանքների պատվերի չափերը [էջ 159-161]) երևում է Կառավարության այդ պահին գիտության և ԳՀՓԿ աշխատանքների մեջ ներդրման ծրագրերի ծավալը։ Սակայն վերլուծելով այս տարվա բյուջեն, դրա կատարման սպասումը (տես կետեր 2 և 3), 2023-2025թթ. միջնաժամկետ ծախսերի ծրագիրը և 2023թ. բյուջեի նախագիծը երևում է՝ գիտության/ԳՀՓԿ աշխատանքների համար Կառավարության ծրագրով հաստատած գումարային հատկացումներն ամեն տարի ամբողջությամբ չեն կատարվում։   Այս պահին մեր կանխատեսումով Կառավարությունն ամբողջությամբ չի իրագործելու այս տարվա գիտության բյուջեի «83% ավելացման» զգալի մասը։ Այս տարվա բյուջեի մեջ նախատեսված «ԵՄ աջակցությամբ իրականացվող դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում գիտության ոլորտում համատեղ օգտագործման և/կամ գերազանցության կենտրոնների ստեղծում» միջոցառման համար նախատեսված էր 2.5 մլրդ դրամ։ Մեր ունեցած տեղեկությամբ այս ծրագիրը դեռ չի մեկնարկվել, չնայած որ տարին արդեն ավարտվում է։ Հատկանշական է, որ այս տողը պետական պաշտոնյաների կողմից հաճախ «գովազդվող» գիտության համար հատկացումների «83%-ով ավելացման» մոտ 1/4 մասն է կազմում։ Գերազանցության կենտրոնների ստեղծումը հանդիսանում է Հայաստանում գիտահետազոտական ներուժի զարգացան, գիտության երիտասարդացման, միջավայրի բարելավման և մրցունակության բարձրացման համար չափազանց կարևոր նախագիծ։ Եթե որևէ պատճառով այդ միջոցները հնարավոր չի եղել ստանալ ԵՄ-ից, այս հարցով շահագրգռված Կառավարությունը, որն ամեն առիթով գովազդում է «83%-ով ավելացումը», պետք է իրագործեր այդ ծրագիրը ՀՀ պետական բյուջեի միջոցներով։ * 2022թ. համար փաստացի իրագործվածի փոխարեն սպասումն է   Արդեն քանի տարի է Կառավարության քայլերը վկայում են, որ վերջինս անունակ է ամբողջությամբ իրագործել նույնիսկ պետական բյուջեով հատկացվող փոքրածավալ պաշտպանական ԳՀՓԿ ծրագրերը։ Սույն թվականի նոյեմբերի 3-ին ՀՀ Կառավարության թիվ 1703-Ն որոշմամբ 395 մլն դրամի վերաբաշխում է արվել «Պաշտպանության բնագավառում գիտական և գիտատեխնիկական նպատակային հետազոտություններ» ծրագրից։ Նույն ծրագրից ևս 295 մլն դրամի վերաբաշվում էր արվել սույն թվականի ապրիլի 7-ին ՀՀ Կառավարության թիվ 465-Ն որոշմամբ։ Բացի այդ, 2021թ. Կառավարությունը նույն ծրագրի համար նախատեսած 4.7մլրդ դրամից ընդամենը 1.17 մլրդ դրամն է կարողացել ծախսել համապատասխան ծրագրերի համար։ Այս պատկերը տեսնելուց հետո «Գիտուժ» նախաձեռնության համայնքի համար առնվազն զարմանալի է սույն թվականի սեպտեմբերի 13-ին ԱԺ-ում Կառավարության ղեկավարի հետևյալ միտքը [ 2:38:49]․ «…եթե որևէ մեկը ձեզ կասի, որ էսօրվա ընկերությունները ռազմաարդյունաբերական պատրաստ են կլանել ավելին քան Կառավարությունը հատկացնում է, լուրջ չվերաբերվեք…»։ Պաշտպանական ԳՀՓԿԱ պատվեր ձևավորելը ու այդ պատվերի կատարման համար ունակ էկոհամակարգ զարգացնելը, այդ թվում ռազմաարդյունաբերական ընկերությունների աշխատանքի համար բարենպաստ միջավայր ստեղծելը և պետության հետ համագործակցության համար գործող ընթացակարգեր մշակելը ժողովրդի կողմից ընտրած Կառավարության անմիջական պատասխանատվությունն է։   Սեպտեմբերի 30-ին e-draft.am հարթակում քննարկման է դրվել «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքի նախագծի նոր տարբերակը։ Հատկանշական է հետևյալը. Ծրագրում բացակայում է ԳՀՓԿ աշխատանքների համար հատկացումների հանձնառությունը՝ թե՛ մեր պահանջի հիման վրա (ՀՆԱ-ի կամ բյուջեի նվազագույն մասնաբաժնի ամրագրմամբ, համապատասխանաբար 1% և 4%), թե՛ ներկայում գործող օրենքում ամրագրված ձևով (ԳՀՓԿԱ-ին հատկացնել պետական բյուջեի եկամտային մասի աճին համամասնորեն ավելացող գումարից ոչ պակաս)։ Հաշվի առնելով, որ Կառավարությունն իր իսկ ընդունած ծրագրերը հեշտությամբ անտեսում է և լիարժեք չի իրականացնում, օրենքում այս կետի  ամրագրումն էլ ավելի կարևոր է դառնում։ Օրենքի նախագծում առկա են այլ մտահոգիչ կետեր ևս։ Դրանց կանդրադառնանք առաջիկայում»,- նշված է հայտարարության մեջ։   
14:00 - 10 նոյեմբերի, 2022
Այսօր նշվում է Գիտության համաշխարհային օրը

Այսօր նշվում է Գիտության համաշխարհային օրը

Այսօր նշվում է Գիտության համաշխարհային օրը, որի առանցքային խորհուրդը հասարակության ուշադրությունը դեպի գիտությունն ուղղելն է, դրա դերի և նշանակության կարևորությունը ևս մեկ անգամ ընդգծելը: Այս մասին հայտարարություն է տարածել ԿԳՄՍՆ-ն: Հայտարարությունում նաեւ նշվում է. «Սա հրաշալի առիթ է՝ իրազեկելու քաղաքացիներին գիտության միտումների մասին, մեծացնելու հետաքրքրությունը դրա նկատմամբ, խրախուսելու և նպաստելու նոր նվաճումների գաղափարի իրագործմանը, գիտության ոլորտում կրկնապատկելու աջակցությունը, ստեղծելու ազգային և միջազգային համերաշխության կամուրջ տարբեր երկրների գիտական ձեռքբերումների միջև, և, ի վերջո, գիտության շուրջ համախմբելու համաշխարհային հանրությանը: Դուք պետության կարևոր հիմնասյունն եք, ձեր ուսերին է դրված մեր կայուն և զարգացած ապագայի պատասխանատվությունը, պետականամետ և իրավագիտակից քաղաքացու կայացման տեսլականը: Այս ուղղությամբ ՀՀ կառավարությունը շարունակաբար թիրախավորված ծրագրեր է իրականացնում՝ բարձրացնելու հետաքրքրությունը գիտության նկատմամբ՝ սկսած դպրոցական նստարանից, աջակցելու գիտության նվիրյալներին, որպեսզի կյանքի կոչեն իրենց գաղափարները, որոնք կնպաստեն գիտական մտքի կայացմանն ու  իրագործմանը: Ձեր գործունեությունը, իրավամբ, ոչ միայն հայրենանպաստ է, այլև իր անուրանալի դերն ու կշիռն ունի համաշխարհային նվաճումների շարքում, ինչի համար ձեզ երախտապարտ է ամբողջ աշխարհը: Մաղթում եմ ձեզ նոր հաջողություններ ու ձեռքբերումներ, աշխարհը դեպի լավը փոխելու գաղափարների իրականացում և անսպառ եռանդ:
13:18 - 10 նոյեմբերի, 2022