ԿԱՐԴԱԼԻՔ

Թուրքական ակումբի՝ ՀՀ զինանշանի նմանությամբ տարբերանշանի լուրի հետքերով․ ինչ գիտենք այս պահին

Թուրքական ակումբի՝ ՀՀ զինանշանի նմանությամբ տարբերանշանի լուրի հետքերով․ ինչ գիտենք այս պահին

Վերջին օրերին հայկական մեդիայում, սոցցանցերում և սունկ կայքերում տեղեկություններ են տարածվում այն մասին, որ թուրքական ֆուտբոլային ակումբներից մեկի նոր տարբերանշանը շատ նման է Հայաստանի զինանշանին։ Infocom-ը ներկայացնում է, թե ինչպես է սկսել շրջանառվել այս տեղեկությունը, և արդյոք այն հավաստի՞ է։   Ինչ է ասում հայկական մամուլը Այսպիսով, հուլիսի 8-ին vnews.am-ը գրել էր․ «Թուրքիայի ուժեղությամբ երկրորդ դիվիզիոնում ելույթ ունեցող «Դիյարբեքիրսպորտը» վերանվանվել է «Մեսոպոտամիյասպոր»: Բացի անունը, փոխվել է նաև ակումբի տարբերանշանը, որը գրեթե նույնությամբ կրկնում է Հայաստանի զինանշանը, հաղորդում է Haber7-ը»։ Նյութում տեղադրված էր նաև զինանշանը, որը վերագրվում է  «Մեսոպոտամիյասպոր» ակումբին (այս նյութը գրելու պահին լուրը հեռացվել է vnews.am-ի կայքից)։ Հաջորդ օրը թեմային անդրադարձավ նաև armsport.am-ը՝ նշելով․ «Թուրքիայի ուժեղագույն երկրորդ լիգայում հանդես եկող «Դիարբեքիրսպոր» ակումբը պատկանում է քրդերին, և նրանք որոշել են ռեբրենդինգ կատարել։ Դեռևս հայտնի չէ՝ սա սեփականատերերի կողմից ժամանակավո՞ր փոփոխություն է, թե՞ լոգոն իսկապես մշտապես այս տեսքը կունենա։ Սակայն նոր լոգոտիպն արդեն պաշտոնապես ներկայացվել է և բազմաթիվ հակասությունների ու զայրույթի պատճառ է դարձել Թուրքիայում»: Այս տեղեկությունը տարածեցին հայկական ևս մի քանի կայքեր (operativ.am, goal24.am)։ Իսկ oragir.news-ը գրեց․ «Թուրքական Դիյարբեքիրսփոր ֆուտբոլային ակումբի ղեկավարությունը հայտարարություն է տարածել, որում հերքել է լրատվամիջոցների կողմից տարածված տեղեկությունը՝ կապված ինչպես ակումբի անվանափոխության, այնպես էլ նոր տարբերանշանի ընդունման հետ։ Ակումբի նախագահ Սերքան Գենչը հայտնել էր, որ ակումբի անվանափոխության մասին լուրերն ու քննարկումները տարածվել են անկախ իրենց կամքից, և ինչպես նախկինում այնպես էլ հիմա, իրենք հպարտորեն կշարունակեն կրել Դիյարբեքիրսփոր անվանումը»։   Ինչ է ասում թուրքական մամուլը Ամեն բան սկսվեց հուլիսի 7-ին, երբ թուրքական մամուլը սկսեց չհաստատված տեղեկություններ տարածել այն մասին, որ «Դիարբեքիրսպոր» ակումբը  դառնում է «Մեսոպոտամիյասպոր» և ունենալու է նոր տարբերանշան (amidahaber.com, rudaw.net): Հաջորդ օրն արդեն թուրքական մամուլն ավելի մանրամասն անդրադարձավ թեմային։ Հուլիսի 8-ին amidahaber.com-ը գրեց. ««Դիարբեքիրսպորը» երեկ հայտարարեց, որ թիմի անունը փոխվել է «Մեսոպոտամյասպոր»։ Հայտնի է դարձել, որ թիմի նոր անվանումը հավանության է արժանացել նաև Թուրքիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից»։ Կայքը նաև նշեց, որ  նոր տարբերանշանը նման է Հայաստանի զինանշանին, և երբ Թուրքիայի արտոնագրության ինստիտուտը հաստատի այն, ֆուտբոլային ակումբը հանդես կգա նոր անունով։ Ըստ amidahaber.com-ի՝  սպասվում է, որ «Դիարբեքիրսպորը» պարզաբանմամբ հանդես կգա։ Թուրքական մեկ այլ կայք՝ aydinlik.com.tr-ը, ավելի շատ մանրամասներ ներկայացրեց։ Կայքը, մասնավորապես, նշեց, որ Թուրքիայի արտոնագրության ինստիտուտում «Մեսոպոտամյասպոր» անունով ֆուտբոլային ակումբ գրանցելու մասին հայտարարություն է հրապարակվել, իսկ Թուրքիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում հայտնվել է նույն անունով ակումբ։  Թուրքիայի արտոնագրության ինստիտուտի կայքում, իսկապես, հայտարարություն կա այն մասին, որ «Մեսոպոտամյասպոր ֆուտբոլային ակումբ 1977» անունով արտոնագրային ապրանքանշանի գրանցման հայտ է եղել։ Իսկ ներկայացված տարբերանշանը նույնն է, ինչ տարածվում է հայկական և թուրքական կայքերում, և շատ նման է Հայաստանի զինանշանին։ Ապրանքանշանը ենթադրաբար դեռ գրանցված չէ, քանի որ գրանցման ամսաթիվն ու կոդը բացակայում են։  «Մեսոպոտամյասպոր ֆուտբոլային ակումբ 1977» անունով արտոնագրային ապրանքանշանի գրանցման հայտը Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքին, ապա այստեղ ևս կարող ենք գտնել «Մեսոպոտամյասպոր ֆուտբոլային ակումբ 1977»-ը։ Այս ակումբը Դիարբեքիր նահանգի սիրողական ակումբների ցանկում է։ Սակայն սա ոչ մի կերպ չի ապացուցում, որ այն հենց փոփոխված անվամբ «Դիարբեքիրսպոր»-ն է։ Վերջին տողում՝ «Մեսոպոտամյասպոր»-ը Բանն այն է, որ «Դիարբեքիրսպոր»-ը կարելի է գտնել Դիարբեքիր նահանգի պրոֆեսիոնալ և ոչ սիրողական ակումբների ցանկում։  Վերջին տողում՝ «Դիարբեքիրսպոր»-ը Ըստ Թուրքիայի ֆուտբոլի ֆեդերացայի՝ երկու ակումբներն ունեն տարբեր հասցեներ ու ակումբային համարներ («Դիարբեքիրսպոր», «Մեսոպոտամյասպոր»)։ Սակայն երկուսի նախագահն էլ նշված է նույն անձը՝ Ֆերհատ Ինհանլին։ Ֆեդերացիայի կայքի տեղեկությունը, ամենայն հավանականությամբ, մի փոքր հին է, քանի որ որ այս տարվա հունվարին «Դիարբեքիրսպոր»-ի նախագահ է դարձել Սերկան Գենչը, իսկ նախկին նախագահ Ինհանլին վերջին տվյալներով ակումբի փոխնախագահն է։  Երկու ակումբներին միավորում է ևս մի բան․ «Մեսոպոտամյասպոր»-ի անվան մեջ նշվում է 1977 թիվը, իսկ «Դիարբեքիրսպոր»-ը, ըստ թուրքական կայքերի, հիմնադրվել է հենց այդ թվականին։  Իհարկե, սա ո՛չ հերքում, ո՛չ հաստատում է այն, որ խոսքը միևնույն ակումբի մասին է։ «Դիարբեքիրսպոր» ակումբի ղեկավարությունից ևս պաշտոնապես հերքող կամ հաստատող հայտարարություններ առայժմ չկան։ Ըստ թուրքական spor.haber7.com-ի՝  «Դիարբեքիրսպոր»-ի նախագահ Սերկան Գենչը սոցցանցերում հայտարարել է, որ տեղեկությունը տարածվել է ակումբից անկախ, ու նշել․ «Մեզ համար մեծ պատիվ է կրել Դիարբեքիր անունը։ ․․․․ Մենք նախկինի պես կշարունակենք հպարտորեն կրել Դիարբեքիրսպորի անունը»։ Սակայն «Դիարբեքիրսպոր»-ի նախագահ Սերկան Գենչի ֆեյսբուքյան և թվիթերյան էջերում նման հայտարարություններ չկան, իսկ նրա ինստագրամյան էջը հասանելի չէ։ Այլ սոցցանցերում նրա էջերը գտնել մեզ չհաջողվեց, հետևաբար չենք կարող պնդել՝ այս տեղեկությունը հավաստի՞ է, թե՞ ոչ։ «Դիարբեքիրսպոր»-ի պաշտոնական կայքը, որը նշված է Թուրքիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում, հասանելի չէ, իսկ ակումբի ոչ պաշտոնական կայքում, ֆեյսբուքյան և ինստագրամյան էջերում տեղեկությունը հերքող կամ հաստատող ոչ մի հայտարարություն չկա, հետևաբար չենք կարող հստակ պնդել՝ այս հերքող հայտարարությունը պաշտոնակա՞ն է, թե՞ ոչ։ Այպիսով, թուրքական կայքերում տարածվել էր տեղեկություն, որ «Դիարբեքիրսպոր» ակումբը շուտով կանվանափոխվի՝ դառնալով «Մեսոպոտամյասպոր», իսկ ակումբի նոր տարբերանշանը շատ նման է Հայաստանի զինանշանին։ Այնուհետև թուրքական մամուլում տարածվեց նաև ակումբի նախագահ Սերկան Գենչի հայտարարությունը, որն ավելի շատ հերքում, քան հաստատում է տեղեկությունը: Սակայն այս հայտարարության սկզբնաղբյուրը գտնել մեզ չհաջողվեց։ Մյուս կողմից էլ Թուրքիայի արտոնագրության ինստիտուտի կայքում տեսնում ենք, որ «Մեսոպոտամյասպոր» անունով մի ակումբ իր անունն ու տարբերանշանը գրանցելու հայտ է ներկայացրել։ Ներկայացված տարբերանշանն ունի նույն տեսքը, ինչ թուրքական մամուլում տարածվող խնդրահարույց լուսանկարները։ Քանի որ ակումբից հաստատված պաշտոնական մեկնաբանություն չկա, չենք կարող հստակ պնդել՝ տեղեկությունը հավաստի՞ է, թե՞ ոչ։   Գլխավոր լուսանկարը՝ spor.haber7.com-ի  Աննա ՍահակյանԹուրքերենից թարգմանությունները՝ Աննա Պալաքյանի
18:21 - 10 հուլիսի, 2023
ԿԿՀ-ն իր նախագահի ու անդամների 2019-2022թթ բոլոր հայտարարագրերի համալիր վերլուծություն կիրականացնի

ԿԿՀ-ն իր նախագահի ու անդամների 2019-2022թթ բոլոր հայտարարագրերի համալիր վերլուծություն կիրականացնի

Հայաստանի կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը որոշել է Հանձնաժողովի նախագահի ու անդամների՝ 2019-2022 թվականների բոլոր հայտարարագրերի համալիր վերլուծություն իրականացնել։ «Ինֆոքոմը» ուսումնասիրել է Հանձնաժողովի նախագահ Հայկուհի Հարությունյանի 2020-2022 թվականների հայտարարագրերը, որտեղ առկա են մի շարք ուշագրավ տվյալներ, որոնք ևս կարող են Հանձնաժողովի վերլուծության առարկա հանդիսանալ։ Նաև փորձել ենք հասկանալ, թե որքանով է արդարացված օրենսդրական այն կարգավորումը, որ Հանձնաժողովն է ստուգում իր անդամների հայտարարագրերը։ Հայաստանի կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը քննարկել է Հանձնաժողովի նախագահ Հայկուհի Հարությունյանի ընտանիքի անդամների կողմից 2020, 2021 թվականների գույքի, եկամուտների, ծախսերի հայտարարագրեր չներկայացնելու վերաբերյալ «Ինֆոքոմ»-ի հրապարակումն ու որոշել իրականացնել Հանձնաժողովի նախագահի ու անդամների՝ 2019-2022 թվականների բոլոր հայտարարագրերի համալիր վերլուծություն։ Համապատասխան որոշումը կայացվել է մայիսի 22-ին։ Հանձնաժողովի՝ 2023 թվականի մայիսի 22-ի նիստի արձանագրությունից քաղվածք «Հանձնաժողովի նախագահի և անդամների հայտարարագրերի վերլուծության արդյունքները կամփոփվեն և պատրաստ լինելուն պես կհրապարակվեն Հանձնաժողովի պաշտոնական կայքում»,- տեղեկացրել են Հանձնաժողովից՝ ի պատասխան Հայկուհի Հարությունյանի 2020 և 2021 թվականների հայտարարագրերում առկա որոշ տվյալների և Հանձնաժողովի անդամների 2021 թվականի հայտարարագրերի վերլուծության մասին «Ինֆոքոմ»-ի գրավոր հարցմանը։ Հանձնաժողովը նշել է նաև, որ վերլուծության շրջանակում, ի թիվս այլնի, ներառվել են նաև «Ինֆոքոմ»-ի բարձրացրած հարցերը։ Այդ հարցերին դեռ կանդրադառնանք այս հոդվածում։   2021 թվականին զրոյացած բանկային ավանդը Հայկուհի Հարությունյանը 2020 թվականի տարեվերջի և 2021 թվականի տարեսկզբի դրությամբ հայտարարագրել է շուրջ 30.7 միլիոն դրամ՝ որպես բանկային ավանդ։ 2021-ի տարեվերջին, սակայն, բանկային այս ավանդը զրոյացել է։  2021 թվականի գույքի, եկամուտների, ծախսերի և շահերի տարեկան հայտարարագրում ներկայացված բանկային ավանդը 2021-ից սկսած՝ հայտարարագիր ներկայացնող պաշտոնյաները պարտավոր են ներկայացնել ծախսերի հայտարարագիր։ Դա ներառում է հանգստի ճանապարհածախսին և կեցությանը, շարժական ու անշարժ գույքի վարձակալության վարձավճարին, ուսման վարձավճարին, գյուղատնտեսական գործունեությանը, վարկի մարմանն ուղղված վճարումներին, անշարժ գույքի վերանորոգմանը վերաբերող այն ծախսերին, որոնց միանվագ արժեքը գերազանցում է երկու միլիոն դրամը կամ նույն տեսակի ծախսերի հանրագումարը գերազանցում է երեք միլիոն դրամը։ Բացի դրանից՝ հայտարարագրման ենթակա է ցանկացած այլ ծախս, այդ թվում՝ որպես նվիրատվություն տրված գույքը, որի միանվագ արժեքը հաշվետու ժամանակահատվածում գերազանցում է երկու միլիոն դրամը։ Հայկուհի Հարությունյանի հայտարարագրում ծախսեր չեն արտացոլվել, հետևաբար ողջամտորեն հարց է ծագում, թե 30.7 միլիոն դրամի չափով ավանդը 2021-ին ուր է ուղղվել, և 30.7 միլիոն դրամն ինչպես է իրացվել, որ չի գերազանցել հայտարարագրման ենթակա 2 միլիոն դրամը կամ նույն տեսակի ծախսերի հանրագումարով 3 միլիոն դրամը։ «Ինֆոքոմ»-ը ապրիլի 28-ին Հանձնաժողով հարցում էր ուղարկել՝ տեղեկանալու, թե ինչ ուղղություններով են ծախսվել Հարությունյանի այդ ավանդի գումարները և ինչու չեն արտացոլվել ծախսերի հայտարարագրում։ Հարցմանն ի պատասխան՝ Հայկուհի Հարությունյանը պատասխանել է, որ «ավանդի միջոցները՝ որպես հայտարարագրման ենթակա ծախս, չեն օգտագործվել ու չեն տնօրինվել»։  Ապրիլի 28-ի հարցման պատասխանը Հանձնաժողովի նախագահը նաև հայտնել է, որ նշված դրամական միջոցները գոյացել են մինչեւ 2018-ի նոյեմբերը, և դրանք ստացվել են աշխատանքային այլ գործունեության արդյունքում։  Մեր զրույցում Հարությունյանը պարզաբանեց՝ հայտարարագրում նշված ավանդը ոչ թե ծախսվել է կամ կորել, այլ տեղափոխվել է ընթացիկ հաշիվներ. «Ավանդն ու դրա վրա հավաքված տոկոսները տեղափոխվել են ընթացիկ հաշիվ։ Դա արտացոլված է 2022 թվականի իմ հայտարարագրում»,- հայտնեց Հայկուհի Հարությունյանը։    Մեկ օրվա ընթացքում զրոյացած դրամական միջոցներ Հայկուհի Հարությունյանի՝ 2020-2021 թվականների հայտարարագրերում կա մեկ այլ ուշագրավ տվյալ։ 2020 թվականի տարեվերջի դրությամբ (դեկտեմբերի 31) Հարությունյանը «Դրամական միջոցներ» բաժնի «Բանկային հաշիվների մնացորդներ» ենթաբաժնում հայտարարագրել է 1 815 554 դրամ, 525 դոլար և 7084 եվրո։ Միևնույն ժամանակ, 2021 թվականի տարեսկզբի դրությամբ (հունվարի 1) բանկային հաշիվների մնացորդը կազմել է 1 815 554 դրամ։ Հանրային ծառայության մասին օրենքի 40-րդ հոդվածը սահմանում է, որ տվյալները պետք է ներառվեն դեկտեմբերի 31-ի և հունվարի 1-ի դրությամբ։ Սա նշանակում է, որ Հայկուհի Հարությունյանի դրամական միջոցներից 7084 եվրոն ու 525 դոլարը մեկ օրվա ընթացքում զրոյացել են։  2020 թվականի գույքի, եկամուտների և շահերի տարեկան հայտարարագրում ներկայացված բանկային հաշիվների մնացորդները 2021 թվականի գույքի, եկամուտների, ծախսերի և շահերի տարեկան հայտարարագրում ներկայացված բանկային հաշիվների մնացորդները Հարությունյանը մեր զրույցում վստահեցրեց՝ այդ միջոցները միանշանակ չեն ծախսվել. «Կարող եմ միանգամից ասել՝ անհնար է, որ դա ծախս է։ Դա կարող է հավաստվել 2022-ի հայտարարագրով, հավանաբար տեխնիկական խնդիր է»,- նշեց Հանձնաժողովի նախագահը։  Նրա հավաստիացմամբ՝ իր հայտարարագրին առնչվող այս դրվագները ստուգվելու են մայիսի 22-ի որոշման շրջանակում․ «ԿԿՀ անդամների հայտարարագրերի ստուգումն ընթացքի մեջ է, որպեսզի դրա նկատմամբ այլ կասկած, անաչառության հետ կապված խնդիրներ չլինեն, ԿԿՀ-ն այդ ստուգման արդյունքները կամփոփի հանրային տարբերակով։ Նույնիսկ այն տվյալները, որոնց հանրային հասանելիություն չկա, օրինակ՝ բանկային գաղտնիք և այլն, դրանք ևս վերլուծության մաս են լինելու, ու Հանձնաժողովը կներկայացնի հետաքրքրված լրագրողներին»,- ասաց Հարությունյանը՝ չբացառելով, որ այդ հայտարարագրերում կարող են լինել սխալներ։    Առերևույթ խնդիր՝ 2022 թվականի տարեկան հայտարարագրում Հայկուհի Հարությունյանի հայտարարագրերից մեկում առկա մեկ այլ ուշագրավ դրվագ ևս կարող է Հանձնաժողովի ուսումնասիրության առարկա դառնալ։ 2022 թվականի գույքի, եկամուտների, ծախսերի և շահերի տարեկան հայտարարագրում ներկայացված տվյալներից պարզ է դառնում, որ 2022 թվականի ընթացքում Հայկուհի Հարությունյանի հանձնած փոխառություններն աճել են 10.5 մլն դրամով, բանկային ավանդներն ավելացել են 17.8 մլն դրամով, բանկային հաշիվներին առկա դրամական միջոցների մնացորդներն աճել են 1.7 մլն դրամով, մոտ 3500 դոլարով և 1347 եվրոյով (տարվա վերջին առկա գումարները՝ համեմատած տարվա սկզբին առկա գումարների հետ)։ Ընդհանուր առմամբ, տարվա ընթացքում Հարությունյանի ֆինանսական միջոցներն աճել են ավելի քան 30 մլն դրամով, մոտ 3500 դոլարով ու 1347 եվրոյով, մինչդեռ նրա 2022 թվականի եկամուտները կազմել են ընդամենը 23.5 միլիոն դրամ։  Սրանից հետևում է, որ ֆինանսական միջոցներն ավելի շատ են աճել, քան եղել են եկամուտները։  2022 թվականի գույքի, եկամուտների, ծախսերի և շահերի տարեկան հայտարարագրում ներկայացված հանձնված փոխառությունները, բանկային ավանդները և բանկային հաշիվներում առկա դրամական միջոցները Հունիսի 27-ին գրավոր հարցմամբ Հանձնաժողովից պարզաբանումներ խնդրեցինք Հարությունյանի հայտարարագրի այս դրվագի վերաբերյալ։ Հանձնաժողովից պատասխանել են, որ հարցմամբ բարձրացված հարցերը, ինչպես նաև Հանձնաժողովի նախագահի և այլ անդամների ներկայացրած հայտարարագրերին առնչվող այլ հարցերը ներառված են համալիր վերլուծության շրջանակում, ուստի հայտարարագրերի վերլուծության արդյունքներն ամփոփելուց և Հանձնաժողովի պաշտոնական կայքէջում հրապարակվելուց հետո հնարավորություն կունենանք ծանոթանալ դրանց: Հունիսի 27-ի հարցման պատասխանը   Հանձնաժողովի անդամների՝ 2021 թվականի հայտարարագրերը ստուգվել են 2022 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը որոշում է ընդունել հայտարարագրերի վերլուծության ռիսկային չափորոշիչներ սահմանելու և դրա հիման վրա պետական պաշտոնների ցանկը հաստատելու մասին։ Այս որոշմամբ, ըստ էության, սահմանվում է այն պաշտոնյաների ցանկը, որոնց 2021 թվականի հայտարարագրերի ստուգումը Հանձնաժողովի առաջնահերթությունն է։ Այդ ցանկում են նաև Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի անդամները։ Հանձնաժողովի նախագահ Հայկուհի Հարությունյանից հետաքրքրվեցինք՝ արդյոք իրականացվե՞լ է վերջիններիս 2021 թվականի հայտարարագրերի ստուգում։ Հարությունյանն ասաց, որ այդ հայտարարագրերը ստուգվել են, ու դրանցում խնդիրներ չեն հայտնաբերվել։ ԿԿՀ-ն, որ կարող է ուսումնասիրել նաև բանկային քաղվածքներ, դրա հիման վրա ստուգումներ է անցկացրել ու անձի եկամուտների և ծախսերի տեսանկյունից օրինականության խնդիր չի արձանագրել ԿԿՀ անդամների հայտարարագրերում։ Հարությունյանի խոսքով՝ քանի որ հրապարակում է եղել (նկատի ունի «Ինֆոքոմ»-ի հրապարակումը՝ իր ընտանիքի անդամների կողմից 2020, 2021թթ հայտարարագիր չներկայացնելու վերաբերյալ), և կասկածները վերացնելու կարիք կա, որոշում են ընդունել ստուգել ԿԿՀ անդամների ոչ թե մեկ տարվա, այլ 2019-ից ի վեր ներկայացված հայտարարագրերն ու դրանք դնել համեմատության մեջ։    Հանձնաժողովի անդամների հայտարարագրերը ստուգում է Հանձնաժողովը ՀՀ օրենսդրության համաձայն՝ Հանձնաժողովի  անդամի հայտարարագիրը ստուգում է հենց Հանձնաժողովը, իսկ այն անդամը, որի վերաբերյալ կարող է որոշում կայացվել, չի մասնակցում քվեարկությանը (Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին օրենքի 21-րդ հոդվածի 16-րդ մաս): Որքանո՞վ է այս կարգավորումն ապահովում հակակշիռներ և զերծ պահում շահերի բախումից՝ հետաքրքրվեցինք Հանձնաժողովի նախագահից։ Հայկուհի Հարությունյանը պատասխանեց՝ ստուգումներն իրականացնում է ԿԿՀ աշխատակազմը՝ համապատասխան վարչությունը, ԿԿՀ անդամների ու աշխատակազմի միջև կա տարանջատվածություն. «Եթե այդպես չլիներ, դուք չէիք էլ իմանա, որ իմ ընտանիքի անդամները հայտարարագիր չեն ներկայացրել։ Եթե ստուգումների արդյունքները հանրային են, դրանով ռիսկը չեզոքացված է»,- ասաց Հարությունյանը։  «Ինֆոքոմ»-ը Արդարադատության նախարարությունից փորձեց պարզել՝ որքանո՞վ է այս կարգավորումը պահպանում հակակշիռներ, և արդյոք շահերի բախման վիճակ ստեղծելուն նպաստելու ռիսկեր չի՞ պարունակում։ Ի պատասխան՝ նախարարությունից հայտնել են. «​​Նշված մեխանիզմն ընդունելի է և գործում է նաև այլ վարույթների դեպքում, մասնավորապես, տարբեր մարմիններում (օրինակ՝ ՍԴ, ԲԴԽ և այլն,-հեղ․) պաշտոնատար անձի նկատմամբ կարգապահական վարույթի քննությանը չի մասնակցում այն անդամը, որի վերաբերյալ հարուցվել է կարգապահական վարույթը։ Այս պահի դրությամբ առկա օրենսդրական կարգավորումների փոփոխության հարց չի քննարկվում»։ Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովի նախկին նախագահ Սիրանուշ Սահակյանը «Ինֆոքոմ»-ի հետ զրույցում նկատեց՝ գործող մեխանիզմը տարածված է աշխարհի շատ երկրներում, սակայն Հայաստանի դեպքում առանձնահատկությունն այն է, որ ինստիտուտների թերկայացվածություն կա, ինչը ռիսկերը չի բացառում։  «Իդեալական պայմաններում հանձնաժողովի 5 անդամներից 4-ը պետք է ունակ լինեն որոշում կայացնել, բայց այստեղ պիտի քննարկել նաև՝ արդյոք ԿԿՀ աշխատակազմն ունի՞ կաշկանդվածություն, թե՞ ոչ»,- կարծիք հայտնեց Սահակյանը՝ շեշտելով, որ գործող մեխանիզմին այլընտրանք կարող է լինել խնդրի հանրայնացումը կամ Դատախազության կողմից գործընթացի նախաձեռնումը։  Դատախազությունը, ըստ նրա, մամուլի հրապարակման հիման վրա կարող է քրեորեն պատժելի արարքներ հայտնաբերել և ունի որոշակի ինքնուրույնություն, կարող է պահանջել ԿԿՀ անդամի հայտարարագիր և ուսումնասիրել այն։ Բայց Դատախազությունը կարող է միջամտել, եթե առկա է քրեական արարք․ վարչական խախտման դեպքում նրա գործառույթները սահմանափակ են։  «Ներկա կարգավորումը միջազգային ստանդարտներին չի հակասում, մանավանդ երբ գործ ունենք կոլեգիալ անդամների հետ։ Հայաստանում խնդիր կա ինստիտուտների կայացվածության, ու, իմ կանխատեսմամբ, այս մեխանիզմն ավելի շատ չի աշխատի, քան կաշխատի»,- եզրափակեց Սահակյանը։ Հեղինակ՝ Մկրտիչ ԿարապետյանՏվյալների լրագրող՝ Կատյա ՄամյանԳլխավոր լուսանկարը՝ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի ֆեյսբուքյան էջից
16:07 - 07 հուլիսի, 2023
Մարդիկ շարունակում են դիմանալ, որովհետեւ դիմանալուն այլընտրանք չկա. կյանքը՝ Արցախում

Մարդիկ շարունակում են դիմանալ, որովհետեւ դիմանալուն այլընտրանք չկա. կյանքը՝ Արցախում

Երեւանից Արցախ հեռավորությունը, որ մի ժամանակ չորս հարյուր կմ էլ չկար՝ մի քանի ժամվա ճանապարհ, այսօր չափում ենք օրերով։ Եւ հաշիվը կորցնում ենք ապրումակցման ու անտարբերության, կարոտի ու մոռացության արանքում։ Մինչեւ Արցախի Հանրապետության բլոկադան՝ մտքովս անցնում էր մի օր Աստղին հյուր գնալ Մոխրաթաղ, որտեղ նա հայոց լեզու ու գրականություն էր դասավանդում։ Բայց ձգձգեցի, ձգձգեցի առօրյա-կենցաղային հիմարությունների բերումով այնքան, որ պատահեց այս անմարդկային շրջափակումը, եւ ոչ ես գնացի, ոչ նա կարողացավ գալ։ Երեկվանից զրուցում ենք ընդհատումներով, խնդրում եմ պատմել, թե ինչ կա չկա իրենց կողմերը։ Խոսակցությունն այդ չի կարող շրջանցել հումանիտար ճգնաժամի թեման։ Վիճակն ավելի ծանր է դառնում Արցախում ճգնաժամն ահագնանում է։ Աստղն (Աստղիկ Քեշիշյան) ասում է՝ այնպես չէ, թե մարդիկ սոված են մնում, բայց հիմա արդեն թերսնման խնդիր է լինում։ Գուցե լավատեսությունն է նրան դրդում ասել, որ վիճակը դեռեւս ծայրահեղ չէ, բայց կողքից նրան ասում են՝ ծայրահեղ է։  «Դեռեւս հնարավոր է խանութներում թանկարժեք «Նուտելլա» ու նմանատիպ ապրանքներ գտնել, բայց ամենամինիմալ անհրաժեշտության ապրանքներ, օրինակ՝ ձեթ, աղ եւ այլն, ընդհանրապես չկան։ Այս առումով վիճակն ավելի ծանր է դառնում»,- պատմում է նա։ Երեկ Ստեփանակերտ է գնացել, ասում է՝ խանութներում արդեն նորից սկսվում է ձմռան ամիսների կիսադատարկ վիճակը։ Իսկ Ստեփանակերտ գնալու համար Աստղիկը Մոխրաթաղից մոտ 8-9կմ ոտքով քայլել է մինչեւ Մարտակերտ, որ այնտեղից տրանսպորտով հասնի մայրաքաղաք․ ոչ գազ կա ամիսներով, ոչ էլ արդեն բենզին։ Միայն դիզել կա (սոլյարկա), այն էլ ոչ բոլոր մեքենաներն ունեն, հանրային տրանսպորտն է այդ վառելիքով շահագործվում․ «Գազ արդեն ամիսներով չկա, ես կոնկրետ հաշվարկն էլ եմ կորցրել, չեմ հիշում՝ երբվանից։ Իրականում խոսակցություններ էլ չկան, որ գազամատակարարումը մի օր կվերականգնվի, մարդիկ արդեն հույսները կտրել են։ Մինչեւ այս վերջին շրջափակումը գոնե բենզին էր մտնում Արցախ, տրանսպորտն աշխատում էր, տաքսի գտնել հնարավոր էր, իսկ հիմա դա էլ գրեթե չկա, քաղաքում հազվադեպ են հանդիպում շարժվող մեքենաներ»։ Հատկապես գյուղական բնակավայրերից, ինչպիսին Մոխրաթաղն է, շրջկենտրոն կամ այլ քաղաքներ հասնելը գրեթե անհնար է դառնում։ Մոխրաթաղը ոչ Մարտակերտ, ոչ էլ Ստեփանակերտ գնացող տրանսպորտ չունի․ «Մի տեսակ դառնում է կրկնակի բլոկադա,- ասում է Աստղիկը,- մոտ մեկ ժամ քայլում ես մինչեւ Մարտակերտ, ու այդ ընթացքում կարող է գեթ մեկ մեքենա էլ չպատահի կամ, լավագույն դեպքում, «Զիլ» կամ զինվորական մեքենա, որոնք էլի սոլյարկայով են աշխատում, բայց եթե դա էլ սպառվի, իրոք աղետ կլինի»։ Աստղն ասում է՝ մարդիկ արդեն կես-կատակ-կես-լուրջ մտածում են ձի, ավանակ գտնելու մասին, որ ինչ-որ ծայրահեղ դեպք լինելու դեպքում գոնե Մարտակերտ կարողանան հասնել։ Ինքն անձամբ չի բախվել դեղորայք չլինելու խնդրին, բայց գիտի, որ դեպքեր են եղել, երբ մարդիկ շատ երկար են սպասել անհրաժեշտ դեղին, մինչեւ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի միջոցով մի կերպ տեղ է հասել, երբեմն նույիսկ ուշացած։  Ինտերնետի ու հեռախոսակապի խնդիր էլ կա։ Աստիկը նկատում է, որ Ստեփանակերտում ինտերնետն ու հեռախոսակապը տարօրինակորեն ավելի թույլ են, քան գյուղում։ Ասում է՝ օրեր են լինում, որ ժամերով հնարավոր չի լինում զանգել կամ զանգ ստանալ։ Բայց, իհարկե, այս իրավիճակում երեւի դա ամենասարսափելին չէ։ Կարկուտն էլ մի կողմից Մոխրաթաղում նախկինում այնպես չէ, թե շատ զարգացած է եղել գյուղատնտեսությունը։ Բոլոր ապրանքներն այստեղ են հասել Հայաստանի Հանրապետության տարածքից։ Աստղը նկատում է՝ միայն բլոկադայից հետո է, որ գրեթե բոլորը սկսել են բակերում բանջարեղեն աճեցնել․ «Մարդիկ սկսել են որոշ բաներ մշակել, կարտոֆիլ, լոբի, դդմիկ, ձմերուկ։ Շատերն ընդունում են, որ ափսոս՝ այդ հասարակ բաները չէին աճեցնում ու կախված էին ՀՀ-ից»,- ասում է ընկերս՝ նույնիսկ կատակելով, թե բոլոկադայի դրական կողմն է որոշակիորեն ինքնուրույնություն ձեռք բերելը։ Հետո դառնացած հիշում է հին ասացվածքը․ «Կարկուտը ծեծած տեղն է ծեծում․ այս ասացվածքն այստեղ լրիվ իրականություն դարձավ, որովհետեւ մարդիկ նոր սկսել էին սածիլներ դնել, բայց մի քանի անգամ ուժեղ կարկուտ եկավ Մարտակերտում, ու քանի որ գյուղատնտեսությունն այնքան էլ զարգացած չի եղել, ենթադրում եմ՝ հակակարկտային կայաններ չեն եղել, ու այդ ամբողջը, որ պիտի բերք տար, փչացել էր։ Հետո նորից սածիլներ բաժանեցին բնակիչներին։ Ծառերին էլ ընդհանրապես բերք չի մնացել։ Մյուս շրջաններում չգիտեմ՝ ինչ վիճակ է, բայց հենց Մարտակերտ քաղաքի շրջակայքի գյուղերում՝ աղետալի։ Իմ բակում շատ ծառեր կան՝ խնձորի, ծիրանի եւ այլ, նույնիսկ մեկ-երկու ցոգոլ չի մնացել․․․ Կարկուտը լրիվ ավերել է»։ Մնացած բերքը, որ հասնի, բանջարեղենը՝ աճի, հազիվ հերիք անի բնակիչների օգտագործման համար, վաճառքի չի ձգի, հավելյալ եկամտի աղբյուր դժվար թե ծառայի։ Մոխրաթաղում ինչ են անում բլոկադայի այս դժվար օրերին, երբ գյուղում ժամանցի վայրեր չկան, նույնիսկ խնամքի կետեր, եւ այլն․ Աստղիկն ասում է՝ տղամարդիկ հիմնականում Պաշտպանության բանակում են աշխատում կամ Փրկարար ծառայությունում, կանայք՝  դպրոց-մանկապարտեզում։ Բոլորով՝ ուսուցիչ, աշակերտ, գյուղացի մյուսները, փորձում են գոնե մի զբաղմունք կազմակերպել, քայլարշավներ, զբոսանքներ, որ օրերն ինչ-որ կերպ լցնեն։ «Մարդիկ շարունակում են դիմանալ, որովհետեւ դիմանալուն այլընտրանք չկա,- ասում է Աստղիկը,- այնպես չէ, որ չդիմանալու տարբերակ ունեն, որովհետեւ հո ինքնասպան չե՞ս լինի։ Պիտի դիմանաս»։  Ինչքան ես ճանաչում եմ Աստղին, գիտեմ, որ նա պաթետիկ բաներ ասել չի սիրում։ Եւ այդ բնավորությանը համաձայն՝ եզրափակում է, որ եթե առաջին ամիսներին մարդիկ հասկանում էին՝ ինչի համար են դիմանում, հիմա այդ զգացումն առանձնապես չկա էլ։ Մտքիս է գալիս այն պարզ ճշմարտությունը, որ ժամանակն ամեն ինչի սովորեցնում է մեզ։ Լա՞վ է դա, թե՞ վատ։ Ես չգիտեմ։ Կրկնակի բլոկադա Ես չգիտեմ նաեւ, թե զրույցս ինչպես սկսեմ արցախցի մեր այլ հայրենակիցների հետ, երբ չեմ համարձակվում նույնիսկ հարցնել՝ ո՞նց եք։  «Ինչ կա՞ Ձեզ մոտ»,- բարեւ-ողջույնից հետո միանգամից հարցնում եմ Սասուն Դավիդյանին, որն Արցախի Շուշիի շրջանի Մեծ Շեն գյուղից է։ Մեծ Շենը, ինչպես շրջանի մյուս երեք գյուղերը՝ Հին Շենը, Լիսագորը, Եղցահողը, ադրբեջանական անցակետի տեղադրումից հետո լիակատար շրջափակման մեջ են հայտնվել, կտրվել են ոչ միայն ՀՀ-ից, այլ նաեւ Ստեփանակերտից։ Մեծ Շենի մոտ 70-80 բնակիչները մայրաքաղաք գնալու հնարավորություն ունենում են շաբաթական միայն մեկ անգամ՝ երկրի կառավարության տրամադրած մեքենայով, ռուս խաղաղապահների ուղեկցությամբ։ Առավոտյան գնում են՝ առաջին անհրաժեշտության մթերքներ գնելու ու երեկոյան հետ են դառնում։  Սասունն ասում է, որ ներկա պահին որոշակի պաշար ունեն առաջին անհրաժեշտության մթերքների ու դեղերի, բայց դա չի կարող երկար բավականացնել։ Մարդիկ շուտով կսկսեն գյուղի բերքը հավաքել՝ կարտոֆիլ, լոլիկ, վարունգ, լոբի, բայց դա էլ հո անսպառ չէ՞։ Գյուղում խոտհարքի հետ կապված խնդիրներ կան․ «Վառելիք չկա, մարդիկ տրակտորներով չեն կարողանում դաշտերը հնձել, ստիպված պիտի ձեռքով հնձեն, կամ այլ տեղերից խոտ գնեն։ Եթե էսպես շարունակվի, չգիտեմ՝ մեծ թվով անասուն պահող մարդիկ ինչ են անելու, երեւի ստիպված մորթեն։ Խոզի, հավի կերի հետ էլ խնդիրներ կան, չնայած Հակարիի կամրջի փակվելուց մեկ օր առաջ ՀՀ-ից որոշ քանակությամբ կեր հասցրել էին բերել, բայց դա էլ սահմանափակ քանակությամբ»,- պատմում է զրուցակիցս։  Մեծ Շենը հենց ադրբեջանցիների թիրախում չէ՝ ի տարբերություն հարեւան մյուս գյուղերի։ Ասում է՝ Հին Շենի ու Եղցահողի հենց վերեւում են, նույնիսկ եղել է՝ գյուղից անասուն գողանան։  Գյուղի բնակիչը նշում է, որ արդեն սկսել է քանդվել Արցախը Հայաստանին կապող նոր ճանապարհը, որն անցնում է գյուղի միջով․ «Ճանապարհն արդեն քանդվում ա, հատվածներ կան՝ անցնում են գետնի տակ, շատ անորակ ա եղել, հողը գնում ա։ Չնայած դեռ օգտագործել հնարավոր ա»։ Այս ճանապարհով են տեղացիները Ստեփանակերտ գնում-գալիս։ Սասունն ասում է՝ բլոկադայի սկզբի օրերի այն խուճապը հիմա էլ չկա, բայց, մեկ է, նոր վտանգավոր բանի ռիսկը շարունակում է մնալ․ «Էն նոր փակվելու ժամանակ ամեն օր սպասում էին մարդիկ, որ մի բան կլինի, հաջորդ քայլը տարածք մտնելն ա, չնայած էդ ռիսկը հիմա էլ կա, բայց ժողովուրդն արդեն մի տեսակ իմունիտետ ա ձեռք բերել։ Բայց էդ ճանապարհի փակ լինելու պատճառով տարեց մարդիկ կան, փոքր երեխեք կան, որ իմանալով՝ չեն կարող գյուղից դուրս գալ, էդ ճնշված վիճակից առողջական խնդիրներ են ունենում․․․»։ Օրվա երկրորդ կեսին խանութներում հաց չի մնում Մարտակերտ քաղաքի բնակչուհի Նարե Ղահրամանյանն էլ է նկատում, որ խանութներում սկսել են սպառվել շատ մթերքներ։ Շոկոլադ կա, մակարոնեղեն կա, օրինակ, բայց օրվա երկրորդ կեսից էլ հաց չի մնում․ «Առաջ, որ հացի խնդիր չկար, հիմա հացն էլ է սկսել շուտ սպառվել, օրվա երկրորդ կեսին էլ հաց չի մնում։ Էն ապրանքները, որոնք ժամանակ առ ժամանակ են ստանում, միանգամից սպառվում են։ Միրգ-բանջարեղեն գրեթե չկա, սեզոնն էլ նոր է սկսվում։ Այլ ապրանքներ էլ ձեռք բերելը շատ դժվար է դարձել»։ Նարեն Արցախի պետական համալսարանում է սովորում, երրորդ կուրս է տեղափոխվել։ Պատմում է, որ Մարտակերտում coworking տարածք բացելու ծրագիր ունեն, բայց բլոկադայի պատճառով այն դադարեցվել է, վերանորոգման աշխատանքների համար պարագաներ ձեռք բերելը բարդացել է։  Զրուցակիցս ասում է՝ մարդկանց մոտ անորոշություն է հիմա, ոչ ոք չգիտի՝ ինչքան երկար է այս ամենը շարունակվելու, եւ արդյոք սա ամենավատն է, թե ավելի վատ օրեր են լինելու․․․։ Մարդիկ ձիերով ու ավանակով են սկսել արտեր գնալ Եթե Աստղիկն ասում էր, որ մոխրաթաղցիք դեռ կատակով են մտածում ձիեր ունենալու մասին, ապա Մարտունու շրջանի Հաղորդի գյուղի 16-ամյա բնակիչ Էլինա Մարտիրոսյանն ասում է, որ գյուղում մարդիկ կան, արդեն ձիով ու ավանակով են գնում արտեր։ Մարտունիում էլ է վառելիքը լուրջ խնդիր։ Հաղորդիում, բարեբախտաբար, բուժկետ կա, որոշ ժամանակ առաջ էլ, երբ դեռ մեքենաներ գնում-գալիս էին, բժիշկներ են եկել ու անհրաժեշտ դեղեր թողել, որոնք դեռեւս հերիքում են տեղացիներին։  Խանութներում դեռեւս մթերքներ կան, եթե ինչ-որ պակաս բան է պետք լինում, փորձում են Ճարտարից կամ Մարտունուց գտնել։ Բերքը դեռ չի հասել, բայց Էլինան էլ է ասում, որ այն միայն գյուղացիների կարիքներին կբավարարի, քաղաքին մատակարարել հնարավոր չի լինի։  Գյուղացիները, ասում է Էլինան, չեն ընկճվում, գյուղի երեխաներն էլ բլոկադայի օրերին մասնակցում են ՄՈՒՆՔ տեխնոդպրոցի օնլայն դասերին, որոշակի զբաղմունք ունեն․ «Ամեն մեկն իր գործով է, մարդիկ էլ համախմբված են, մեկը մյուսին ճանաչում է, միայն թե սահմանի սրացումների ժամանակ են լարվում․․․ Բայց իրար ուժ տալով ապրում են»։ Լուսանկարը՝ Աստղիկ Քեշիշյանի Հայարփի Բաղդասարյան
20:07 - 05 հուլիսի, 2023
«Լայն ժպիտն ա մեջս տպավորվել․․․»․ տուժողները՝ մարտի ժամանակ Իշխան Վահանյանի մասին

«Լայն ժպիտն ա մեջս տպավորվել․․․»․ տուժողները՝ մարտի ժամանակ Իշխան Վահանյանի մասին

Դատարանում շարունակվում է 44-օրյա պատերազմի ժամանակ մարտի դաշտը լքելու եւ իշխանության անգործության մեջ մեղադրվող հրամանատար Իշխան Վահանյանի վերաբերյալ գործի քննությունը: Երեկվա նիստը նշանակվածից ավելի քան երկու ժամ անց սկսվեց։ Դատավոր Ջոն Հայրապետյանի աշխատակազմից մեկ ժամ հետաձգումից հետո տեղեկացրին, որ մեղադրյալ Վահանյանին դատարան բերելու հետ կապված տեխնիկական խնդիրներ են եղել, պատճառը ուղեկցողների մեքենայի անսարքությունն է։ Այս հանգամանքն, իհարկե, առաջացրեց զոհված զինծառայողների ծնողների վրդովմունքը․ նրանցից ոմանք՝ դատարանի ներսում, իսկ մյուսներն էլ հունիսյան տապին դատարանի բակում հավաքված ժամերով սպասում էին նիստին։ Նրանց հետ էին նաեւ պատերազմի մասնակից այն տղաները, որոնք այս գործով տուժող են ճանաչվել եւ պետք է հարցաքննվեին։ Երեկ նիտին դատակոչվել էին վեց տուժողներ։ Նրանցից մեկը չէր ներկայացել, իսկ ոմանց դեռ նախորդ նիստին բերման ենթարկելու որոշում էր կայացվել։ Դատարանում տուժողներից մեկը բարձրաձայնեց, որ ինքը չի ստացել փոստային եղանակով իրեն առաքված ծանուցագիրը՝ դատարան ներկայանալու մասին, ու դատական նիստի օրվա մասին տեղեկացել է դատարանից ստացած զանգի միջոցով։   Դատական նիստին ներկա էին պատերազմի ժամանակ Վահանյանի հրամանատարության տակ գտնվող Ջրականի 5-րդ ուսումնական գումարտակի զինծառայողներ Ալբերտ Գրիգորյանը, Էրիկ Խաչատրյանը, Արայիկ Գալստյանը, Նարեկ Սիրունյանը, Ռոբերտ Վարդանյանը։ Ջրականից նահանջի ժամանակ զինծառայողը սպայակազմից որեւէ մեկին չի տեսել Առաջինը հարցաքննվեց Ալբերտ Գրիգորյանը։ Նա բանակ է զորակչվել 2020թ․ հուլիսին, եղել է շարքային, ծառայել է Ջրականի զորամասում։ Գրիգորյանն ասաց, որ Վահանյանին ճանաչում է, նրանց հարաբերությունները միայն ծառայողական բնույթի են եղել։  Վերհիշելով պատերազմի օրերը, որոնցով ինքն անցել է, Գրիգորյանը նախ ասաց, որ Վահանյանը Խուռհատ սարքում իրենց հետ չի եղել, հետո արդեն սկսեց պատմել հերթականությամբ՝ պատերազմի սկզբից վերարտադրելով տարբեր դրվագներ։  Գրիգորյանն ու մյուս զինծառայողները պատերազմը սկսվելիս եղել են Ջրականում, այնտեղ տեղափոխվել են այլ մարտական դիրքեր, բայց քանի որ երկու ամսվա զինծառայող է եղել, տեղանքները լավ չի մտաբերում։ Վերջինս, որ հակատանկային դասակից է եղել, նշում է, որ չեն ունեցել վաշտի հրամանատար, դասակի հրամանատար, հիշում է, որ Իշխան Վահանյանը մինչեւ պատերազմը եղել է շտաբի պետ, վերադաս հրամանատարությունից դժվարությամբ մտաբերում է նաեւ այլ անուններ՝ Արտյոմ, Սամվել, Պողոսյան։ Ի սկզբանե՝ Խուռհատի դեպքերից առաջ, ինչպես պատմում է տուժողը, իրենք եղել են հրամանատարական դիտակետի մոտ, հետո տեղափոխվել են այլ վայր։ Իր տեղեկություններով՝ գումարտակի հրամանատարը զոհվել է դիտակետի մոտ, լսել է, որ նա հրթիռի պայթյունից է զոհվել։ Այդ տարածքում Իշխան Վահանյանին չի հանդիպել, ոչ էլ տեղեկություն է ունեցել նրա վիրավորվելու մասին։ Հանրային մեղադրող Գեւորգ Ավետիսյանը տուժողից հետաքրքրվեց, թե ինչպես է եղել իրենց տեղափոխությունը Ջրականից, ինչպես է եղել նահանջը դեպի Հադրութ։ Գրիգորյանի հիշելով՝ նահանջի հրաման է եղել․ «Հրաման եղել ա, Գարիկն ա եղել մեր հետ [նկատի ունի գումարտակի նախկին հրամանատար Գարիկ Վարդերեսյանին,-խմբ․], եղել ա Ղարիբյանը։ [․․․] Ջաբրայիլի պոստում ենք եղել, դրանից հետո եկան, ասեցին նահանջ ա՝ նահանջենք Հադրութ, ոտով դաշտով վազելով գնացել ենք, էդ ժամանակ բոյեր էր բլիժնի, հետեւներիցս խփում էին, վազելով էթում էինք։ Սաղ զորքը ոնց վազում էր, սաղ վազում էինք, ոչ մեկս տարածքին ծանոթ չենք եղել»,- պատմեց տուժողը, եւ, ի պատասխան մեղադրողի հարցին, նշեց, որ այդ պահին ինքը սպայակազմից որեւէ մեկին չի տեսել։ Ալբերտ Գրիգորյանի խոսքով՝ այդպես վազելով իրենք հասել են մի ինչ-որ տեղ, որը կոնկրետ չի հիշում, այնտեղ մեքենաներ են եկել՝ «Կամազ», այդտեղից մի ուրիշ տեղ են գնացել, մի գիշեր մնացել փակ այդ տեղում, իսկ լուսաբացին գնացել Հադրութի զորամաս, այնտեղ մնացել մի քանի ժամ, սնվել, այնուհետեւ գնացել են Հադրութի դպրոց, մնացել այնտեղ, հետո բարձրացել «Վիշկա» կոչվող հատվածի դիրքեր՝ Խուռհատ սար, որտեղ սկսել է մարտ ընթանալ։ Տուժողը հիշում է, որ Հադրութի զորամասում արդեն հանդիպել է Իշխան Վահանյանին, բայց չի նկատել, թե նրա վրա վիրակապ լինի կամ դժվարությամբ քայլի․ «Զենք-մենք էինք ստանում, էդ մի պահն եմ տեսել, դրանից հետո նենց չի, որ միշտ աչքիս առաջ ա եղել»,- նշեց հարցաքննվողը։ Նա հիշում է, որ դպրոցում իրենց հետ եղել է նաեւ Գարիկ Վարդերեսյանը։ Հետո, երբ հակառակորդը սկսել է հարվածներ տեղալ դպրոցի վրա, զորքն այդտեղից դուրս է եկել ու գնացել «Վիշկի» պոստ։  Գրիգորյանը հիշում է, որ իրենց հետ սերժանտ է եղել, Սերգո են ասել նրան։ Մեղադրողի ճշտող հարցին՝ ըստ էության այդ սերժա՞նտն է հանդիսացել վերադասը, Գրիգորյանը դրական պատասխան տվեց՝ հավելելով, որ իրենց սարում պահել է կապի դասակի հրամանատար Հովհաննես Մուրադյանը [գումարտակի մի մասը կապի դասակի հրամանատար Հովհաննես Մուրադյանի հետ միասին անջատվել է անձնակազմից եւ սխալ ուղղությամբ գնալով՝ ընկել շրջափակման մեջ]։  - Ո՞ւմ հրամանով է զորքը բարձրացել «Վիշկա» կոչվող տեղանք,- հետաքրքրվեց Գեւորգ Ավետիսյանը։ - էդ ժամանակ, ինչքան հիշում եմ, Գարիկը արդեն պերեվոդ էր եղել, երեւի Իշխանն ա էլի արդեն եղել։ Ասել են՝ բարձրանում ենք, բարձրացել ենք, Գարիկին չեմ տեսել էդ ժամանակ, իմացել եմ, որ պերեվոդ ա եղել։ - Ի՞նչ հանձնարարություն են տվել։ - Բարձրացել ենք սարի վրա, վերեւի պոստը, դիրքավորվել, բոյ ա գնացել։ - Այսինքն անցել եք պաշտպանության։ - Այո։ Թե կոնկրետ որ հատվածում են իրենք դիրքավորվել, որտեղ են եղել հարեւան ստորաբաժանումները, ով է եղել իրենց հետ վերադաս հրամանատարությունից, Գրիգորյանը լավ չի մտաբերում։ Նա նկարագրեց, որ կոնկրետ այն հատվածը, որտեղ իրենց զորքն է եղել, սարի վրա է եղել, դրանից հետո փոս է եղել, հետո բաց դաշտ։ Նա չհիշեց, թե ովքեր են տեղակայված եղել կողային հատվածներում․ «Ընթացքում տեսել ենք [սպաների], եկել-գնացել են՝ տեսել ենք, հանդիպել ենք էդ ընթացքում, «Վիշկի» մասին ա խոսքը։ Արդեն բլիժնի բոյ էր սկսել, հրաման էր տված կրակեինք, անտառի նման տեղ էր մեր հետեւում, հետո հրաման տվին՝ մի կրակեք, մերոնք են, հետո հրաման տվին աջ կողմ կրակենք, իրանք էլ էին կրակում։ Վիրավոր ունեցանք, հետո վիրավորների էինք իջացնում ներքեւ, ավտո էր եկել, որ իրանց տանեին էլի»,- պատմեց Գրիգորյանը։ Նա, սակայն, չի հիշում, թե կոնկրետ ով է այդ հրամաններն արձակել։ «Ընդհանուր էին գոռում «նահանջ»»․ տուժողը չի մտաբերում՝ ով է Խուռհատից նահանջի հրաման արձակել Գրիգորյանը պատմում է, որ այդ տեղանքում փոխհրաձգությունն այնքան է շարունակվել, մինչեւ դարձյալ «նահանջ» հրահանգ է լսվել, ու բոլորով սկսել են հետ քաշվել։ Բայց թե ով է նահանջի հրամանը տվել, նորից անուններ չհնչեցին։ Տուժողը հիշում է, որ ընդհանուր էին գոռում, այն «հրամանը» փոխանցումներով էր հասնում մեկը մյուսին։ Ու այդպես սկսել են կրակելով հետ վազել՝ փորձելով օգնել նաեւ վիրավորներին։ Նրանցից մեկն էլ դատարանում Գրիգորյանի կողքին նստած Ռոբերտ Վարդանյանն է եղել, որի հարցաքննությունը եւս կներկայացնենք այս նյութում։ Հանրային մեղադրողը հետաքրքրվեց՝ ո՞վ էր համակարգում այդ գործողությունները։ Գրիգորյանի խոսքով՝ որքանով ինքը տեղյակ է եղել՝ այդ ժամանակ տարածքում եղել է Իշխան Վահանյանը, բայց կոնկրետ իր կողքին չի տեսել։ Մինչեւ վիրավորներին մեքենաների մոտ հասցնելը՝ Գրիգորյանը սպաներից որեւէ մեկին չի տեսել։ Տուժողը հիշում է, որ իրենց հետ է եղել մի կամավոր քեռի, անունը՝ Արտյոմ, որի ցուցումներին իրենք հետեւել են։ Մասնավորապես, ինչպես հիշում է Գրիգորյանը, քեռին ասել է՝ բարձրանան սարը, իրենք բարձրացել են։ Այդ ժամանակ իրենց հետ է եղել սպաներից նաեւ Հովհաննես Մուրադյանը։ [Կամավոր քեռու մասին իրենց ցուցմունքներում հիշատակել են տարբեր զինծառայողներ]։ Տուժողի խոսքով՝ Մուրադյանն իր հեռախոսով կապ է հաստատել ու ճշտել, որ երրորդ վաշտն իրենցից ավելի վերեւ է։ Իրենք գնացել են այդ ուղղությամբ, հետո իրենց ասել են, որ բարձրանալ պետք չէ, պետք է հետ գնալ։ Հետ գալու ճանապարհին, ըստ տուժողի, հակառակորդը սկսել է բոլոր կողմերից կրակել, ու իրենք այդպես ընկել են շրջափակման մեջ։ «Սպասել ենք մի քիչ, Մուրադյան Հովոն էր ուզում էլի կապի դուրս գալ, մի քիչ առանձնացել ա, էդ պահը չգիտեմ՝ ուր ա գնացել, դրանից հետո չեմ տեսել, դրանից հետո մենակ էդ հոպարն ա եղել՝ Արտյոմը։ Դրանից հետո չեմ տեսել Հովոյին, Արտյոմը անտառի մեջ հետներս ա եղել, մութը ընկնում էր արդեն, մեր վերեւով ադրբեջանցիների զորքը գնում էր, մեր հրետանին կրակում էր, մենք լսում էինք, բայց իրանք մեզ անցնում էին, մենք մնացինք ըտեղ, որտեղ մնացել էինք, հարմար տեղ էր, չէինք երեւում։ Առաջ էին գնացել, էդ ձեները, բան, կտրվեց, արդեն լույսը ուզում էր բացվել, որոշեցինք անտառով էթանք, տենանք ուր ենք դուրս գալիս, դուրս ենք եկել, արդեն էդ գյուղ ենք մտել, Վանք գյուղն ա եղել։ Հլը չէինք հասել Վանք գյուղ, էլի վերեւից կրակում էին, թմբի վերեւից մեզ էին կրակում, գռանատը շպրտում էին մեր կողմ, դաժե հայերեն խոսում էին՝ «դուրս եկեք», մենք հասկանում էինք, էլի, որ կարան իրանցից լինեն, սպասում էինք, էդ պահին չէինք կրակում, որ չերեւանք՝ որտեղ ենք։ Որ գռանատը շպրտեցին, վիրավոր ունեցանք, ինձնից մի քիչ էս կողմ ա գռանատն ընկել։ Արտյոմը ասեց, ճամփա էր անտառից հետո, հետո նորից մտնում էր անտառ, ասեցինք վազենք էդ կողմ, որ կրակում էին, կտրենք անցնենք շոշը դեպի անտառի մյուս կողմը։ Զորքից մի քանի հոգի վազեց, էդ ընթացքում խփեցին, վիրավորներ ունեցանք, մահացան կեսը, կոնկրետ Արտյոմին էլ են ըտեղ խփել, մահացել ա։ Վազելով, վիրավորներին բռնած անցել ենք էդ հատվածը՝ դեպի անտառ, քցվել ենք անտառի մեջ, հետո տուն կար, տրակտոր, բան էր կանգնած, մտել ենք էդ տուն, վիրավորներին տնից ինչով կարացել ենք, պերեվյազկա ենք արել, օգնել ենք ու մնացել ենք ըտեղ»,- մանրամասն պատմեց Գրիգորյանը։  Այդ տնից փորձել են կապի դուրս գալ։ Բայց իրենց մոտ եղած կապի միջոցը չի աշխատել։ Կապ են ունեցել միայն հեռախոսով, բայց մարտկոցները նստած են եղել, չեն ունեցել լիցքավորման սարք։ Բայց, բարեբախտաբար, այդ տան բակում մարտկոց է եղել, տղաներից մեկը կարողացել է դրանով լիցքավորել հեռախոսը ու կապ հաստատել․ «Զանգել ենք, մեզ ասել են, որ տարածքը մերը չի, ու պետք ա սպասենք էնքան, մինչեւ օգնություն գա։ Մեր սերժանտն ա խոսացել, սերժանտներից, ասել են, որ սպասեք, մինչեւ տենանք՝ ինչ ա լինում, մնացել ենք մի քանի օր ըտեղ․․․»։ Վանք գյուղ գնալու գաղափարը կամավորական քեռիինն է եղել Գրիգորյանը նորից նշեց, որ դեպի Վանք գյուղ գնալու գաղափարը կամավորական այդ քեռի Արտյոմինն է եղել։ Մեղադրողի հարցին՝ Արտյոմը կամ սպաներից Հովհաննես Մուրադյանը հակառակորդից ի՞նչ տեղեկություն ունեին իր տպավորությամբ, Գրիգորյանը պատասխանեց, որ, ըստ իրեն, Արտյոմը չի տիրապետել՝ որ կողմ կարող են գնալ։ Նա նշեց, որ եթե իմանային, որ Վանք գյուղում հակառակորդն է, ու շրջափակման մեջ են ընկնելու, այդ ուղղությամբ, բնականաբար, չէին գնա․ «Պետք ա լիներ նենց մարդ, որ ճիշտ հրաման տար, մենք էլ կատարեինք»,- ասաց տուժողը։ Նա նշեց, որ Արտյոմի ասածներին անսացել են, որովհետեւ մտածել են՝ տարիքով մարդ է, գուցե ինքն ավելի լավ իմանա։ Մեղադրողը պարբերաբար հարցերով փորձում էր հասկանալ՝ ի վերջո զորքին չէ՞ր հետաքրքրում՝ ուր են սպաները, չե՞ն փորձել ճշտել։ Գրիգորյանն արձագանքեց, որ այնքան խառը վիճակ էր, շրջափակման մեջ էին, որ անգամ եթե շատ ուզենային, չէին կարող իմանալ՝ ուր են։ Տուժողը չհիշեց նաեւ, որ կապի դուրս եկած լինեն Իշխան Վահանյանի հետ, կամ որ կամավորական քեռին զանգած լինի նրան․ «Ես ըտեղ չեմ եղել, հետագայում էլ չեմ իմացել, մենակ էն ենք իմացել, որ պետք ա ստեղ լիներ [Վահանյանը] ու ստեղ չի»,- ասաց տուժողը՝ նշելով, որ պատերազմից վերադառնալուց հետո է իմացել, որ Վահանյանը լքել է մարտի դաշտը․ «Փախել ա, էլի, որ ըտեղ լիներ, ճիշտ հրաման տար, մենք էլ կանեինք, չէինք հայտնվի էդ վիճակում, չէինք ունենա էդքան զոհ․․․ Ու էլի հաստատ լավ կլիներ»։ «Վիշկայի» մոտ, ինչպես հիշում է տուժողը, հակառակորդը սկզբում հրետանիով է կրակել, իրենք նկատել են նաեւ ադրբեջանական տանկեր։ Բայց իրենց վիրավորումները հրազենային են եղել։ Մեղադրողի հարցին՝ նահանջի ժամանակ հնարավո՞ր էր բեկորային վնասվածք ստանալ, տուժողը նշեց, որ այդ պահին ավտոմատների կրակ էր․ «Դաժե տեսնում էինք, որ պուլեքը կպնում էին գետնին»։ Այդուհանդերձ, Գրիգորյանը նշում է, որ եթե իրենք նորմալ հրամաններ ստանային, ապա ունակ էին դրանք կատարելու։ Տուժողների ներկայացուցիչ Գուրգեն Գրիգորյանն իր հարցերը սկսեց ժամանակագրական հակառակ հաջորդականությամբ՝ Խուռհատից մինչեւ պատերազմի սկիզբ։ Անդրադառնալով նախորդիվ հարցաքննված անձանց ցուցմունքներին, հետաքրքրվեց՝ նահանջի ժամանակ եղե՞լ է դեպք, որ հրամանատարներ Հովհաննես Մուրադյանը, Հայկազ Գրիգորյանը, Վազգեն Վարդանյանը նահանջող զորքը հավաքեն մի տեղ, ապա քննարկեն իրենց անելիքները։ - Ցուցմունք ունենք, որ քննարկում ա եղել, Հայկազ Գրիգորյանը զինվորների հետ չորս սպաներով բարձրացել են դեպի երրորդ գումարտակի ուղղությամբ, Հովիկ Մուրադյանը ձեր մյուս տղաներով մնացել եք տեղում, սպասել, որ ճշտեն՝ վերեւում ոնց են առաջ գնալու, եղել ա հրետանու կրակ, եւ չեն կարողացել միավորվել։ - Հրետանու կրակ եղել ա, բայց կոնկրետ․․․ - Էդ նահանջի ժամանակ, նահանջից հետո․․․ արդեն Խուռհատ սարից իջել եք։ Սպաները ցուցմունք են տալիս, ասում են, որ իջել ենք, Հովիկ Մուրադյանը տղաներով մեր հետ ա եղել, իջել ենք մի հատված, որտեղ նստել են, քննարկել իրենց անելիքները։ Չորս սպաները՝ Հայկազ Գրիգորյանի գլխավորությամբ, առաջ են գնացել դեպի երրորդ գումարտակի ուղղությամբ, Հովիկը Մուրադյան մնացել ա էդտեղ։ -  Հայկազ Գրիգորյանի բարձրանալը ես չեմ հիշում, կարող ա առաջ են ընկել, չեմ տեսել։ Քննարկելը չեմ տեսել։ - Հնարավո՞ր էր մի բան կատարվեր էդտեղ՝ կես ժամ, մի ժամ, տասնհինգ րոպե [Գուրգեն Գրիգորյանը նկատի ունի քննարկում,- խմբ․], դուք չտեսնեիք։ - Կտենայինք հաստատ։ Կոնկրետ հավաքված ես չեմ տեսել։ - Իսկ առաջխաղացման մասին ասացիք՝ չեք իմանում, հա՞՝ Հայկազ Գրիգորյանի գլխավորությամբ սպաները որ ուղղությամբ են շարժվել։ - Չէ, չեմ իմացել։ - Իսկ խոսակցություն տղաների մեջ, որ նման բան ա եղել։ - Չէ, էդ պահին ես մենակ որ հիշում եմ՝ իմացել եմ, որ երրորդ վաշտը վերեւում ա եղել, բայց հետո, որ Հովիկն ուզեցել ա կապ հաստատի․․․ - Վերեւում՝ որտե՞ղ։ - Սարի [խոսքը Խուռհատին հարակից այլ սարի մասին է,-խմբ․] ավելի բարձր տեղում, մեզանից լավ առաջ են եղել։ - Այսինքն՝ դուք իրենց ընդհանրապես մոտ չեք գնացել։ - Չէ, երրորդ վաշտի մոտ մենք չենք հասել։ - Չեք հասել։ - Չէ․․․ Իսկ թե ինչու են սպաները նմանատիպ ցուցմունք տվել, Գրիգորյանը չկարողացավ ասել․  - Ինչ իմանամ․․․ - Դա էլ ա պատասխան,- արձանագրեց տուժողների ներկայացուցիչը։ Ինչ վերաբերում է Խուռհատ սարի վրա տեղակայվելուն, տուժողը պատմեց, որ սարի վրա ոչ խրամատ է եղել, ոչ կահավորում, ոչ էլ խրամատ փորելու ու դիրքավորվելու հրաման են ստացել։ Եթե Վահանյանը հրաման տված լիներ, կարվե՞ր այդ հրամանը՝ հետաքրքրվեց Գուրգեն Գրիգորյանը, տուժողը հաստատական պատասխան տվեց։  Վերադառնալով կամավորական քեռու՝ իրենց զորքի հետ լինելու հանգամանքին, Գուրգեն Գրիգորյանը հետաքրքրվեց տուժողից՝ արդյոք խոսակցություն եղե՞լ է, որ Հադրութի զորամասում տղաներ են մնացել, ու իրենք պիտի գնան նրանց ազատագրելու։ Տուժողը, սակայն, նման դրվագ չէր հիշում։ Թե քեռուն ով էր ճանաչում, որտեղից նրա հանդեպ այդ վստահությունը, տուժողը չկարողացավ ասել։ Ուրիշ կամավորականների Հադրութում, Խուռհատում չեն տեսել․ Գրիգորյանը հիշում է, որ սարը բարձրանալիս քեռին իրենց զորքի հետ է եղել։ Ոչ միայն չի տեսել, այլ նաեւ չի էլ լսել այդ տարածքում այլ կամավորականների մասին։ Բայց այդ պահին իրենց մոտ այդ հարցը չի առաջացել, որովհետեւ շատ խառը վիճակ է եղել։ - Ձեր հրամանատար Մուրադյան Հովիկը պրոֆեսիոնալ սպա ա,- ասաց Գուրգեն Գրիգորյանը,- պրոֆեսիոնալ սպան, սերժանտներ, զինվորներ վստահում են իրենց ճակատագիրը մարդու, որին չեն ճանաչում, այն էլ ոչ զինվորականի։ - Իսկ ո՞ւմ վստահեին։ Ջրականում ԱԹՍ-ն խոցել է զենք-զինամթերքով բեռնված մեքենան, զինվորները հասցրել են պատսպարվել Ալբերտ Գրիգորյանի հարցաքննությունը հասավ մինչեւ պատերազմի առաջին օրերը․ նա պատմեց, որ իրենց դասակն ունեցել է AK74 ինքնաձիգներ, հակատանկային զենք, որը առաջին օրերին բարձրացրել են Ջրականի դիրքեր, նույնիսկ կրակել են «Ֆագոտով»։ Տեղափոխվելիս զենքերը ու արկերը եղել են մեքենաների մեջ, երբ հասել են մի կոնկրետ տեղ, այդ ժամանակ արդեն իրենց ուղղությամբ հարվածներ են սկսվել, զինվորները թաքնվել են, իսկ զինամթերքով բեռնված մեքենան թիրախ է դարձել․ «Ծառ կար մի հատ, փչակի պես էր, մտել էինք մեջը, որ դռոնը գնա, նոր դուրս գանք։ Մեքենան էլ մի քիչ հեռու էր։ Էդ կամիկաձեն [ԱԹՍ,- խմբ․] ուղիղ խփեց մեքենային մեր, էդ սնարյադները բան սաղ մեջն ա եղել, ձենից դուրս ենք եկել, տեսել ենք․․․»,- պատմեց տուժողը՝ նշելով, որ այդ պահին այդտեղ զորքն է եղել, ու մի պահ Ղարիբյանն է եկել մի վիրավորի հետ, հետո այդ տեղանքից գնացել են։ Իսկ ո՞վ էր կազմակերպում հետնահանջը Ջրականից․ տուժողը դարձյալ կոնկրետ անուն չի նշում, հիշում է միայն, որ դարձյալ ընդհանուր բղավոցներ են եղել, բայց այդ ժամանակ գումարտակի հրամանատար է եղել Գարիկ Վարդերեսյանը․ «Պոստում ենք եղել, գոռացվել ա նահանջ, ընդհանուր ա գոռացվել, որ պետք ա նահանջել դեպի Հադրութ, զորքը ոնց վազել ա, սաղս հելել ենք, տենց վազելով գնացել ենք»։ Գուրգեն Գրիգորյանը հստակեցրեց՝ ճի՞շտ է հասկանում, որ Ջաբրայիլից սկսյալ՝ զորքի կարգուկանոնը ճիշտ չի եղել։ Դատավոր Ջոն Հայրապետյանն առավել ուղիղ հարցրեց՝ հրամանատարների՞ց եք ստացել հրամանները, թե ինչ գոռոց ստացել եք, այդ ուղղությամբ գնացել եք։ Տուժողը նշեց, որ այդ պահին ինքը հրամանատար չի տեսել․ - Դասակ ունեք, չէ՞, պետք է ենթարկվեք դասակի հրամանատարին,- ասաց դատավորը։ - Կոնկրետ մեր դասակում եղել ա սերժանտ, դաժե մինչեւ կռիվը մենք դասակի հրամանատար չենք ունեցել, բայց նենց չի, որ էդ պահին սերժանտը մեր կողն ա եղել, կարող ա էն կողմ ա եղել։ Ջոն Հայրապետյանը զարմանք արտահայտեց նաեւ այն հանգամանքից, որ մի քանի հարյուր հոգուց բաղկացած անձնակազմին որպես հրամանատարներ ողջ դատաքննության ընթացքում միայն մի քանի հոգու անուն է հնչում, այնինչ, նրա կարծիքով, տասնյակից ավելի սպաներ պետք է լինեին գումարտակի հետ։ Զոհված զինծառայողներից մեկի հայրը՝ Գեղամը, հարցաքննության վերջում Գրիգորյանին հարց ուղղեց․  - Ձեր կարգավիճակում, որ հայտնվել եք, դժոխքով անցել, եկել եք տուն, ո՞ւմ եք մեղավոր ճանաչում էս ամեն ինչի մեջ։ - Բնականաբար հրամանատարին։ - Իշխան Վահանյանի՞ն նկատի ունեք,- ճշտեց դատավորը։ - Ինքն ա եղել մեր հրամանատարը։ - Այլ հրամանատարներ կա՞ն, որ դուք գտնում եք՝ իրենց պարտականությունները չեն կատարել ձեր ստորաբաժանման հետ կապված։ - Կոնկրետ ով որ պետք ա գլխավոր հրաման տար, էդ եղել ա Իշխանը, որին չենք տեսել։ Ավելի ցածր օղակից չեմ էլ տեսել։ «Լայն ժպիտն ա մեջս տպավորվել․․․»․ տուժողը հիշում է՝ Վահանյանը մարտի ժամանակ թիկունքում էր Մյուս հարցաքննվողը Ռոբերտ Վարդանյանն էր, դարձյալ նույն շրջանում բանակ զորակոչված։ Իշխան Վահանյանին ճանաչում է, հարաբերությունները՝ ծառայողական։  Մեծավ մասամբ նա համաձայնում էր իր զինակցի պատմածների հետ․ առաջին օրվանից մինչեւ վերջ միասին են եղել։ Միայն թե նա հիշեց, որ հագուստի հետ էլ է խնդիր եղել․ մի քանի չափս փոքր հագուստ են տվել իրենց, իրենք էլ Հադրութում շորի խանութից համազգեստ են վերցրել, հետո, երբ Գարիկ Վարդերեսյանը ժողով անելիս է եղել, հրամանատարներից Մանուկ Բադալյանը այդ շորերից մի օրինակ վերցրել ու իրենց սպառնացել է, որ պատերազմը վերջանա, Ռազմական ոստիկանություն է դիմելու։ Վարդանյանն էլ է նշում, որ շատ անկազմակերպ վիճակ է եղել։ Նա պատմում է, որ գնացել են սար, հետո եղել է նահանջ, իջնելիս Վահանյանը հարցրել է՝ ո՞վ է ասել նահանջեն, ոչ մի նահանջ, ու իրենք մնացել են սարի լանջին, գիշերը լուսացրել այդտեղ․ «Վրա են տվել [հակառակորդը,-խմբ․], հետ ենք հելել էլի էդ սար։ Իմ տեսածով՝ Ղարիբյանն ա սաղ կազմակերպած արել, Ղարիբյանն էր հրամաններ տալիս, դիրքավորում»։  Մարտի ժամանակ նա այլեւս Վահանյանին չի տեսել, տեսել է ներքեւում՝ իրենց թիկունքում։ Ասում է՝ վերջինիս լայն ժպիտն է իր մոտ լավ տպավորվել․ «Ներքեւը ռացիայով բաներ էր խոսում։ Բայց լայն ժպիտն ա մեջս տպավորվել․․․ Որ կողով գլուխը տրաքած զինվոր էին տանում․․․»։ Այս պահին զոհերի ծնողները վրդովվեցին ու վիրավորական բառեր հնչեցրին Վահանյանի հասցեին։ Նրան մի պահ դուրս հանեցին դահլիճից, մինչեւ իրավիճակը հանդարտվեր։  Վարդանյանը հիշեց, որ դպրոցից դուրս գալիս օդում անօդաչուներ կային, այդ ժամանակ իրենց հրահանգել են նստել մեքենաները ու գնալ, իբրեւ դրանից վտանգ չկար․ «Էդ էլ կարար անփութություն լիներ, զոհեր լինեին»,- ասաց տուժողը։ Սպաները, որոնք մարտ էին վարում, Վարդանյանի խոսքով՝ վերեւում էին՝ սարի վրա․ «Ղարիբյանն ա մեջս շատ տպավորվել, Մուրադյան Հովիկը, մեկ էլ հոպարը, էլի, Արտյոմը։ [Վահանյանը] «Վիշկայի» դեմերն էր, ճանապարհից 30-40մ դեպի «Վիշկա», մեր թիկունքում։ Մենք որ նահանջել ենք, էդ վախտ եմ ես իրան տեսել։ Նահանջել ենք, լավ չեմ հիշում, աղոտ եմ հիշում, հետո տեսա ձեռը դրել ա հետեւը, էթում էր նստեր «Ուազիկը», էդ «Ուազիկի» բագաժնիկում, տո լի հետեւը վիրավոր զինվոր կար, ինքն էլ նստեց, ու գնացել ա, բան չի ասել, գլորվելով էթում էր, լավ չէր քայլում ոնց որ»։ Տուժողը տեղեկություն չուներ՝ Վահանյանը հեռանալիս արդյոք իր պարտականությունները փոխանցել էր այլ անձի, թե ոչ։ - Կներեք, բայց մենք լուրջ չէինք վերաբերվում իրան, լուրջ չէինք ընդունում, որ փախներ՝  հուսալքվեինք,- ասաց տուժողը։ - Ինչո՞վ էր պայմանավորված Ձեր վերաբերմունքը,- հետաքրքրվեց մեղադրողը։ - Լավ սպան, ինձ չի թվում, զորքին կշարի, կհելնի կկանգնի դեմը, կասի՝ ես մասիվցի տղա եմ, լավ տղա եմ, սաղիդ հերերից լավ ավտո եմ քշում, սաղիդ հերերից շատ փող ունեմ։  Վահանյանն այս խոսքերի ժամանակ քմծիծաղ էր տալիս, ինչը դարձյալ վրդովեցրեց ծնողներին։  Վարդանյանը չէր տեսել Վահանյանի վիրավորվելու պահը։ Բայց, ասում է, չի էլ պատկերացնում, թե ոնց կարող էր բեկորային վնասվածք ստացած լինել, եթե այդ տարածքում հրթիռ չի ընկել, ոչ էլ ԱԹՍ է հարվածել։ Տուժողն ասաց, որ եթե Գարիկ Վարդերեսյանը լիներ, կկարողանար կարգավորել իրավիճակը։ Նա հիշում է, որ կապի միջոցի խնդիր կար, բայց չի մտաբերում՝ Վահանյանն իր մոտի միջոցը իր հետ տարել է, թե ոչ։ Վարդանյանն ասում է, որ վիրավորները սկսել էին դանդաղ քայլել։ Ինքը, կամավորական քեռին։ Հետո պատմում է՝ Հովհաննես Մուրադյանի հետ նստել են, որ կողմնորոշվեն՝ որ կողմ են գնում։ Ասում է՝ հեռախոսով կապ հաստատեցին 911, հետո Արսենի հետ, որը ԱԱԾ համար է տվել, զանգել են, զանգել են նաեւ Վարդերեսյան Գարիկին, ու եկել են այն եզրահանգման, որ պետք է իջնեն ներքեւ։ Իրեն ու վիրավորներին մյուսները քաշելով տարել են Հադրութի այն տունը, որտեղ մնացել են քառասունից ավելի օր։  Մեղադրողը հարց հնչեցրեց՝ ինչ հոգեվիճակում էին սարի վրա, կարո՞ղ էին կատարել հրամանները, եթե դրանք հնչեին։ Վարդանյանն ասում է, որ եղած հրամանները կատարում էին։  «Թուրքերը գերեզմանների կողմից են լցվել Հադրութ» Հրամանատարական կետի մոտ, հիշում է տուժողը, տեսել է մի քանի սպաների․ Վահագ Բաղդասարյանը՝ երկրորդ վաշտի կապիտանը, Վազգեն Վարդանյանը․․․։ Խուռհատից իջնելուց հետո տեսել է Ղարիբյանին, Վազգեն Վարդանյանին, Հայկազ Գրիգորյանին․ «Ղարիբյանը ահագին հետ ընկավ։ Սարի համարյա կեսը մեր հետ եղավ, հետո Արտյոմն էր ասեց՝ գնա տղերքի հետ եղի, թե ինչ, ինքը սկսեց արագ-արագ քայլելը, որ հասցնենք հելնենք։ Ղարիբյանը դաժե մի ձեռով ՊԿ-ն [գնդացիր] էր բռնում, մի ձեռով՝ իրա զենքը, կրակելով իջնում էր»։ Տեղանքում Վարդանյանն այլ սպաների էլ է նկատել, հիշում է․ «ԱԳՍ-ի Հովոն էր, մինամյոտի Ղարիբյանն էր, երկրորդ վաշտի Վահագն էր, մի հոգի էլ փոխգնդապետ, թե գնդապետ կար։ Բայց էդ մարդը, բոյը հենց սկսավ, մի կես ժամ չտեւեց, զոհվավ։ Էդ մարդը դիրքավորելով հելնում էր վերեւ՝ բոյ անելու, դիրքավորում էր՝ ոնց ճիշտ նստենք»։ Հետո մի այլ դրվագ էլ է պատմում տուժողը․ ասում է՝ իրենց առաջ տեսանելի հատվածում հակառակորդի մեքենաներ եկան, հետեւակն իջավ, ապա հայկական կողմից խոցեցին հակառակորդի մի տանկը, տեղանքում, նրա խոսքով, հայ պահեստազորայիններ կային, որոնք փախան․ «Թուրքեր բերին լցրին, հրաման չտվին, որ կրակենք։ Տանկ բերին կանգնացրին դեմներս, մենակ էդ տանկին խփին, տանկը տրաքավ, ու ֆսյո, երեք-չորս «Կամազ» թուրքի զորք բերին լցրին մեջներս։ Ներքեւից գերեզմաններ ա լինում, մեր առաջին վաշտն ա ոնց որ լինում, մեր առաջին վաշտը իջնում ա ներքեւ՝ էդ գերեզմանների մոտ, թուրքը վրա ա տալի, բոյ ա տալի, հետո արդեն ջոկում ա, որ չէ, չի կարում, հետ ա գալի։ Էդ գերեզմանների կողմից ա, ասում են, բացված, թուրքերը արդեն ըտեղից են լցվել Հադրութ։ Սաղ անտառների մեջ թուրք էր»։ Հրամանատարների մասին խոսելիս՝ տուժողն ասաց, որ հրամանատար երկու-երեք հոգի լիներ, թե չէ։ Ըստ նրա՝ իրենց առաջին հրամանատարը Գարիկ Վարդերեսյանն է եղել, որը, նրա պատմելով, Հադրութի դիրքերից մեկում զորքին նահանջ է տվել՝ տեսնելով մոտեցող հակառակորդին, ՊԿ-ով ու նռնակով մնացել է, ողջ գիշեր պահել պոստը։ Կամավորական քեռին առաջարկել է իջնել զորամաս, հանել այնտեղ մնացած տղաներին Վարդանյանը, ի տարբերություն իր զինակցի, հիշում էր, որ կամավորական քեռին առաջարկել է իջնել զորամաս, հանել այնտեղ մնացած տղաներին։ Նախ, Վարդանյանն ասում է, որ իրենց ասել են, թե բոլոր կամավորականները փախել են, մնացել է միայն Արտյոմը․ «Պետք ա իջնեինք չաստ, տղերք կային, հանեինք, բայց հետո հասկացանք, որ մենք չէինք կարում դուրս գայինք շրջափակումից, որ մի հատ էլ իջնեինք էդ չաստից տղերքին հանենք։ Մենք իրան որպես հրամանատար էինք ընդունում, հրաման էր տալիս, ընդունում էինք»։ Տուժողը պատմեց նաեւ, որ Մուրադյանն ու քեռին տարբեր զանգեր էին անում, բայց այլ մանրամասներ չմտաբերեց։ Ասում է՝ երբ ինքը վիրավորվել-ընկել է, իրեն սկսել են քաշել-հանել այդտեղից, ու ինքը ճանապարհին տեսել է նախ կամավորականի դիակը, մի քիչ այն կողմ՝ հրամանատար Մուրադյանի։ Ինչ վերաբերում է մյուս հրամանատարներին՝ Վարդանյանը հիշեց, որ Հայկազն իրենցից առաջ է ընկել, որ «գնա հասնի իր վաշտին»․ - Բա դո՞ւք,- հարցրեց Գուրգեն Գրիգորյանը։ - Մենք արդեն հոպարի հետ էինք, Մուրադյանի հետ էինք։ Մենք հետ ընկանք։ - Դուք էլ էիք իրա հրամանատարության տակ։ - Դե ասում էր արագ քայլեք, բայց որ չէինք կարում․․․ Հետո Հայկազենց այլեւս չեն հանդիպել։ Երբ հետ են ընկել, մի քանի անգամ կանգ են առել, հանգստացել։ Գուրգեն Գրիգորյանը հետաքրքրվեց՝ այդ ընթացքում եղե՞լ է հրետակոծություն, որ, այսպես ասած, կտրի իրենց ու առաջ ընկածների ճանապարհը, ու չկարողանան այլեւս միավորվել [նախկինում այդպիսի բան է հնչել դատարանում]։ Վարդանյանը չհիշեց նման դեպք։  Տուժողի զինակիցն էլ է հիշում՝ «Իշխան Վահանյանը կանգնած՝ խնդալով ռացիայով խոսում էր» Հարցաքննված մյուս տուժողը Էրիկ Խաչատարյանն էր։ Նա հայտնեց, որ ճանաչում է Վահանյանին, ծառայողական հարաբերություններ ունի։  Խաչատրյանը հենց սկզբից անդրադարձավ իր զինակից ընկեր Վարդանյանի հիշած այն դրվագին, երբ Վահանյանը այդ սարսափելի իրավիճակում ժպիտով է եղել․  «Սարից իջնելիս «Վիշկի» ժամանակ վիրավորներին իջացնելիս հասանք կետի, որ մեքենա կար, մոտ քսան վիրավոր տարավ, որ Հադրութում օգնություն ցույց տային։ Հասանք էդ կետին, որ Իշխան Վահանյանը կանգնած, խնդալով ռացիայով խոսում էր։ Մենակ էն եմ հիշում, որ ես ահավոր նեռվայնացած էի իրա արարքի վրա, որ խնդում էր էն ժամանակ, երբ զոհեր ունեինք ու ահավոր վիրավորներ, որ չէինք կարում դաժե վերեւից իջացնեինք։ Իսկ Ղարիբյանը վերեւը բոյ էր տալիս, որ կարանանք վիրավորներին իջացնենք սարից մոտավորապես 1 կմ ներքեւ։ Ինքը չէր կարա վիրավորում ստանար, որտեւ որտեղ որ կանգնած ա եղել, ըտեղ պատրոն չի հասել, վերեւն ա եղել կրակոցները։ Իրա գնալուց հետո ա ըտեղ սկսել կրակոցները։ Ինքը, ձեռը դրած հետեւը, վազում էր։ Նստավ «Վիլիսի» դեմը, հետեւից էլ երկու թե երեք հոգի վիրավոր ունեինք, նստցրեցին ու գնացին»,- պատմեց Խաչատրյանը։ Մեղադրողը հետաքրքրվեց՝ երբ «Վիշկայի» մոտ մարտը սկսվեց, ո՞վ էր ղեկավարում այդ գործողությունը։ Խաչատրյանը դժվարությամբ մտաբերեց, որ սկզբից գնդապետ էր կամ փոխգնդապետ, որը Վահանյանի հետ բարձրացավ վերեւ, տեղավորեցին, դիրքավորեցին, իջան ներքեւ, բայց այդ մյուս սպան նորից բարձրացավ վերեւ ու զոհվեց․ «Էդ ժամանակվանից հետո ես Վահանյանին չեմ տեսել, որ ինքը բարձրանա վերեւ, մեզ դիրքավորի, զենքերը տա, կամ պատրոններ․․․։ Պատրոն էինք ուզում, ասում էին՝ պետքա դիմանաք, վերջացել ա, ինչքան ունեք, էդքանով կրակեք․․․։ Մեկ էլ Ղարիբյանին եմ տեսել, որ ուղղություն տա՝ ուր կրակենք»։ Խաչատրյանը հստակեցրեց, որ Վահանյանին, երբ տեսել են ներքեւում, ոչ մի հրաման չի տվել, ոչ մի այլ գործողություն չի արել։ Նա կարծում է, որ եթե վիրավորված լիներ, չէր կարողանա այդպես քայլել։ Ինքը՝ Խաչատրյանը, վիրավորված է եղել գոտկային հատվածում, եւ, ասում է՝ մոտ մի ժամ չի կարողացել շարժվել, պառկած է եղել ծառերի տակ․ «Չի կարա վիրավորում ստանա ու հելնի վազի»։ Նա հիշում է, որ սերժանտները վիրավոր են եղել, եւ նրանց մեքենան տարել է։ Մյուսները՝ մոտ 100-200 հոգի, որոնք չէին կարողանում արագ քայլել, հետ են մնացել նահանջի ժամանակ, մնացել են Հովհաննես Մուրադյանի հետ, իսկ մյուս զորքը մյուս սպաների հետ գնացել է։ Հանրային մեղադրողը հիշեցրեց, որ Խաչատրյանը նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքում հիշատակել է կամավորականի ու Վահանյանի հեռախոսազանգի մասին։ Տուժողը հիշեց այդ խոսակցությունը՝ ասելով, որ կամավորականը զանգել է Վահանյանին, բարձրախոսով խոսել, հարցրել՝ ինչու է զորքը թողել, փախել, Վահանյանն անհասկանալի պատասխան է տվել, իսկ կամավորականը «ահավոր վատ բառեր» է ասել ու անջատել հեռախոսը։ Այլ կապի միջոցներ տուժողը չի նկատել։  Դատական նիստը հետաձգվեց։ Հաջորդ նիստը նշանակվեց հուլիսի 21-ին, ժամը 13:00-ին։ Լուսանկարում՝ Իշխան Վահանյանը, հանրային պաշտպան Սիրանուշ Հարությունյանը Հայարփի Բաղդասարյան
19:50 - 01 հուլիսի, 2023
Դատարանը «Քիմիկների զորամաս»–ի գործով տուժողներին բերման ենթարկելու որոշում կայացրեց

Դատարանը «Քիմիկների զորամաս»–ի գործով տուժողներին բերման ենթարկելու որոշում կայացրեց

ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանի Երեւանի նստավայրում տեւական դադարից հետո երեկ վերսկսվեց ՀՀ ԶՈՒ ռադիացիոն, քիմիական եւ կենսաբանական պաշտպանության զորքերի (այսուհետ՝ ՌՔԿՊ) վերաբերյալ «Քիմիկների զորամաս» անվանումը ստացած քրեական գործի քննությունը, որը, սակայն, կարճ ժամանակ անց դարձյալ հետաձգվեց։ Խոսքը, հիշեցնենք, այն գործի մասին է, որի շրջանակում քննվում են 2020 թ․ 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Արցախի Հանրապետության Կովսական քաղաքում  62 հոգանոց խմբի 40 զինծառայողների շրջափակման մեջ ընկնելու հանգամանքները․ նրանցից 5-ը գերեվարվել են, 12-ը՝ սպանվել, 23-ի, ինչպես նաեւ 1 վարորդի գտնվելու վայրն անհայտ է առ այսօր։ Գործով մեղադրյալի աթոռին են ՀՀ ԶՈՒ պատրաստության գլխավոր վարչության պետ–զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի նախկին տեղակալ Անդրանիկ Մակարյանը (պաշտոնից ազատվել է 2022 թ փետրվարի 24-ին), ՀՀ ՊՆ ՌՔԿՊ զորքերի պատրաստության բաժնի ավագ սպա, փոխգնդապետ Արսեն Աբգարյանը (այդ պաշտոնին նշանակվել է 2023 թ․ փետրվարի 13-ին՝ ազատվելով ՊՆ N զորամասի հրամանատարի պաշտոնից), 2020 թ․ նույն N զորամասի շտաբի պետ, ներկայում ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ ՌՔԿՊ վարչության պատրաստության եւ էկոլոգիական անվտանգության ապահովման բաժնի կենսաբանական եւ էկոլոգիական անվտանգության ապահովման բաժանմունքի պետ, փոխգնդապետ Սարգիս Կուլակչյանը եւ զորամասի համալրման բաժանմունքի նախկին պետ, կապիտան Էլլադա Հարությունյանը։ Դատարանը այժմ ապացույցների հետազոտման փուլում է, որի շրջանակում հրապարակվում են գործում առկա գրավոր փաստաթղթերը։ Երեկվա նիստին դատավոր Սարգիս Դադոյանը հրապարակեց մի քանի փաստաթուղթ, որոնց թվում էին նաեւ մեղադրյալ Անդրանիկ Մակարյանի բջջային երկու հեռախոսահամարների վերծանումները․ դրանցից մեկը վերաբերում էր 2020 թ․ հոկտեմբերի 20-21, մյուսը՝ հոկտեմբերի 20-28 ժամանակահատվածներին։ Վերծանումներից պարզ դարձավ, որ նշված օրերին այդ հեռախոսահամարներով Մակարյանը բազմաթիվ զանգեր է ունեցել ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի՝ այդ ժամանակվա պետ Օնիկ Գասպարյանի հետ։ Լուսանկարում՝ նախագահող դատավոր Սարգիս Դադոյանը Փաստաթղթերի հրապարակումից հետո դատավոր Սարգիս Դադոյանը հայտնեց, որ այդպիսով, գրավոր ապացույցների հետազոտման փուլն ավարտվեց։ Պաշտպանական կողմը, սակայն, հայտարարեց՝ գործում առկա են մի շարք այլ փաստաթղթեր, որոնք մեղադրական եզրակացության մեջ ներառված չեն, ուստի դատարանում չեն հրապարակվել եւ չեն հետազոտվել, եւ իրենք ցանկանում են դրանք եւս հետազոտելու  միջնորդություն ներկայացնել։ Դատավորը, սակայն, ասաց՝ միջնորդությունները կներկայացվեն տուժողների եւ վկաների հարցաքննությունից հետո, քանի որ ի սկզբանե ապացույցների հետազոտման այդ հաջորդականությունն է սահմանվել։ Նշենք, որ Քրեական դատավարության օրենսգրքի համաձայն՝ նախնական դատալսումների ընթացքում կողմերը դատարանի պահանջով ներկայացնում են հիմնական դատալսումներում հետազոտման ենթակա ապացույցների շրջանակի վերաբերյալ իրենց առաջարկները՝ հիմնավորելով, թե հետազոտման ենթակա յուրաքանչյուր ապացույց վերդիկտ (մինչեւ դատավճիռ կայացնելը մեղադրյալի անմեղության կամ մեղավորության վերաբերյալ դատարանի գրավոր հետեւությունը)  կայացնելու համար նշանակություն ունեցող ինչ փաստական հանգամանք է հաստատում կամ հերքում, որից հետո դատարանը սահմանում է հետազոտման ենթակա ապացույցների ցանկն ու դրանց հաջորդականությունը։ Եվ փաստորեն, այդ փուլում սահմանվել է, որ մեղադրական եզրակացության մեջ նշված ապացույցներին պետք է հաջորդի տուժողների եւ վկաների հարցաքննությունը։ Մեղադրյալ Արսեն Աբգարյանի պաշտպան Վահան Հովհաննիսյանը առարկեց՝ ասելով, որ դատավորի նշած դեպքում կխախտվի կողմերի մրցակցության սկզբունքը․ «Այդպիսով տուժողների եւ վկաների հարցաքննության ժամանակ մենք հնարավորություն չենք ունենալու նրանց հարցեր տալ չհետազոտված ապացույցների վերաբերյալ, ուստի ես ողջամիտ եմ համարում, որ հետազոտվեն գործում առկա բոլոր փաստաթղթերը՝ սկսած գործի հարուցման պահից մինչեւ նախաքննության ավարտը»,– ասաց նա՝ հավելելով, որ միայն մեղադրանքի կողմի ապացույցները հետազոտելը եւ դրանց վերաբերյալ հարցեր տալը կխախտի նաեւ իրենց պաշտպանական իրավունքը։ Մեղադրող Արշակ Մարտիրոսյանը դիրքորոշում հայտնեց՝ ասելով, որ քրեական գործի նյութերի հրապարակման հետ կապված առարկություններ ինքը չունի, բայց այն դեպքում, երբ որոշվել է ապացույցների հետազոտման հաջորդականությունը, եւ դատաքննությունը սկսված է, պաշտպաններն իրենց միջնորդությունները պետք է ներկայացնեն կա՛մ դատաքննության ավարտից հետո, կա՛մ պետք է նախ ներկայացնեն ապացույցների հաջորդականությունը փոփոխելու միջնորդություն։ Լուսանկարում՝ հանրային մեղադրող Արշակ Մարտիրոսյանը Լսելով կողմերին՝ դատավորը որոշեց․ «Չխախտելով արդարության եւ կողմերի հավասարության սկզբունքը՝ դատարանը որոշում է նախ հարցաքննել բոլոր տուժողներին եւ վկաներին, ապա հետազոտել գործում առկա գրավոր փաստաթղթերը՝ բոլոր վավերապայմանների ստուգմամբ, լսել դրանց վերաբերյալ կողմերի դիրքորոշումները, եւ եթե միջնորդություններ կներկայացվեն, դրանք կքննվեն»,– ասաց նա՝ հավելելով, որ դատարանը կաշկանդված չէ նույն անձանց երկրորդ անգամ հրավիրել հարցաքննության։  Պաշտպան Վահան Հովհաննիսյանը հայտարարեց, որ առարկում է դատարանի ոչ իրավաչափ գործողությունների դեմ, քանի որ այդպիսով դատարանը ձգձգում է առանց այն էլ ձգձգվող դատական քննությունը։ Պաշտպանական կողմը միացավ նրա դիրքորոշմանը։ Նշենք, որ այս գործով վերջին դատական նիստը կայացել էր հունվարի 31-ին, քանի որ մեղադրյալ Էլլադա Հարությունյանը փետրվարի 3-ից սկսած 144 օր գտնվում էր նորածին երեխայի խնամքի համար տրամադրվող արձակուրդում։ Կողմերի քննարկումից հետո երեկվա նիստը կրկին հետաձգվեց, քանի որ դատարանը պետք է անցներ տուժողների հարցաքննությանը, որոնք, սակայն, չէին ներկայացել։ Այս հանգամանքը վրդովեցրեց զոհված եւ անհետ կորած զինծառայողների՝ առանց այն էլ վրդովված ծնողներին, որոնք դժգոհություն հայտնեցին, որ այսքան ամիս սպասելուց հետո նիստը դարձյալ պետք է հետաձգվի։ Լուսանկարում՝ զոհված կամ անհետ կորած զինծառայողների հարազատները Մասնավորապես, տուժողներ Արա Հարությունյանը, Արտակ Անդրեասյանը եւ Գեղամ Էլիբեկյանը, լինելով պատշաճ ծանուցված, չէին ներկայացել դատական նիստերին (Արա Հարությունյանը հայտնել էր, որ վատառողջ է, սակայն բժշկական տեղեկանք չէր ներկայացրել), Ալեքսանդր Բաբայանը եւ Գաբրիել Հարությունյանը պատշաճ ծանուցված չէին եղել, իսկ Արթուր Ստեփանյանի ծանուցումը վերադարձվել էր չպահանջված նշումով։ Վերջինս դատարանին դիմում էր հասցեագրել՝ հայտնելով նիստին ներկայանալ չկարողանալու պատճառների մասին։ Դատավոր Սարգիս Դադոյանը հետաքրքրվեց, թե կողմերն ինչ դիրքորոշում ունեն տուժողների չներկայանալու վերաբերյալ։ Հանրային մեղադրող Արշակ Մարտիրոսյանը առաջարկեց բերման ենթարկել պատշաճ ծանուցված, բայց չներկայացած տուժողներին, իսկ մյուսներին ծանուցել եւս մեկ անգամ։ Պաշտպանական կողմը չառարկեց։ Դատավորը որոշեց բերման ենթարկել պատշաճ ծանուցված, սակայն դատարան չներկայացած տուժողներին։   Հեղինակ՝ Միլենա Խաչիկյան Լուսանկարները՝ Ջուլիետտա Հովհաննիսյանի Գլխավոր լուսանկարում՝ ձախից՝ մեղադրյալ Արսեն Աբգարյանը, պաշտպաններ Վահան Հովհաննիսյանը, Վահան Գեւորգյանը, Գոռ Սաղոյանը, մեղադրյալ Անդրանիկ Մակարյանը
11:18 - 01 հուլիսի, 2023
Մատաղիսի զորամասի հրամանատարի գործով պաշտպանը միջնորդեց դատակոչել Արցախի նախագահին եւ ԱԱԾ նախկին տնօրենին

Մատաղիսի զորամասի հրամանատարի գործով պաշտպանը միջնորդեց դատակոչել Արցախի նախագահին եւ ԱԱԾ նախկին տնօրենին

2020 թ․ 44-օրյա պատերազմից հետո ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբը պատերազմի արդյունքների վերլուծություն է կատարել՝ հանգելով այն եզրակացության, որ դեռեւս սեպտեմբերի 24-ից եղել են հստակ տեղեկություններ Ադրբեջանի զինված ուժերի հարձակման վերաբերյալ։ Երեւանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում այս մասին այսօր հայտնեց Պաշտպանության բանակի 6–րդ պաշտպանական շրջանի նախկին հրամանատար, գնդապետ Սեւակ Աբրահամյանի պաշտպան Արման Թամրազյանը՝ դատարանին միջնորդելով Քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության գաղտնի գործավարությունից պահանջել եւ որպես ապացույց ճանաչել այդ վերլուծության՝ քննիչի կողմից ուսումնասիրված, սակայն քրեական գործում չներառված նյութերը։ Գնդապետ Սեւակ Աբրահամյանը, հիշեցնենք, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի (2003 թ․) 365-րդ հոդվածի 3-րդ մասով՝ մարտական հերթապահության կանոնները խախտելու մեջ, որն առաջացրել է ծանր հետեւանքներ։ Որպես այդպիսին քննչական մարմինը համարել է 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Արցախի Հանրապետության Թալիշ եւ Մատաղիս գյուղերի՝ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցնելը։ Ըստ մեղադրանքի՝ հակառակորդի կուտակումների ու շարժի մասին ստացած տեղեկությունները ըստ վերադասության զեկուցելու փոխարեն սեպտեմբերի 26-ին զորամասի սպայական կազմի հիմնական մասի եւ ՊԲ շուրջ 100 սպաների մասնակցությամբ Աբրահամյանը Մատաղիս գյուղում կազմակերպել եւ անցկացրել է զորամասի կազմավորման օրվան նվիրված խնջույք։ Նա կալանավորված է եւ մեղադրանքը չի ընդունում։ Հանրային մեղադրողը ներկայացրեց այն ապացույցները, որոնք, իր գնահատմամբ, ենթակա են հետազոտման Սեւակ Աբրահամյանի վերաբերյալ գործով դատարանը դեռեւս նախնական դատալսումների փուլում է։ Նախագահող դատավոր Արտուշ Գաբրիելյանը այսօր դիմեց կողմերին՝ առաջարկելով հայտնել, թե ապացույցների հետազոտման ինչ հաջորդականություն են ցանկանում սահմանել։ Հանրային մեղադրող (դատախազ) Վազգեն Վարդանյանը առաջարկեց նախ հետազոտել գործի նյութերը, որից հետո հարցաքննել դատակոչված վկաներին եւ վերջում լսել մեղադրյալին։ Արձագանքելով պաշտպան Արման Թամրազյանը մեջբերեց Քրեական դատավարության 319-րդ հոդվածը, ըստ որի՝ նախնական դատալսումների ընթացքում կողմերը դատարանի պահանջով ներկայացնում են հիմնական դատալսումներում հետազոտման ենթակա ապացույցների շրջանակի վերաբերյալ իրենց առաջարկները՝ հիմնավորելով, թե դրանցից յուրաքանչյուրը վերդիկտ (մինչեւ դատավճիռ կայացնելը մեղադրյալի անմեղության կամ մեղավորության վերաբերյալ դատարանի գրավոր հետեւությունը) կայացնելու համար նշանակություն ունեցող ինչ փաստական հանգամանք է հաստատում կամ հերքում։ Ըստ այդմ, պաշտպանը մեղադրողին առաջարկեց առանձին–առանձին նշել, թե որ ապացույցները պետք է հետազոտեն, եւ դրանցից յուրաքանչյուրով փաստական ինչ հանգամանք է հաստատվում կամ հերքվում։ Ի պատասխան՝ Վազգեն Վարդանյանը ասաց՝ մեղադրական եզրակացության հավելվածում նշված է այն ապացույցների ցանկը, որոնք դրված են մեղադրանքի հիմքում, եւ որոնցով, ըստ իրեն, հիմնավորվում է ենթադրյալ հանցանքը։ Դատավորն առաջարկեց մանրամասնել դրանք, ինչից հետո Վարդանյանը հրապարակեց այդ ապացույցները, որոնք, ըստ իրեն, ենթակա են դատարանում հետազոտման։  Լուսանկարում՝ հանրային մեղադրող Վազգեն Վարդանյանը Դրանցից առաջինը, ըստ Վարդանյանի, դատակոչի ցուցակում ներառված 51 վկաների, այդ թվում՝ ՊԲ ներկա եւ նախկին հրամանատարներ Կամո Վարդանյանի եւ Ջալալ Հարությունյանի, ՀՀ ԳՇ ներկա եւ նախկին պետեր Էդվարդ Ասրյանի եւ Օնիկ Գասպարյանի, ՀՀ ՊՆ նախկին ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանի ցուցմունքներն են։ Երկրորդ խումբը մեղադրյալ Սեւակ Աբրահամյանի մասնակցությամբ կատարված առերես հարցաքննությունների արձանագրություններն են։ Մեղադրողի խոսքից պարզ դարձավ, որ Աբրահամյանը, ի թիվս այլոց, առերեսվել է նաեւ Ջալալ Հարությունյանի, Օնիկ Գասպարյանի, ինչպես նաեւ ՊԲ զորամասի հրամանատար Կարեն Շաքարյանի հետ։ Նշենք, որ առերեսումը նախօրոք հարցաքննված երկու այն անձանց միաժամանակյա հարցաքննությունն է, որոնց ցուցմունքներում կան էական հակասություններ: Ապացույցների մյուս խումբը, որ, ըստ մեղադրողի, ենթակա է դատարանում հետազոտման, զննության արձանագրություններն էին, արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու որոշումները, գաղտնի փաստաթղթերի ուսումնասիրության արձանագրությունները։ Մյուս ապացույցն էլ, որ հիշատակեց մեղադրողը, Սեւակ Աբրահամյանի երկու ցուցմունքերն են, որը նա տվել է նախաքննության փուլում դեռեւս վկայի կարգավիճակով․ «Սեւակ Աբրահամյանը հարցաքննվել է վկայի կարգավիճակով, բայց հիմք ընդունելով ՄԻԵԴ–ի եւ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումները՝ հարցաքննվել է կասկածի շուրջ, որի ժամանակ նրան պարզաբանվել են ցուցմունք չտալու, փաստաբանի մասնակցությամբ հարցաքննվելու եւ այդ պարագայում փաստաբանի՝ որպես պաշտպան հանդես գալու իրավունքները»,– հայտնեց մեղադրողը։ Աբրահամյանը, սակայն, այդ փուլում հարցաքննվել է առանց պաշտպանի։ Սեւակ Աբրահամյանը հրաժարվեց նախաքննության փուլում որպես վկա տված իր ցուցմունքից Արձագանքելով մեղադրողի ելույթի վերջին դրվագին՝ պաշտպան Արման Թամրազյանը մեջբերեց Քրեական դատավարության 97-րդ հոդվածը, ըստ որի՝ պաշտպանի բացակայությամբ մեղադրյալի տված ցուցմունքները չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց, եթե մեղադրյալը դատարանում հրաժարվել է դրանցից․ «Կոնկրետ դեպքում Սեւակ Աբրահամյանը վկայի կարգավիճակով է հարցաքննվել, դա որպես մեղադրյալի ցուցմունք չէր կարող օգտագործվել, բայց քանի որ կասկածանքի շուրջ է հարցաքննվել, դա դիտարկվում է որպես մեղադրյալի հարցաքննություն, եւ քանի որ այդ հարցաքննություններին պաշտպան չի ունեցել, Սեւակ Աբրահամյանը հիմա հայտարարում է, որ այդ ցուցմունքներից հրաժարվում է, եւ օրենքի իմպերատիվ պահանջն է, որ դրանք անմիջապես հանվեն գործի նյութերից»,– ասաց Թամրազյանը։ Թե կոնկրետ ինչ է Աբրահամյանն ասել այդ ցուցմունքներում, քննարկման առարկա չդարձավ։ Հաջորդիվ պաշտպանը ներկայացրեց իր գնահատմամբ դատարանում հետազոտման ենթակա ապացույցների շրջանակը, որոնց թվում էին ՀՀ եւ ԱՀ պաշտպանության նախարարների գաղտնի եւ ոչ գաղտնի մի շարք հրամաններ ու կարգադրություններ։ Նա մանրամասնեց, թե դրանցից յուրաքանչյուրն ինչու է անհրաժեշտ հետազոտել՝ միաժամանակ ասելով, որ իր համար զարմանալի չէր, որ մեղադրողը չմանրամասնեց, թե որ ապացույցը որ փաստական հանգամանքն է հաստատում․ ըստ պաշտպանի՝ դրանցով որեւէ հանգամանք չի հաստատվում․ «Վերացական մեղադրական եզրակացությունը կազմել են, վերացական էլ հայտարարվեց»։ Լուսանկարում՝ մեղադրյալ Սեւակ Աբրահամյանը, պաշտպան Արման Թամրազյանը Ըստ Թամրազյանի՝ ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ–ի վերոնշյալ վերլուծությունից բացի մարտական գործողությունների վերլուծություն է կատարվել նաեւ 10–րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի կողմից։ Հաշվի առնելով, որ Սեւակ Աբրահամյանի ղեկավարած 6-րդ ՊՇ–ն այդ դիվիզիայի կազմի մեջ է եղել՝ նա միջնորդեց պահանջել նաեւ այդ վերլուծության նյութերը։  Միաժամանակ պաշտպանը միջնորդեց ձեռք բերել եւ որպես ապացույց ճանաչել 6-րդ ՊՇ–ի հրամանատարի մարտական հրամանը (կամ մարտական որոշումը) եւ դրա հավելված հանդիսացող մարտական քարտեզը․ «Այդ քարտեզը հարցաքննությունների ժամանակ մենք տեսել ենք քննիչի մոտ, բայց դա գաղտնի է, դատարան չի ուղարկվել։ Այդ մարտական որոշման մեջ նշված է՝ եթե հակառակորդը հարձակվի, որ ուղղությամբ է հարձակելու, ինչ ուժերով, եւ Սեւակ Աբրահամյանը ինչ գործողություններ պետք է անի այդ դեպքում։ Սեւակ Աբրահամյանին մեղադրում են, որ երբ հակառակորդը հարձակվել է, 5 օր հետո պայքարել, գնացել Թալիշն ու Մատաղիսը տվել է։ Հիմա կարող է էդ որոշման մեջ ուղղակի մարտական խնդիր է տրված, որ երբ հակառակորդը հարձակվի, կթողես, կնահանջես, ո՞նց ենք հիմնավորել, որ այդպես չէ, գործը քննել են, ամենակարեւոր փաստաթուղթը ձեռք չեն բերել»։ Արման Թամրազյանը միջնորդեց որպես ապացույց ճանաչել եւ գործի նյութերին կցել նաեւ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ պատերազմի հանգամանքները քննող հանձնաժողովում օրերս ունեցած ելույթի տեսագրությունը, քանի որ դրանում հնչած տեղեկությունների վերաբերյալ հարցեր են ուղղվելու վկաներին։ Պաշտպանը միջնորդեց որպես վկա հարցաքննել Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանին, Արցախի ԱԱԾ նախկին տնօրեն Կամո Աղաջանյանին, ՊԲ գաղտնի գործավարության նախկին պետ Մարինե Ծատրյանին Հաջորդիվ Արման Թամրազյանը միջնորդեց դատարան կանչել եւ որպես վկա հարցաքննել Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանին, որը նախաքննության փուլում հարցաքննվել է։ Մեջբերելով Արցախի Սահմանադրության 94-րդ հոդվածը, որը սահմանում է նախագահի լիազորությունները՝ պաշտպանն ասաց․ «Կոնկրետ դեպքում Աբրահամյանին մեղադրում են՝ ասելով, որ այ, ոչ մեկը չգիտեր, որ հակառակորդը հարձակվելու է, միայն դու գիտեիր, դու էլ ոչ մեկին չես ասել, բայց ԱՀ նախագահը, պատասխանատու լինելով եւ իրավունք ունենալով հայտարարել ռազմական դրություն եւ ամբողջական կամ մասնակի զորահավաք, դրա վերաբերյալ պետք է հարցաքննվի, պետք է հայտնի, թե հավանական հարձակման վերաբերյալ որպես նախագահ ինչ տեղեկություններ է ունեցել, երբ է ունեցել, ումից է ստացել, ում հետ է քննարկել»,–ասաց պաշտպանը՝ հավելելով, որ ցուցմունքներից մեկի համաձայն՝ Ջալալ Հարությունյանը սեպտեմբերի 26-ին գնացել է ինչ–որ տեղ, եւ ասել՝ էս երկու օրը պատերազմ է սկսվելու․ «Հարց է առաջանում՝ Արայիկ Հարությունյանը այս տեղեկությանը տիրապետե՞լ է թե՞ չէ»։ Լուսանկարում՝ նախագահող դատավոր Արտուշ Գաբրիելյանը Նույն բացատրությամբ պաշտպանը պայմանավորեց նաեւ Արցախի ԱԱԾ նախկին տնօրեն Կամո Աղաջանյանի հարցաքննության անհրաժեշտությունը․ «Սեւակ Աբրահամյանից վերեւ գտնվող մարմինները շատ ավելի վաղ են ունեցել հարձակման մասին տեղեկություններ եւ շատ ավելի մեծ տեղեկեկություններ են ունեցել, եւ էն, որ մեղադրում, ասում են՝ Սեւակ Աբրահամյանն է ունեցել, երեւի դրանց մեկ տոկոսն էլ չի կազմում»։ Մյուս անձը, որը, ըստ Թամրազյանի, ենթակա է դատարանում հարցաքննության, ՊԲ գաղտնի գործավարության պետ Մարիամ Ծատրյանն է․ «Այն կարգադրությունները, որ նշված են Աբրահամյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշման մեջ, եւ որոնք զննության են ենթարկվել քննիչի կողմից, ուղարկող պաշտոնատար անձը Մարիամ Ծատրյանն է»,– ասաց պաշտպանը՝ հավելելով, որ նա, ի թիվս այլնի, պետք է տեղեկություններ հայտնի նաեւ զինծառայողների արձակուրդ մեկնելու եւ վերադառնալու կարգի վերաբերյալ․ «Եթե տրված է հրաման՝ կոնկրետ օր մեկնել արձակուրդ եւ կոնկրետ օր վերադառնալ, դա ո՞ր ժամանակահատվածն է ներառում, եւ արդյո՞ք դրա վերաբերյալ տրվում են այլ ներքին հրամաններ, որոնցով նոր զինծառայողը մեկնում է արձակուրդ»,– ասաց պաշտպանը։ Այս հանգամանքը, ըստ նրա, կարեւոր է, քանի որ ըստ գործի նյութերի՝ Աբրահամյանը սեպտեմբերի 23-ին արձակուրդից վերադարձել է, բայց ըստ պաշտպանի՝ իրականում վերադարձած չի եղել։ Դատարանի ծանրաբեռնվածությամբ պայմանավորված՝ նիստը հետաձգվեց։ Հուլիսի 14-ին պաշտպանական կողմը կշարունակի ներկայացնել իր գնահատմամբ հետազոտման ենթակա ապացույցների շրջանակը։   Հեղինակ՝ Միլենա Խաչիկյան Լուսանկարները՝ Ջուլիետտա Հովհաննիսյանի
22:45 - 30 հունիսի, 2023
Հաշվետու եմ միայն ԿԿՀ-ին․ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի քննիչը՝ մեծ, բայց հայտարարագրում չարտացոլված ծախսերի մասին

Հաշվետու եմ միայն ԿԿՀ-ին․ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի քննիչը՝ մեծ, բայց հայտարարագրում չարտացոլված ծախսերի մասին

Հակակոռուպցիոն կոմիտեի ավագ քննիչ Արտակ Թադևոսյանի հայտարարագրերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ 2021 թվականի ընթացքում նրա իրականացրած ծախսերից ավելի քան 40 միլիոնը որևէ կերպ չի արտացոլվում ծախսերի հայտարարագրում։ Բացի այդ՝  Թադևոսյանը Արմավիրի մարզի Վանանդ համայնքում ընդարձակ հողամասեր ունի։    Թադևոսյանը ներկայումս Հակակոռուպցիոն կոմիտեի ներքին անվտանգության վարչության՝ հատկապես կարևոր գործերով ավագ քննիչ է։ Մինչ այդ նա Հատուկ քննչական ծառայության պետին առընթեր հատկապես կարևոր գործերով ավագ քննիչ էր, իսկ դրանից առաջ ավագ քննիչ էր նույն մարմնի՝ խոշտանգումների և մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության վարչությունում։    Արտակ Թադևոսյանի եկամուտներն ու ծախսերը 2021-ի տարեսկզբի դրությամբ  Արտակ Թադևոսյանը հայտարարագրել է շուրջ 27,8 միլիոն դրամի հանձնված փոխառություն, 8 միլիոն դրամի ավանդ, 26,3 միլիոն դրամի դրամական միջոցներ։ Տարվա ընթացքում Թադևոսյանի եկամուտները կազմել են շուրջ 53,4 միլիոն դրամ։ Այսպիսով, Թադևոսյանի ունեցած և տարվա ընթացքում ստացած միջոցների հանրագումարը կազմում է շուրջ 115,5 միլիոն դրամ։ 2021 թվականի տարեվերջի դրությամբ Արտակ Թադևոսյանը հայտարարագրել է 31,9 միլիոն դրամի հանձնված փոխառություն, 8 միլիոն դրամի ավանդ, 30,1 միլիոն դրամի դրամական միջոցներ։ Այսպիսով, տարվա վերջին առկա միջոցների հանրագումարը կազմել է շուրջ 70 միլիոն դրամ։  Հետևաբար ստացվում է, որ Արտակ Թադևոսյանը տարվա ընթացքում ծախսել է շուրջ 45,5 միլիոն դրամ, որից հայտարարագրում արտացոլված է միայն 5 միլիոն դրամը՝ որպես գյուղատնտեսական գործունեության իրականացման հետ կապված ծախսեր, իսկ մնացած 40,5 միլիոն դրամը որևէ ձևով արտացոլված չէ հայտարարագրում։ Կոռուպցիայի կանխարգելման գործընթացում տարածված պրակտիկա է ոչ միայն այն դեպքերի դիտարկումը, երբ պաշտոնատար անձի գույքի ավելացումը,  պարտավորությունների նվազումը կամ  կատարված ծախսերը ողջամտորեն չեն հիմնավորվում օրինական եկամուտներով, այլ նաև այն դեպքերինը, երբ պաշտոնատար անձը իրականացնում է էականորեն մեծ ծախսեր, որոնք հայտարարագրում որևէ կերպ չեն արտացոլվում։ Ծախսերի հայտարարագրման հարցը բաց էր մինչև 2021 թվականը։ Սակայն 2021-ից սկսած՝ հայտարարագիր ներկայացնող պաշտոնյաները պարտավոր են ներկայացնել ծախսերի հայտարարագիր։ Դա ներառում է հանգստի ճանապարհածախսին և կեցությանը, շարժական ու անշարժ գույքի վարձակալության վարձավճարին, ուսման վարձավճարին, գյուղատնտեսական գործունեությանը, վարկի մարմանն ուղղված վճարումներին, անշարժ գույքի վերանորոգմանը վերաբերող այն ծախսերին, որոնց միանվագ արժեքը գերազանցում է 2 միլիոն դրամը, կամ նույն տեսակի ծախսերի հանրագումարը գերազանցում է 3 միլիոն դրամը։ Բացի այդ՝ հայտարարագրման ենթակա է  ցանկացած այլ ծախս, այդ թվում՝ որպես նվիրատվություն տրված գույքը, որի միանվագ արժեքը հաշվետու ժամանակահատվածում գերազանցում է 2 միլիոն դրամը։ Իհարկե, տեսականորեն հնարավոր է մեկ տարվա ընթացքում 40․5 միլիոն դրամը ծախսել այնպես, որ որևէ դեպքում միանվագ ծախսը չգերազանցի վերոնշյալ 2 միլիոն դրամը, կամ նույն տեսակի ծախսերի հանրագումարը չգերազանցի 3 միլիոն դրամը, սակայն գործնականում նման մեծության  ծախսի իրականացումը հարցեր է առաջացնում։ Այս հարցերի պարզաբանման համար «Ինֆոքոմը» գրավոր հարցմամբ դիմեց Արտակ Թադևոսյանին՝ տեղեկանալու, թե այս գումարները ինչ ուղղություններով է ծախսել։  Վերջինս նշել է, որ թեև հայտարարագրում եղած ֆինանսական տվյալները մեր կողմից թերի են ներկայացված, բացի այդ՝ Սահմանադրության 51-րդ հոդվածը (Տեղեկություններ ստանալու իրավունքը) վերաբերում է պաշտոնատար անձանց գործունեության վերաբերյալ տեղեկություններին, այլ ոչ անձի կողմից կատարված ծախսերին, ինչպես նաև հարցմամբ ներկայացված պահանջը կարող է խախտել մարդու անձնական և ընտանեկան կյանքի գաղտնիությունը, այնուամենայնիվ պատասխանում է․ «Հայտարարագրում ներկայացված տվյալների առնչությամբ հաշվետու եմ միայն Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին»։ Ֆինանսական տվյալների ներկայացման մեջ իսկապես առկա էին թերություններ, սակայն դրանք էական ազդեցություն չունեին հարցման բովանդակության վրա (օր․՝ 40,5 միլիոնի փոխարեն նշված էր 42 միլիոն դրամ)։ Այնուամենայնիվ, հարցման պատասխանից հստակ է, որ անգամ դրանց բացակայության դեպքում Արտակ Թադևոսյանի պատասխանի բուն բովանդակությունը չէր փոփոխվելու։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի աշխատակցի հայտարարագրերում առկա է մեկ այլ ուշագրավ տվյալ։ Թադևոսյանի 2020 և 2021 թվականների հայտարարագրերի համեմատությունից պարզ է դառնում, որ 2020-ի տարեվերջի դրությամբ նա ավելի քան 31 միլիոն դրամի հանձնված փոխառություններ է ունեցել «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ին ու «Հայբիզնեսբանկ»-ին։ Սակայն 2021-ի տարեսկզբին հանձնված փոխառությունների գումարը կազմել է շուրջ 27,8 միլիոն դրամ։ Սա նշանակում է, որ  ավելի քան 3,2 միլիոն դրամի չափով փոխառության վերադարձ է եղել։ Բացի այդ՝ 2020-ի  տարեվերջի համեմատությամբ 2021-ի տարեսկզբին 400 հազար դրամով նվազել են նաև Թադևոսյանի դրամական միջոցները։ Հայտարարագրերի այլ դաշտերում փոփոխություններ չեն եղել։ «Հանրային ծառայության մասին» օրենքը սահմանում է, որ տարեկան հայտարարագրերում ներկայացվող տվյալները վերաբերվում են հունվարի 1-ից մինչև դեկտեմբերի 31-ը ներառյալ ժամանակահատվածին, հետևաբար տարվա վերջը դեկտեմբերի 31-ն է, իսկ տարվա սկիզբը՝ հունվարի 1-ը։ Սա նշանակում է, որ 1 օրվա ընթացքում Արտակ Թադևոսյանը, այս երկու դրվագները միասին վերցրած, շուրջ 3,6 միլիոն դրամի ծախսեր է իրականացրել, որոնք հայտարարագրման ենթակա չեն եղել։ 2020 թվականի գույքի, եկամուտների և շահերի հայտարարագիր  2021 թվականի գույքի, եկամուտների, շահերի և ծախսերի հայտարարագիր  Բացի այդ՝ 2021-ի տարեվերջին Թադևոսյանն ունեցել է «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ին հանձնված մոտ 31,8 միլիոն դրամի փոխառություն։ Սա, ենթադրաբար, տրվել է ՀԿ-ին՝ Երևանի Մոնթե Մելքոնյան փողոցում բնակարան գնելու համար։ 2022-ի տարեսկզբին արդեն ԵՊՀ շրջանավարտների միավորմանը հանձնված փոխառությունն անհետացել է, և հայտնվել է նոր փոխառություն, որի պարտապան է դարձել «ՎՏԲ-Հայաստան» բանկը։ Հանձնված փոխառության ծավալը կազմել է 28,2 միլիոն դրամ։ 2022 թվականի տարեվերջի դրությամբ «ՎՏԲ-Հայաստան» բանկին հանձնված այս փոխառության գումարը նվազել է՝  կազմելով մոտ 23,7 միլիոն դրամ։ Հետաքրքիր է, որ տարեվերջի՝ դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ ստացված վարկերի և փոխառությունների մայր գումարի մնացորդը դաշտում առկա է ստացված հիփոթեքային վարկի մնացորդ՝ նույն մեծությամբ։ Ենթադրաբար Արտակ Թադևոսյանը ստացված հիփոթեքային վարկը լրացրել է նաև որպես իր կողմից հանձնված փոխառություն։ 2022-ի հայտարարագրում Արտակ Թադևոսյանը նաև հայտարարագրել է «Հայբիզնեսբանկ»-ին տրված 131 000 դրամի փոխառություն։ Ճշգրիտ նույն գումարը նա հայտարարագրել է նաև որպես իր բանկային հաշվի մնացորդ։ Քննիչի հայտարարագրի այս գրառումները հիմքեր են տալիս ենթադրելու, որ հայտարարագրում ներկայացված տվյալներում կարող են լինել վրիպակներ, լրացնելու պահանջների և տվյալների  արժանահավատության հետ կապված խնդիրներ։ Մենք փորձեցինք Արտակ Թադևոսյանից այս անգամ արդեն բանավոր մեկնաբանություն ստանալ այս և վերոնշյալ մյուս հարցերի վերաբերյալ, սակայն նրա հետ կապ հաստատել այդպես էլ չհաջողվեց։   Արտակ Թադևոսյանի հողերը Վանանդում Թադևոսյանի՝ 2022 թվականի հայտարարագրից պարզ է դառնում, որ նա սեփականությամբ իրեն պատկանող 6 միավոր հողամաս ունի Արմավիրի մարզի Վանանդ գյուղում․ դրանք գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։ Կադաստրի կոմիտեի՝ այս տարվա տվյալներով, սակայն, Արտակ Թադևոսյանը Վանանդում 5 միավոր հողամասերի սեփականատեր է։ Թադևոսյանին սեփականությամբ պատկանող  ամենափոքր հողը 4500 քառակուսի մետր է, ամենամեծը՝ 3,3 հեկտար։  2017-ի մայիսին Արտակ Թադևոսյանը քաղաքացի Էդգար Ղահրամանյանից 200 000 դրամով ձեռք է բերել Վանանդում գտնվող 1,5 հեկտար մակերեսով հողամասը։  2018-ի հունվարին նույն գնով Թադևոսյանը գնել է 1,48  հեկտար մակերեսով հողամաս։ 2020-ի օգոստոսին Վանանդ համայնքից Հակակոռուպցիոն կոմիտեի աշխատակիցը ձեռք է բերել 7300 քառակուսի մետր մակերեսով հողամաս՝ վճարելով 56 000 դրամ։  2021-ի օգոստոսին Թադևոսյանը 4500 քառակուսի մետր մակերեսով հողամաս է ձեռք բերել Վանանդ համայնքից։ Դրա համար նա վճարել էր 37 000 դրամ։ 2021-ի սեպտեմբերին ձեռք է բերել 3,3 հեկտար հողամաս քաղաքացի Սլավիկ Ջուլյանից 900 000 դրամով։ Ուշագրավ է, որ Ջուլյանը 2011-ին այս հողամասը ձեռք էր բերել 1,4 միլիոն դրամով։ Սրանք Թադևոսյանին սեփականությամբ պատկանող հողերն են: Բացի դրանից՝ քննիչը ընդհանուր առմամբ ավելի քան 15 հեկտարի հողեր ունի վարձակալած Վանանդում։ Վարձատուն եղել է համայնքապետարանը։ 3 միավոր հողամասերից մեկը 2,65 հեկտար է, երկրորդը՝ 6,24 հեկտար, երրորդը՝ 6,38 հեկտար։ 3 հողամասերի համար վարձակալության ընդհանուր գումարը 155 000 դրամ է։ 2022-ի հոկտեմբերին Թադևոսյանը ենթավարձակալել է նաև 6,2 հեկտար մակերեսով հողամաս տարեկան 71 000 դրամով։  Արտակ Թադևոսյանին պատկանող ևս 2 գույքի մասին քարտեզում նշումներ կատարված չեն, քանի որ Google Maps համակարգում դրանք հնարավոր չի նույնականացնել Արմավիրի մարզի Վանանդ գյուղում վարելահողերը հիմնականում անջրդի են, կա ոռոգման սուր խնդիր։ Արբանյակային լուսանկարներից երևում է, սակայն, որ հողերի մի մասն այնուհանդերձ ոռոգելի է։ Արտակ Թադևոսյանի վարձակալած հողերից մեկը՝ 6,38  հեկտար մակերեսով, հենց ոռոգելի վարելահողերի հատվածում է։ Հողամասը նա վարձակալել է համայնքից  25 տարով, տարեկան ընդամենը  64 500 դրամով։ Համեմատության համար նշենք, որ Վանանդի անջրդի հատվածում ունեցած 6,24 հեկտար հողամասի ենթավարձակալության համար Թադևոսյանը տարեկան վճարում է 63 000 դրամ։ Սա նշանակում է, որ նույնական մակերեսով հողամասերի համար, որոնցից մեկը ոռոգվող հատվածում է, իսկ մյուսը՝ անոռոգելի, Թադևոսյանը գրեթե նույնական վարձավճար է վճարում։  Այս դեպքում ևս մենք փորձեցինք բանավոր մեկնաբանություն ստանալ Թադևոսյանից, սակայն նա այդպես էլ մեր հեռախոսազանգերին չպատասխանեց։ Հեղինակ՝ Մկրտիչ ԿարապետյանՏվյալների լրագրող՝ Կատյա Մամյան
16:33 - 27 հունիսի, 2023
Նիկոլ Փաշինյանը նոյեմբերի 9-ի առավոտյան ստորագրել է հայտարարության նախնական տարբերակը․ Նաիրի Հոխիկյանը մանիպուլացնում է

Նիկոլ Փաշինյանը նոյեմբերի 9-ի առավոտյան ստորագրել է հայտարարության նախնական տարբերակը․ Նաիրի Հոխիկյանը մանիպուլացնում է

Նիկոլ Փաշինյանն այսօր մասնակցել է 44-օրյա պատերազմի հանգամանքներն ուսումնասիրող ԱԺ քննիչ հանձնաժողովի նիստին։ Վերջինս իր ծավալուն ելույթում խոսել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Արցախի Հանրապետության դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած ռազմական գործողությունների մասին, ներկայացրել այդ ընթացքում եղած շփումները տարբեր կողմերի հետ, անդրադարձել հրադադարի վերաբերյալ քննարկված բոլոր համաձայնագրերին, այդ թվում՝ նոյեմբերի 9-ին ստորագրված փաստաթղթին։ Լրագրող Նաիրի Հոխիկյանը, անդրադառնալով Փաշինյանի ելույթին, տելեգրամյան իր ալիքում մանիպուլյատիվ է ներկայացրել վերջինիս խոսքի այն հատվածը, որը վերաբերել է նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությանը։ Մասնավորապես, Հոխիկյանը գրել է, թե Նիկոլ Փաշինյանն այդ հայտարարությունը ստորագրել է նոյեմբերի 9-ի առավոտյան, այնինչ այն հրապարակվել է երեկոյան․ «Նիկոլը քիչ առաջ հայտնեց, որ 2020 թվականի խայտառակ հրադադարի մասին հայտարարությունը ստորագրել է նոյեմբերի 9-ի առավոտյան, թեև փաստաթուղթը հրապարակվել է միայն երեկոյան։ Այսինքն այն պահին, երբ հայկական բանակը կյանքի ու մահվան կռիվ էր տալիս Շուշիի համար, երբ տասնյակ հայեր էին զոհվում առաջնագծում, երբ Արցախի նախագահի մամուլի խոսնակը հայտարարում էր, որ Շուշին մերը չի, իսկ Նիկոլն էլ արձագանքում էր, թե "Շուշիի համար մարտերը շարունակվում են", այդ ժամանակ Նիկոլն արդեն իսկ հանձնել էր ամեն ինչ ու ստում էր, որ ավելի շատ զոհեր ունենանք, որ թշնամին ավելի շատ տարածք կարողանա ստանալ»,- գրել է Հոխիկյանը։ Նիկոլ Փաշինյանը ելույթում իսկապես ասել է, որ նոյեմբերի 9-ի առավոտյան ստորագրել է փաստաթուղթ, սակայն, նշել է, որ այդ փաստաթուղթը եղել է եռակողմ հայտարարության նախնական տարբերակը միայն, որտեղ խոսք չի եղել Շուշիի հանձնման, Հայաստանի տարածքով միջանցք ստեղծելու մասին, այլ խոսվել է միայն ռազմական գործողությունների դադարի, 7 շրջանների վերադարձի, Լաչինի միջանցք ստեղծելու, Լեռնային Ղարաբաղում ռուս խաղապահների տեղակայման մասին։ Ըստ Փաշինյանի՝ ինքը ստորագրել է այդ տարբերակը, սակայն Ադրբեջանը դրանում փոփոխություններ է առաջարկել, որոնք արդեն հայկական կողմի համար են անընդունելի եղել։ Ի վերջո առավոտյան Փաշինյանի ստորագրած փաստաթուղթն ուժը կորցրել է առաջարկված փոփոխությունների շուրջ անհամաձայնության բերումով, և միայն երեկոյան նոր տարբերակն է դրվել սեղանին, որն էլ ստորագրել են Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները․ այդ փաստաթուղթն էլ հրապարակվել է նոյեմբերի 9-ի լույս 10-ի գիշերը։  Ստորև ներկայացնում ենք Փաշինյանի ելույթի այդ հատվածն ամբողջությամբ և առանց խմբագրման, որպեսզի տեսանելի լինի ամբողջ համատեքստը․ «Ի վերջո, քննարկումների արդյունքում հասանք մի տեքստի, որտեղ ոչինչ չէր ասվում Շուշիի մասին, ոչինչ չէր ասվում Հայաստանի տարծքով միջանցք ստեղծելու մասին, այլ խոսվում էր ռազմական գործողությունների դադարի, 7 շրջանների վերադարձի, Լաչինի միջանցք ստեղծելու, այդտեղ և Լեռնային Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների տեղակայման մասին։ Նոյեմբերի 9-ի առավոտյան ես ստորագրեցի այդ տեքստը։ Այսինքն՝ նոյեմբերի 9-ի առավոտյան, ուշադրություն դարձրեք, ոչ թե կեսգիշերին, այլ նոյեմբերի 8-ի, լույս 9-ի առավոտյան ես եռակողմ հայտարարության տեքստ եմ ստորագրել։ Այնուամենայնիվ պարզվեց, որ Ադրբեջանը այդ տեքստը չի ստորագրում և առաջ է քաշում մի շարք նոր պահանջներ։ Գործընթացի կուլմինացիան նոյեմբերի 9-ի երեկոն էր, երբ պարզվեց, որ Ադրբեջանը գործնականում համաձայնեցված տեքստին նոր լրացումներ է առաջարկում։ Այսինքն, օրվա ընթացքում անընդհատ էդ ստորագրված տեքստը ոնց որ շրջանառությունից դուրս եկավ, օրվա ընթացքում տարբեր քննարկումներ, տարբեր համաձայնություններ, բայց էլի օրվա վերջում պարզվում է, որ տեքստին նոր լրացումներ են առաջարկվում։ Սա նշանակում էր, որ առավոտյան իմ ստորագրած տեքստը այլևս ուժի մեջ չէ։ Բայց այն պահին, երբ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահը ասաց, որ Ադրբեջանը առաջարկում է տեքստի մեջ ավելացնել կետ Տավուշի մարզի անկլավների վերադարձի մասին, ես հայտարարեցի, որ բացառվում է այդպիսի փաստաթուղթ ստորագրեմ ու պաշտոնապես արձանագրվեց, որ մենք փաստաթուղթ չենք ստորագրում։ Որոշ ժամանակ անց պարզվեց, որ համաձայնություն է ձեռք բերվել այդ կետը հանել փաստաթղթից։ Զուգահեռ՝ կեսգիշերին մոտ, սկսեցին լուրեր գալ մարտական գործողությունների ակտիվացման և այն մասին, որ Ստեփանակերտի երկնքում մեծ թվով անօդաչու թռչող սարքեր կան։ Ի վերջո բարդ, տևական քննարկումներից հետո ես ստորագրեցի այն փաստաթուղթը, որը հայտնի է բոլորիդ, որն, իհարկե, ավելի վատն էր, քան առավոտյան տարբերակը, բայց ավելի լավն էր առաջարկվող մյուս տարբերակներից, որոնցից մեկը Մեղրիի միջանցք էր նախատեսում, մյուսը՝ Տավուշի մարզի անկլավների վերադարձ»,- ասաց Փաշինյանը՝ նշելով, որ եռակողմ հայտարարության ստորագրվելու մասին տեղեկությունը հրապարակվել է այդ փաստաթղթի ստորագրումից որոշ ժամանակ անց, և որ հրապարակման պահին ռազմական գործողությունները հիմնականում դադարել էին։ Այսպիսով, Նաիրի Հոխիկյանի հայտարարությունը մանիպուլյատիվ է և ապակողմնորոշող։ Փաշինյանն իսկապես ասել է, որ նոյեմբերի 9-ի առավոտյան ստորագրել է փաստաթուղթ, բայց դա եռակողմ հայտարարության միայն նախնական տարբերակն է եղել, որին ադրբեջանական կողմը համաձայնություն չի տվել՝ առաջարկելով նոր փոփոխություններ՝ այս անգամ անընդունելի հայկական կողմի համար։ Ջուլիետտա Հովհաննիսյան
15:08 - 20 հունիսի, 2023
Զինծառայությանը՝ պիտանի, քաղաքացիական կյանքում զենքի տիրապետմանը՝ ոչ պիտանի

Զինծառայությանը՝ պիտանի, քաղաքացիական կյանքում զենքի տիրապետմանը՝ ոչ պիտանի

Այս տարվա ապրիլի 13-ին ՀՀ առողջապահության նախարարությունը ֆեյսբուքյան էջում հաղորդեց, որ նախարարության առաջարկով վերանայվում է «Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ ֆիզիկական թերությունների ցանկը հաստատելու մասին» որոշումը: Գրառման մեջ կարճ ներկայացված էին այն հիվանդություններն ու խանգարումները, որոնց առկայության պարագայում անձն իրավունք չի ունենալու զենք ձեռք բերել, կրել եւ օգտագործել։ Նախարարության այս գրառումը շատ քաղաքացիների վրդովմունքի առիթ հանդիսացավ, հատկապես այն պատճառով, որ դրանում ներկայացված էին ընդհանրական ձեւակերպումներ, որոնցից, ըստ էության, հասկանալի չէր, թե ինչ է նկատի առնվում, օրինակ ապրելակերպի հետ կապված խնդիրներ կամ նյարդային համակարգի հիվանդություններ ասելով։ Եւ միայն բազմաթիվ մեկնաբանություններից հետո հաջորդ օրը նախարարությունն այդ գրառմանը կցեց հավելվածի հղումը, որտեղ առավել մանրամասն է ներկայացված այն խանգարումների ցանկը, որոնց դեպքում սահմանափակվում է զենք ձեռք բերելու եւ օգտագործելու իրավունքը։ Հաջորդ օրը նախարարությունը նաեւ պարզաբանող գրառմամբ հանդես եկավ՝ նշելով, որ նախորդիվ ներկայացվել են միայն հիվանդությունների ընդհանրական անվանումները, իսկ դրանց մանրամասն նկարագրությունները կարելի է գտնել որոշման մեջ: Ինչպես հայտնի է՝ Հայաստանի խորհրդարանը 2022թ․ հոկտեմբերի 5-ին ընդունել է «Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին» օրենքը, որն ուժի մեջ է մտել ս․թ․ հունիսի 1-ին։ Ելնելով այս օրենքի դրույթներից եւ ««Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին» եւ «Լիցենզավորման մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների կիրարկումն ապահովող միջոցառումները հաստատելու մասին վարչապետի որոշումից, վերանայել է զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ ֆիզիկական թերությունների ցանկը՝ որոշակի փոփոխություններ անելով դրանում։ Մասնավորապես, այս ցանկը համապատասխանեցվել է Հիվանդությունների եւ առողջության հետ կապված խնդիրների վիճակագրական դասակարգչի տասներորդ վերանայմանը։ Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկը Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկը բաղկացած է 6 բաժնից՝   Հոգեկան խանգարումներ, Նյարդային համակարգի հիվանդություններ եւ վնասվածքների հետեւանքներ, Ականջի, վերին շնչառական ուղիների հիվանդություններ, Աչքի եւ նրա հավելումների հիվանդություններ, Վիրաբուժական հիվանդություններ, Խնդիրներ՝ կապված ապրելակերպի հետ։ Այս բաժիններից առաջին հինգը նույն խմբավորմամբ եղել են նաեւ այն ցանկում, որն արդեն ուժը կորցրել է։ Այդ ցանկում ներառված չի եղել վերջին բաժինը՝ «Խնդիրներ՝ կապված ապրելակերպի հետ»։ Առաջիկայում կանդրադառնանք երկու ցանկերում ներառված հիվանդություններին եւ վիճակներին՝ համեմատելով արված փոփոխությունները։ Իսկ մինչ այդ կներկայացնենք որոշ օրինակներ՝ ցույց տալով, թե օրեր անց ուժի մեջ մտնող ցանկի հիվանդություններից եւ վիճակներից որոնց առկայության պարագայում են անձինք պիտանի համարվում զինվորական ծառայության համար, մինչդեռ որպես ֆիզիկական անձ չեն կարող տիրապետել զենքի։ Պիտանի է զինվորական ծառայության համար, բայց քաղաքացիական կյանքում չի կարող զենք ձեռք բերել 2018 թվականի ապրիլին ՀՀ կառավարության որոշմամբ սահմանվել է զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկը։  Ստորեւ ներկայացնում ենք մի շարք հիվանդությունների եւ խանգարումների օրինակներ, որոնց առկայության պարագայում անձը համարվում է զինծառայության համար պիտանի, բայց քաղաքացիական կյանքում այդ հիվանդության առկայությունը խոչընդոտ է զենք ձեռք բերելու եւ տիրապետելու համար։ Վարքային համախտանիշներ` կապված ֆիզիոլոգիական խանգարումների եւ ֆիզիկական գործոնների հետ Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկի առաջին բաժնի վեցերորդ կետը ներառում է վարքային համախտանիշներ` կապված ֆիզիոլոգիական խանգարումների եւ ֆիզիկական գործոնների հետ։ Այս ենթավերնագրի ներքո, ինչպես ծանոթանում ենք ՀՄԴ-10-ում, ի թիվս այլնի՝ ներառված են նաեւ քնի խանգարումները (51), սեռական դիսֆունկցիան (F52), սննդի խանգարումները (F50) եւ այլն։ Հիվանդությունների եւ առողջության հետ կապված խնդիրների վիճակագրական դասակարգչում «Ոչ օրգանական ծագման քնի խանգարումներ» ենթավերնագիրը զետեղված է F51 դասակարգչի ներքո, մեկնաբանությունն այսպիսին է․ «[...] Այս դասը ներառում է քնի միայն այն խանգարումները, որոնց ժամանակ որպես առաջնային գործոն հանդես են գալիս հուզական պատճառները, եւ որոնք պայմանավորված չեն այլ դասերում նույնականացված սոմատիկ խանգարումներով»: Մինչդեռ Զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկում չենք հանդիպում քնի խանգարումների մասին դրույթի։ Առհասարակ, այս ցանկում «քնի խանգարումներ» ձեւակերպումը հիշատակվում է մեկ անգամ․ մասնավորապես, գլխուղեղի եւ ողնուղեղի անոթային հիվանդությունների վերաբերյալ հոդվածի «բ» կետին են վերաբերում նաեւ ուղեղի աթերոսկլերոզի ժամանակ ուղեղի անոթային II աստիճանի քրոնիկական անբավարարության երեւույթները (հոգնածություն, գլխացավ, գլխապտույտ, քնի խանգարում, ուշագնացություն եւ այլն):  Ցանկում չենք հանդիպում նաեւ սեռական դիսֆունկցիայի առկայության պարագայում ծառայության համար ոչ պիտանի լինելու դրույթի։ Հոգեբանական զարգացման խանգարումներ Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկի առաջին բաժնի իններոդ կետը վերաբերում է հոգեբանական զարգացման խանգարումներին։ ՀՄԴ-10-ում ծանոթանում ենք, որ այս բաժնի F80 դասիչի ներքո են խոսքի զարգացման յուրահատուկ խանգարումները։ Մեկնաբանության մեջ ասված է, որ սրանք խանգարումներ են, որոնց ժամանակ, սկսած զարգացման ամենավաղ փուլերից, տուժում է լեզվային հմտությունների ձեռք բերման նորմալ ընթացքը: Այդ վիճակներն անմիջականորեն չեն առնչվում նյարդաբանական եւ խոսքի մեխանիզմների խանգարումներին, զգայական անբավարարությանը, մտավոր հետամնացությանը կամ շրջակա միջավայրի գործոններին:  F80.8 դասիչի ներքո է, օրինակ, սվսվախոսությունը (սուլական «ս» եւ «զ» հնչյունների արտաբերման խանգարում), մինչդեռ նման խանգարման մասին Զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկում նշում չկա։ Սովորաբար մանկական եւ դեռահասության տարիքում սկսվող հուզական եւ վարքի խանգարումներ Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկի առաջին բաժնի տասներորդ կետը վերաբերում է սովորաբար մանկական եւ դեռահասության տարիքում սկսվող հուզական եւ վարքի խանգարումներին։  ՀՄԴ-10-ում այս խանգարումները ներառված են F90-F98 դասիչների միջակայքում։ Դրանցից F95-ն, օրինակ, «տիկային (ջղակծկումային) խանգարումներն» են։ Դասակարգչում մանրամասնված է, որ տիկերը ակամա, արագ, կրկնվող, ոչ ռիթմիկ շարժումներ (սովորաբար ներառում են սահմանափակ մկանային խմբեր) կամ ձայնային հնչյուն են, որոնք առաջանում են հանկարծակի եւ չունեն որոշակի նպատակ․ «Տիկերն ունեն անհաղթահարելիության միտում, սակայն սովորաբար դրանք կարող են ճնշվել տարբեր տեւողության ժամանակահատվածներում: Դրանք ուժեղանում են սթրեսից եւ անհետանում են քնած վիճակում: Սովորական պարզ շարժողական տիկերը ներառում են թարթելը, պարանոցի ջղաձգումները, ուսերի թափահարումը եւ դեմքի ծամածռությունները: Սովորական պարզ ձայնային տիկերը ներառում են հազալը (կոկորդ մաքրելը), հաչոցանման ձայները, փնչացնելը, սուլոցը: Սովորական բարդ շարժողական տիկերը ներառում են ինքն իրեն հարվածելը, թռչկոտելը եւ ցատկելը: Սովորական բարդ ձայնային տիկերը ներառում են հատուկ բառերի կրկնությունը եւ, երբեմն, հասարակության մեջ անընդունելի (հաճախ անպարկեշտ) բառերի (կոպրոլալիա) եւ սեփական ձայների կամ բառերի կրկնությունը (պալիլալիա)»: Զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկում ոչ միայն «սովորաբար մանկական եւ դեռահասության տարիքում սկսվող հուզական եւ վարքի խանգարումներ» անվանումով հոդված կամ կետ ներառված չէ, այլեւ չկա նշում տիկային խանգարման առկայության պարագայի մասին։  Զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկի 68-րդ հոդվածը վերաբերում է խոսքի արատներին, ձայնագոյացման խանգարումներին։ Հոդվածում նշված չէ, որ վերը նշված խանգարումն ունեցող անձը ծառայության համար պիտանի չէ։ Մինչդեռ այդ խանգարման դասիչը եւս ներառված է Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկում։ Քնի խանգարումներ Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկի երկրորդ բաժինը վերաբերում է նյարդային համակարգի հիվանդություններին եւ վնասվածքների հետեւանքներին։ Դրա վերջին կետը «Քնի խանգարումներն» է՝ ՀՄԴ-10-ում G47 դասիչի ներքո։ Դասիչը բաժանված է հետեւյալ ենթադասիչներին՝ - քուն մտնելու եւ քունը պահպանելու խանգարումներ (անքնություն), - չափից ավելի քնկոտության խանգարումներ (հիպերսոմնիաներ), - քնի եւ առույգության պարբերականության խանգարումներ, - քնելու փուլի երկարաձգման համախտանիշ, - քնելու-արթնանալու անկանոն դրսեւորումներ, - շնչադադար (ապնոէ) քնի մեջ, - նարկոլեպսիա եւ կատալեպսիա, - քնի այլ խանգարումներ, - Կլեյն-Լեւինի համախտանիշ, - քնի այլ խանգարումներ` չճշտված։ Ինչպես վերը նշեցինք՝ Զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկում քնի խանգարումների մասին առանձին հոդված չկա, չեն հանդիպում նաեւ Կլեյն-Լեւինի համախտանիշ, շնչադադար կամ ապոնէ, անքնություն ձեւակերպումները։ Խանգարումներ՝ կապված ապրելակերպի հետ Ինչպես վերը նշեցինք՝ Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկում ավելացրել է մի նոր բաժին՝ «Խանգարումներ՝ կապված ապրելակերպի հետ», որի ներքո զետեղված են «նորմալ ապրելակերպի պահպանման դժվարությունների հետ կապված խնդիրներն (Z73)» ու «ապրելակերպի հետ կապված այլ խնդիրները (Z 72.8)»։  Հիվանդությունների եւ առողջության հետ կապված խնդիրների վիճակագրական դասակարգչում նորմալ ապրելակերպի պահպանման դժվարություններ հետ կապված խնդիրներ ենթավերնագրի ներքո նշված է․ - գերհոգնածություն, կենսական ուժերի սպառման վիճակ, - ընդգծված անձնավորված հատկություններ (բնութագրվում է ավելորդ փառասիրությամբ, մեծ ձեռքբերումների պահանջմունքով, անհանդուրժողականությամբ, անիրազեկությամբ եւ ձանձրացմամբ), - հանգստի եւ թուլացման անբավարարություն, - սթրեսային վիճակ` այլ դասերում չդասակարգված, ֆիզիկական եւ մտավոր լարվածություն` առանց լրացուցիչ ճշտումների, - անհամապատասխան սոցիալական հմտություններ` այլ դասերում չդասակարգված, - բախում՝ կապված սոցիալական դերի հետ` այլ դասերում չդասակարգված, - գործունեության սահմանափակումներ` կապված աշխատունակության իջեցման կամ կորստի հետ, - այլ խնդիրներ` կապված ապրելակերպի պահպանման դժվարությունների հետ, - խնդիր` կապված ապրելակերպի պահպանման դժվարության հետ` չճշտված։ Իսկ ապրելակերպի հետ կապված այլ խնդիրներ ենթավերնագրի ներքո նշված է ինքնավնասումներ առաջացնող վարք։ Զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկում չենք հանդիպում գերհոգնածության, կենսական ուժերի սպառման վիճակներ ձեւակերպումների։ Մինչդեռ նման վիճակների առկայության պարագայում անձը չի կարող տիրապետել զենքի։ Չենք հանդիպում նաեւ դրույթի հանգստի եւ թուլացման անբավարարության վերաբերյալ, ֆիզիկական եւ մտավոր լարվածության վերաբերյալ եւ այլն, ինչպես նաեւ առանձին նշում չկա ինքնավնասումներ առաջացնող վարքի մասին։ Այսպիսով, Զենքի տիրապետմանը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ ֆիզիկական թերությունների ցանկում կան մի շարք հիվանդություններ, որոնք ունեն տարբեր դրսեւորումներ եւ արտահայտվածության տարբեր աստիճաններ՝ թեթեւից մինչեւ ծանր եւ լուրջ հետեւանքներով։ Որոշ խանգարումների եւ վիճակների պարագայում, սակայն, անձինք պիտանի են համարվում զինվորական ծառայության համար, մինչդեռ քաղաքացիական կյանքում զենքի տիրապետելու թույլտվություն չեն կարող ստանալ։  Ս․թ․ մայիսի 15-ին գրավոր հարցմամբ դիմել էինք Առողջապահության նախարարությանը՝ վերը հիշատակված յուրաքանչյուր կետի համար խնդրելով մեկնաբանություն այն մասին, թե ինչու մի պարագայում հիվանդությունը կամ խանգարումը համարվում է զենքի կրման խչոընդոտ, իսկ մյուս պարագայում անձը պիտանի է համարվում զինծառայության համար։ ԱՆ-ն հարցմանը պատասխանելու համար խնդրել էր 30-օրյա ժամկետ։ Նախարարությունը, նշելով, որ զենքի տիրապետումը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկը մշակելիս հաշվի են առնվել բոլոր այն հիվանդությունները եւ վիճակները, որոնք կապված են հոգեկան առողջության եւ վարքի խանգարումների, ինչպես նաեւ անձի մոտ տարբեր տեսակի ֆունկիցինալ խանգարումների հետ, հունիսի 12-ի գրությամբ պատասխանել է հետեւյալը․ «Ինչ վերաբերվում է զենքի տիրապետումը խոչընդոտող հիվանդությունների եւ վիճակների ցանկը զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկի հետ համեմատմանը, ապա հայտնում եմ, որ զինվորական ծառայության համար քաղաքացու կամ զինծառայողի պիտանիության աստիճանը որոշող հիվանդությունների ցանկը չունի անձի մոտ հիվանդությունների եւ վիճակների ախտորոշման ուղիղ կիրառելիություն, այն տալիս է անձի առողջական վիճակի, ինչպես նաեւ խանգարումների աստիճանների ընդհանուր բնութագիր, ինչը կիրառվում է բացառապես անձի բժշկական եւ զինծառայողի ռազմաբժշկական փորձաքննական նպատակով, որի արդյունքներով գնահատվում է անձի՝ զինվորական ծառայության համար պիտանիության աստիճանը»։ Քանի որ Առողջապահության նախարարության գրավոր պատասխանում հստակ չէր՝ ինչն է այս տարբեր սկզբունքների պատճառը, համապատասխան վարչությունից փորձեցինք բանավոր մեկնաբանություն ստանալ, սակայն Բժշկական օգնության քաղաքականության վարչությունից նշեցին, որ գրավոր տրամադրված պատասխանը նախարարության ամբողջական պատասխանն է։ Հայարփի Բաղդասարյան
17:16 - 14 հունիսի, 2023
Ճանապարհորդություն դեպի նանոաշխարհ․ Նանոգիտության և տեխնոլոգիաների նորարարական կենտրոնից ներս

Ճանապարհորդություն դեպի նանոաշխարհ․ Նանոգիտության և տեխնոլոգիաների նորարարական կենտրոնից ներս

2020-ի վերջին և 2021-ին Նալբանդյանի անվան քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտը միավորեց մի քանի ֆիզիկոսների ու քիմիկոսների, որոնք մինչ այդ իրար չէին ճանաչում․ նրանցից մեկը որոշել էր թողնել գիտությունը, մյուսը նոր էր պաշտպանել ասպիրանտական թեզն ու գիտական հաստատություններ էր փնտրում, որտեղ կարող էր աշխատել․․․ Նրանց բոլորին Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտ էր բերել այն, որ այստեղ գիտական նոր կենտրոն էր ստեղծվում։  Բայց այս պատմությունը սկսվել էր շատ վաղուց․ դեռ 2013-ին էր տեսական ֆիզիկոս Մկրտիչ Երանոսյանը որոշել, որ պիտի թողնի տեսական ֆիզիկան ու նանոգիտությամբ զբաղվի։ Նրա այդ որոշումն էր պատճառը, որ տարիներ անց ստեղծվեց Նանոգիտության և տեխնոլոգիաների նորարարական կենտրոնը։ Հոդվածը կարող եք կարդալ այստեղ՝ Հեղինակ՝ Աննա Սահակյան,Տեսանյութերը և լուսանկարները՝ Սարգիս Խարազյանի ու Ռոման Աբովյանի
22:35 - 03 հունիսի, 2023
Հակակոռուպցիոն դատարանի նախագահի կինը հայտարարագրեր չի ներկայացրել. ըստ նրա՝ պատճառը տեխնիկական է

Հակակոռուպցիոն դատարանի նախագահի կինը հայտարարագրեր չի ներկայացրել. ըստ նրա՝ պատճառը տեխնիկական է

Հակակոռուպցիոն դատարանի նախագահ Խաչիկ Ղազարյանի կինը՝ Արմինե Պետրոսյանը, Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով չի ներկայացրել հայտարարատու պաշտոնատար անձի ընտանիքի անդամի հայտարարագրերը, որոնք պահանջվում են պաշտոնեական պարտականությունները ստանձնելու, դադարեցնելու  ժամանակ, ինչպես նաև 2021 թվականի տարեկան հայտարարագիրը։  Խաչիկ Ղազարյանը 2021 թ․ նոյեմբերի 16-ից զբաղեցրել է Դատական դեպարտամենտի ղեկավարի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ Այս պաշտոնում վերջինս դադարել է աշխատել 2022 թ․ հոկտեմբերի 11-ին։ Դրանից մոտ երկու ամիս անց՝ 2022 թ․ դեկտեմբերի 2-ին Խաչիկ Ղազարյանը նշանակվել է Հակակոռուպցիոն դատարանի՝ կոռուպցիոն հանցագործությունների վերաբերյալ վարույթներով մասնագիտացմամբ դատավոր, իսկ 2023թ. փետրվարի 17-ին՝ Հակակոռուպցիոն դատարանի նախագահ։ Այսպիսով, և՛ Խաչիկ Ղազարյանը, և՛ նրա ընտանիքի չափահաս անդամները (այս դեպքում՝ կինը) 2021 թ․ դեկտեմբերին պետք է ներկայացնեին պաշտոնեական պարտականությունները ստանձնելու, 2022 թ․ նոյեմբերին՝ դադարեցնելու հայտարարագրերը, իսկ մինչև 2022 թ․ մայիսի 31-ը՝ 2021-ի տարեկան հայտարարագրերը։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի հայտարարագրերի ռեեստրում առկա են Խաչիկ Ղազարյանի՝ դատական դեպարտամենտի ղեկավարի տեղակալի պաշտոնեական պարտականությունները ստանձնելու, դադարեցնելու, 2021 թ․ տարեկան, ինչպես նաև Հակակոռուպցիոն դատարանի դատավորի պաշտոնը ստանձնելու հայտարարագրերը։ Փաստացի, Խաչիկ Ղազարյանը ներկայացրել է պահանջվող բոլոր հայտարարագրերը։ Խաչիկ Ղազարյանը «Ինֆոքոմ»-ի հետ զրույցում նշեց, որ ինքը եղել է Դատական դեպարտամենտի ղեկավարի առաջին տեղակալի ժամանակավոր պաշտոնակատար՝ այլ՝ հայտարարագրման պարտականություն չունեցող պաշտոնի (Դատական դեպարտամենտի դատավորների ընդհանուր ժողովի և դատարանների աշխատակազմերի գործունեության ապահովման վարչության պետ) հետ համատեղությամբ։ Նրա խոսքով այս դեպքում օրենքը կարող էր մեկնաբանվել այնպես, որ ինքը հայտարարատու անձ չէ, բայց ամեն դեպքում ներկայացրել է հայտարարագիր՝ «խոսակցություններից խուսափելու համար»։ Հայտարարագրերի ներկայացման հետ կապված այլ իրավիճակ է նրա կնոջ դեպքում։ Արմինե Պետրոսյանը 3 հայտարարագրերից որևէ մեկը չի ներկայացրել։ Պատասխանելով «Ինֆոքոմ»-ի գրավոր հարցմանը՝ Ղազարյանը նշեց՝ «խնդիրը բացառապես պայմանավորված է եղել որոշակի տեխնիկական անհնարինությամբ»։ Բանավոր զրույցում դատավորը ներկայացրեց՝ եղել է տեխնիկական խոչընդոտ, իր կինը լրացրել է հատարարագիր Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի համակարգով, բայց համակարգը թույլ չի տվել հայտարարագիրը վերբեռնել։ Փորձել են հայտարարագիր ներկայացնել նոր համակարգով, բայց ապարդյուն. «Մենք բոլոր թղթերը, բոլոր գրություններն ունենք։ Խնդիր կար հին կայքից նոր կայքի անցման հետ, ստանձնման հայտարարագրերը կինս լրացրել է, կարծեմ՝ տարեկանը դեռ չի լրացրել։ ԿԿՀ կայքում պիտի «պատուհան» ստեղծեին, որ հնարավոր լիներ լրացնել, բայց դեռ խնդիր կա»,- բացատրեց Ղազարյանը։  Ղազարյանի խոսքով ԿԿՀ կայքը խափանվել է, անհրաժեշտ տեխնիկական հնարավորությունները չեն եղել, մի քանի օր առաջվա դրությամբ դեռ «պատուհան» չի եղել, ու կինը նորից չի կարողացել լրացնել տարեկան հայտարարագիր 2021-ի համար։ Հակակոռուպցիոն դատարանի նախագահի խոսքով պաշտոնը ստանձնելու հայտարարագրերը իր կինը լրացրել է, բայց դրանք համակարգի անկատարության հետևանքով չեն արտացոլվել։  Ղազարյանն ասաց՝ «տրամաբանություն չկա հայտարարագիր չներկայացնելու», և վստահեցրեց՝ կարելի է ստուգել զանգերով և պարզել, որ մոտ 50 զանգ են կատարել ԿԿՀ՝ հայտարարագրերի խնդիրը լուծելու համար։   Մեր ճշտող հարցին՝  հայտարարագրերը ներկայացնելու փորձերը և զանգերը կատարվել են մինչև հայտարարագրերի ներկայացման համար սահմանված ժամկետների ավա՞րտը, թե՞ այդ ժամկետների ավարտից հետո, Ղազարյանը պատասխանեց․ «Կինս փորձել է զանգահարել։ Դուք էլ որ փորձեք զանգեք, կտեսնեք, որ համարները չեն պատասխանում։ Հաստատ հայտարարագրման ժամկետի մեջ ենք փորձել, դրանից հետո էլ ենք փորձել։ Կինս ավելի ուշ է լրացրել, որովհետև իրեն մուտք գործելու գաղտնաբառերը ուշ են եկել կամ չեն էլ եկել»։  «Ինֆոքոմ»-ը գրավոր հարցում էր ուղարկել Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով՝ տեղեկանալու, թե ինչու Հակակոռուպցիոն դատարանի նախագահի կինը չի ներկայացրել հայտարարագրերը, և ինչ քայլեր է ձեռնարկել ԿԿՀ-ն՝ այս փաստով պայմանավորված։ Հանձնաժողովից պատասխանել են, որ հայտարարատու անձանց գրավոր ծանուցում ուղարկելու ժամկետ սահմանված չէ, հայտարարագրման էլեկտրոնային համակարգը ավտոմատացված չէ, հայտարարագրեր չներկայացնելու փաստն ինքնին չի արձանագրվում, և գրավոր ծանուցում ուղարկվում է այն ժամանակ, երբ նկատում են, որ որևէ հայտարարագիր բացակայում է։ Հանձնաժողովը նշել է նաև, որ Արմինե Պետրոսյանի հայտարարագրի չներկայացման փաստը հայտնաբերվել է «Ինֆոքոմ»-ի հարցումից հետո։  «Միաժամանակ տեղեկացնում ենք, որ հայտարարագրման նոր էլեկտրոնային համակարգի կառուցմամբ և շահագործմամբ պայմանավորված՝ 2020 և 2021 թվականների հայտարարագրեր ներկայացնելու տեխնիկական հնարավորություն համակարգը հայտարարատուների համար այս պահին չի ընձեռում։ Այն կվերականգնվի 2023 թվականի հուլիսից, որից հետո հանձնաժողովը կծանուցի հայտարարագրման պարտավորություն ունեցող բոլոր այն անձանց, ովքեր հայտարարագիր չեն ներկայացրել՝ տրամադրելով 30-օրյա ժամկետ»,- հավելել են հանձնաժողովից։  Նշենք նաև, որ 2020 և 2021 թվականների հայտարարագրերի ներկայացման տեխնիկական անհնարինությունն ի հայտ է եկել 2023 թվականի հունվարի 1-ից․ նախկինում մեր կատարած հարցումներին ի պատասխան՝ Հանձնաժողովից հայտնել էին, որ էլեկտրոնային նոր համակարգի կառուցման աշխատանքներով պայմանավորված՝ հայտարարագրման պարտավորության վերաբերյալ հայտարարատու անձանց ծանուցումների գործընթացը, ինչպես նաև նախկինում տրամադրված հայտարարագրերում փոփոխության իրականացումը Հանձնաժողովը կասեցրել է 2023 թվականի հունվարի 1-ից։ Հեղինակ՝ Մկրտիչ ԿարապետյանՏվյալների լրագրող՝ Կատյա Մամյան
13:17 - 26 մայիսի, 2023
Մի սպան մյուսին ասել է՝ ով նահանջի, մեջքից կխփես․ Խուռհատ սարի գործով տուժողի հարցաքննություն դատարանում

Մի սպան մյուսին ասել է՝ ով նահանջի, մեջքից կխփես․ Խուռհատ սարի գործով տուժողի հարցաքննություն դատարանում

2020 թվականին Ջրականի 5-րդ ուսումնական գումարտակի ժամկետային զինծառայող Արսեն Այվազյանի գնահատմամբ՝ 44-օրյա պատերազմի ժամանակ եղել են սպաներ, որոնց վարքը՝ սկսած անգամ խոսքից, անմարդկային է եղել, որոշներն էլ իսկապես փորձել են իրենց օգնել։ Արսենը այն գումարտակի զինծառայողներից է, որին հոկտեմբերի 9-ին բարձրացրել են Հադրութին հարակից Խուռհատ սարը՝ պաշտպանության։ Չկանոնակարգված պաշտպանությանը անկանոն նահանջն է հաջորդել, որի ընթացքում գումարտակի մի մասը կապի դասակի հրամանատար Հովհաննես Մուրադյանի հետ միասին անջատվել է անձնակազմից եւ սխալ ուղղությամբ գնալով՝ ընկել շրջափակման մեջ։ Հետագայում շրջափակման մեջ ընկած անձնակազմն էլ է խմբերի բաժանվել, եւ Արսենն ու ծառայակից 5 ընկերները, 70 օր թաքնվելով Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած գյուղերում, ի վերջո կարողացել են կապի դուրս գալ եւ 2020 թ․ դեկտեմբերի 20-ին փրկվել։ Երեւանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում Արսեն Այվազյանն այսօր հարցաքննվեց Խուռհատ սարի գործով, որի շրջանակում ամբաստանյալի աթոռին է հիշյալ գումարտակի հրամանատար, մայոր Իշխան Վահանյանը։ Նա մեղադրվում է իշխանության անգործության եւ մարտի դաշտը ինքնակամ լքելու մեջ եւ մեղադրանքը չի ընդունում։ Արսեն Այվազյանի կարծիքով՝ Վահանյանն այն աստիճանի վիրավոր չի եղել, որ չկարողանար իրենց կողքին լինել։ Ըստ Արսեն Այվազյանի՝ մեծամասնության համար պարզ էր, որ շուտով պատերազմ է լինելու Ինչպես դատարանում հարցաքննված մի շարք այլ զինծառայողներ, Արսեն Այվազյանը եւս հայտնեց, որ 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին մարտական տագնապ է հնչել, որից րոպեներ անց ասել են, թե պատահական է եղել։ Սակայն հաջորդ օրվանից սկսած նոր ժիլետներ, զենքեր են բերել, եւ ըստ Արսենի՝ մեծամասնության համար պարզ էր, որ շուտով պատերազմ է լինելու։ Արսեն Այվազյանը գումարտակի առանձին դասակի կազմից է եղել՝ Ռաֆայել Խալաֆյանի հրամանատարությամբ։ Վերջինիս վիրավորվելուց հետո դասակը սերժանտներն են ղեկավարել, նոր հրամանատար այդպես էլ չի նշանակվել։ Արսենը սկզբում Ջրականում է եղել, որտեղից նահանջից հետո տեղափոխվել է Հադրութ։ Իշխան Վահանյանին առաջին անգամ այնտեղ՝ Հադրութի դպրոցում է հանդիպել։ Ըստ նրա՝ քայլքի մեջ որեւէ փոփոխություն չի եղել, այսինքն՝ Վահանյանի՝ այդ փուլում ենթադրյալ վիրավորման մասին վկայող ոչինչ տուժողը չի տեսել։  Դպրոցում են եղել նաեւ մի շարք այլ հրամանատարներ, որոնք, ըստ տուժողի, իրենց փորձում էին ինչ–որ բաներ բացատրել, որոնք, սակայն, իր գնահատմամբ, որեւէ կերպ օգտակար չէին լինելու, օրինակ՝ ասում էին, որ տանկերի դիմաց ավտոմատով կրակեն։ Այդ ժամանակ է, որ տուժողը լսել է, թե ինչպես է գումարտակի նախկին հրամանատար Գարիկ Վարդերեսյանը արդեն նորանշանակ հրամանատար Իշխան Վահանյանին ասել՝ ով նահանջի, մեջքից կխփես․ «Գարիկ Վարդերեսյանը մինչեւ պատերազմը՝ հեռախոսով խոսելիս, ասել է նաեւ՝ բոլորը մեռնելու են, ինքը ողջ է մնալու, գնալու եք մեռնեք, տենց բան եմ հիշում, դա անմարդկային էր»,– պատմեց տուժողը (Վարդերեսյանի հարցաքննությունը՝ այստեղ)։ Հադրութի դպրոցը եւս հրետանու հարվածի տակ է ընկել․ նորակոչիկների գումարտակին ուղարկել են Խուռհատ սարը՝ պաշտպանության։ Թե ով է տվել այդ հրամանը, Արսենը հստակ չգիտեր․ ասաց՝ կամ Վարդերեսյանը, կամ Վահանյանը։ Սարում հարձակումից հետո տուժողը որեւէ հրահանգ չի լսել Արսեն Այվազյանի խոսքով՝ թեեւ սարում սպաներ եղել են, սակայն բուն մարտի պահին ինքը նրանցից ոչ մեկին չի տեսել, դիրքավորման մասին հրամանները զինվորներն իրար խոսքով են փոխանցել․ «Գիշերը հրետանու հարվածներ են եղել, առավոտյան արդեն անտառից լսեցինք կրակոցներ, ինչքանով հասկացա, երկու կողմից հարձակվեցին մեր վրա, այսինքն՝ ճակատային հատվածից եւ վերեւի սարից շրջափակեցին, ես մեջտեղի հատվածում էի, դիմացս անտառ էր, հենց անտառից էին կրակոցները՝ հրաձգային տեսակի զենքերից»։ Հարձակումից հետո, ըստ Արսենի, ինքը որեւէ հրահանգ չի լսել, անցել են պաշտպանության, բայց խուճապային իրավիճակ է եղել․ «Քանի որ բոլորս 2-3 ամսվա զինծառայողներ էինք, զինվորական փորձ չունեինք, բնականաբար, շատ դժվար էր, հստակ չգիտեինք՝ ինչ անել, որն է ճիշտ, որը՝ սխալ, ու խուճապը իրոք շատ էր, բայց եթե հրաման լիներ, դա կառավարելի կլիներ»։ Փոխհրաձգությունը, ըստ նրա, տեւել է մի քանի րոպե, որից հետո սկսել են վիրավորներին իջեցնել։ Այդ ժամանակ եւս հրամանատարական կետի մոտ ոչ մեկին տուժողը չի տեսել։ Առհասարակ, Իշխան Վահանյանի ենթադրյալ վիրավորման եւ փախուստի մասին նա միայն լսել էր, անձամբ չէր տեսել։ Հաշվի առնելով, որ ըստ բժշկական թղթերի՝ Վահանյանը սարում բեկորային վնասվածք է ստացել, հանրային մեղադրող Գեւորգ Ավետիսյանը հետաքրքրվեց՝ սարում հնարավո՞ր էր բեկորային վնասվածք ստանալ, եթե, ըստ տուժողի, հրաձգային զինատեսակներից էին կրակում։ Դա Այվազյանը քիչ հավանական համարեց՝ նշելով, որ խիտ անտառ էր, ծառերը կխոչընդոտեին։ Վիրավորներին իջեցնելուց հետո նա այլեւս հետ չի բարձրացել, որովհետեւ զորքն արդեն նահանջելիս է եղել։ Հավաքվել են, սկսել քայլել այն ճանապարհով, որով կամազները վիրավորներին են տարել․ «Մենք ճանապարհով իջնում էինք ներքեւ, հետո հրաման եկավ, որ էդտեղ վտանգավոր է, պետք է բարձրանանք Սարիշենի կողմ․ էնտեղ մերոնք են»։ Թե ով էր այդ հրամանը տվել, Արսենը չգիտեր։ Այդ ընթացքում է, որ զորքը բաժանվել է երկու մասի․ ըստ Արսենի՝ քանի որ անձրեւ էր եկել, բարձրանալը դժվար էր, ոտքերը սահում էին։ Այդպես հետ են ընկել զորքից, հայտնվել շրջափակման մեջ․ «Հովհաննես Մուրադյանը զանգեց Արսեն Ղարիբյանին, ասաց, որ շրջափակման մեջ ենք, նա էլ ասաց՝ եթե չեք հասցրել հասնել Սարիշեն, իջեք ներքեւ»։ Դրանից հետո Մուրադյանը, ըստ տուժողի, եւս մի զանգ է կատարել ԱԱԾ, հետաքրքրվել՝ արդյո՞ք Հադրութի զորամասում հայեր են, ինչին ի պատասխան՝ ստացել է տեղեկություն, որ հայկական համազգեստով են, բայց հայ թե ադրբեջանցի՝ պարզ չէ։ Մի կամավոր քեռի ասել է, թե հայեր են, որոնք շրջափակման մեջ են, ուստի որոշվել է գնալ նրանց օգնության։ Բայց ինչպես հայտնի է, Հադրութում այդ ժամանակ արդեն հակառակորդն է եղել, եւ նահանջող 98 հոգանոց անձնակազմը այնտեղ չի էլ հասել․ ճանապարհին զոհվել է միակ հրամանատար Հովհաննես Մուրադյանը, զոհվել է նաեւ այդ կամավոր քեռին։ Հիշեցնենք, որ կամավոր քեռու մասին իրենց ցուցմունքներում հիշատակել են տարբեր զինծառայողներ՝ ասելով, որ նրա հորդորով են շարժվել գրավված Հադրութի ուղղությամբ, սակայն նրանցից ոչ մեկը որեւէ հավելյալ տեղեկություն չի իմացել։ Նախագահող դատավոր Ջոն Հայրապետյանը մեղադրողից հետաքրքրվեց՝ քեռուց որեւէ լուսանկար կամ ֆոտոռոբոտ կա՞, ինչին մեղադրողը բացասական պատասխան տվեց․ «Փորձել ենք օպերատիվ–հետախուզական ճանապարհով ճշտել, բայց դրական արդյունք չի եղել, գիտենք միայն, որ անունը Արտյոմ է»։ Մնալով մոտ 25 հոգով՝ 2-3 ամսվա զինծառայողները թաքնվել են գյուղի տներում, հեռախոսով կապ հաստատել հիշյալ Գարիկ Վարդերեսյանի հետ։ Վերջինս, ըստ տուժողի, ասել է՝ նորմալ է, գալիս ենք ձեր հետեւից, դուք դուխով ենք, սակայն ոչ ոք այդպես էլ օգնության չի հասել։ Փոխարենը հակառակորդն է նկատել իրենց․ «Որոշ ժամանակ հետո մեզ տեսան, ռուսերենով գոռացին՝ դուրս եկեք, շրջափակման մեջ եք, բայց այդպես էլ տուն չեկան, հաջորդ օրը պաշտոնով մեկն եկավ, իջավ տան մոտ, մեր տղաներից մեկը պատուհանից իրեն սպանեց ու մենք իջանք անտառ․․․ Անտառում ահագին ժամանակ սպասեցինք, երբ արդեն ցրտում էր, որոշվեց, որ առանձնանանք, քանի որ տարբեր կերպ էինք տեսնում դուրս գալու ելքը»։  Այդպես 6 ընկերներով բաժանվել են, անցել գյուղից գյուղ, տնից տուն․  «Դեկտեմբերի 17-ի կողմն էր, արդեն ջուրն ու ուտելիքը վերջանում էր, տղաներից 2–ը գնում են՝ տեսնեն ջուր կա՞, մտնում ենք մի գյուղ, Ջաբրայիլի կողմերն էինք, հասկանում ենք, որ կապ կա, զանգ ենք կատարում, հարցեր տալիս՝ ո՞նց կողմնացույց սարքենք, ո՞նց գնանք Պարսկաստան, պատերազմը ո՞նց է վերջացել․․․ Ամսի 18-ին ասում են՝ բացատրեք ձեր տեղը, Արմանն է բացատրում՝ ոնց ենք եկել, գաղտնաբառ ենք որոշում՝ «Հոկտեմբերի 22»՝ Արմանի ծնունդի օրը․․․ Դեկտեմբերի 20-ին արդեն լսում ենք՝ «Հոկտեմբերի 22»․․․ Կարմիր Խաչն էր, խաղաղապահները, մի քանի ադրբեջանցի ու հայեր»։ Իշխան Վահանյանի խափանման միջոց կալանավորումը փոփոխելու միջնորդություն ներկայացվեց Տուժողի հարցաքննությունից հետո նախագահող դատավոր Ջոն Հայրապետյանը տեղեկացրեց, որ ամբաստանյալ Իշխան Վահանյանը դատարանին միջնորդություն է ներկայացրել իր նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացնելու կամ գրավով փոխարինելու մասին։ Միջնորդությամբ Վահանյանը նշել էր, որ շուրջ 2 տարի է, ինչ կալանքի տակ է, եւ այս ընթացքում հարցաքննվել են դատակոչված վկաների եւ տուժողների մեծ մասը, ինչով պայմանավորված՝ նա այն կարծիքին է, որ առկա են բավարար հիմքեր իր նկատմամբ ընտրված կալանավորում խափանման միջոցը վերացնելու համար․ «Ապացույցների մեծ մասը արդեն իսկ հետազոտվել է, ես օբյեկտիվորեն չեմ կարող ազդել վկաների կամ տուժողների վրա, չեմ կարող խոչընդոտել գործի քննությանը եւ ոչ մի մտադրություն չունեմ, ես պատրաստ եմ անկեղծ ցուցմունք տալ եւ ներկայացնել օբյեկտիվ ճշմարտությունը, ունեմ 20 տարվա զինվորական կենսագրություն, 2 անչափահաս երեխա, հայրս ունի շատ լուրջ առողջական խնդիրներ»,– նշել էր ամբաստանյալը՝ հավելելով, որ եթե դատարանը նպատակահարմար կգտնի, ինքը պատրաստ է նաեւ հնարավորության սահմաններում գրավ վճարել։ Միջնորդության դեմ առարկեցին մեղադրող եւ տուժող կողմերը։ Մասնավորապես, հանրային մեղադրող Գեւորգ Ավետիսյանն ասաց, որ չբերվեց որեւէ օբյեկտիվ պատճառաբանություն, ըստ որի՝ կալանավորումը պետք է փոխվի ավելի մեղմ խափանման միջոցով։ Ըստ մեղադրողի՝ մեծ է հավանականությունը, որ ազատության մեջ մնալով՝ Իշխան Վահանյանը ազդեցություն կգործադրի դատակոչի ցուցակում ներառված անձանց վրա կամ կխոչընդոտի գործի քննությանը․«Թեեւ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով նշվում է, որ վերահաս պատժի ծանրությունը չի կարող կանխորոշիչ նշանակություն ունենալ, այնուամենայնիվ, ամբաստանյալին մեղսագրվում է երկու առանձնապես ծանր հարցագործություն, որոնց համար նախատեսվող պատիժը առավել քան մեծ է, ուստի այս պայմաններում, հաշվի առնելով նաեւ իմ կողմից մատնանշածը՝  մեծանում է հավանականությունը, որ նա կարող է փորձել ազդեցություն գործադրել վկաների կամ տուժողների վրա»։ Տուժողների ներկայայցուցիչ Գուրգեն Գրիգորյանը, միանալով մեղադրողի առարկությանը, նշեց, որ միջնորդությունն անհիմն է՝ ընդգծելով, որ իրենց կողմից ներկայացվել են նոր հաղորդումներ, նախաձեռնվել նոր վարույթներ, ուստի չի բացառվում, որ Վահանյանին նոր մեղադրանք ներկայացվի։ Գրիգորյանի այս դիտարկումը Վահանյանի պաշտպան Սիրանուշ Հարությունյանը անմեղության կանխավարկածի խախտում որակեց։ Նա նաեւ ընդգծեց՝ մեղադրողը իրավացիորեն նշեց, որ արարքի ծանրությունը եւ սպասվելիք պատժի խստությունը խոչընդոտող հանգամանք չեն կալանքի հետ կապ չունեցող խափանման միջոց ընտրելու համար։  Լսելով կողմերին՝ նախագահող դատավոր Ջոն Հայրապետյանը հեռացավ առանձին սենյակ, որտեղից կարճ ժամանակ անց վերադառնալով՝ մերժեց միջնորդությունը։ Հաջորդ դատական նիստը նշանակվեց հունիսի 7-ին։   Միլենա Խաչիկյան
23:34 - 25 մայիսի, 2023
Ձեւակերպումների խառնաշփոթ Դատախազությունում եւ ՔԿ-ում․ լինո՞ւմ է, թե՞ չի լինում «անձի վերաբերյալ/առնչությամբ» քրեական վարույթ

Ձեւակերպումների խառնաշփոթ Դատախազությունում եւ ՔԿ-ում․ լինո՞ւմ է, թե՞ չի լինում «անձի վերաբերյալ/առնչությամբ» քրեական վարույթ

ՀՀ գլխավոր դատախազությունն ու Քննչական կոմիտեն ոչ միայն խուսափում են մեկնաբանել նախկինում մեր գրավոր հարցմանը տված իրենց պատասխանները, այլեւ գերատեսչություններից մեկը հակասում է ինքն իրեն, մյուսը՝ խեղաթյուրում Ինֆոքոմի հարցի էությունը։ Այսպես, ՀՀ վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանն այս տարվա ապրիլի 1-ին Տավուշի մարզի Աճարկուտ գյուղում 44-օրյա պատերազմին զոհված աճարկուտցի Դավիթ Շահնազարյանին նվիրված հիշատակի արարողության ժամանակ հայտարարել էր, թե «44-օրյա պատերազմի ընթացքում մենք ունեցել ենք 11 հազար դասալիք»։ Ինֆոքոմն այս հայտարարությունից հետո հարցմամբ դիմել էր ՀՀ գլխավոր դատախազությանը եւ ՀՀ քննչական կոմիտեին՝ խնդրելով ի թիվս այլնի տեղեկություն տրամադրել նաեւ այն մասին, թե դասալքության դեպքի առթիվ քանի քրեական վարույթ է նախաձեռնվել եւ թե այդ վարույթներով քանի անձ է ներգրավված որպես մեղադրյալ եւ քանի անձի է առաջադրվել մեղադրանք։ Դատախազությունից պատասխանել էին, թե 2020թ․ 44-օրյա պատերազմի եւ հայտարարված ռազմական դրության ժամանակահատվածում (2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ից մինչեւ 2021 թվականի մարտի 24-ը) հարուցվել է 1786 քրեական վարույթ՝ 10687 անձի վերաբերյալ՝ զորամասը կամ ծառայության վայրն ինքնակամ թողնելու, դասալքության, զինվորական ծառայության պարտականությունները կատարելուց հրաժարվելու, ինչպես նաեւ նշված հոդվածների հետ այլ հոդվածների համակցությամբ: Միաժամանակ, Դատախազության պատասխանում նշված էր, որ վերը հիշատակված հոդվածներով հարուցված վարույթների շրջանակում որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ընդհանուր՝ 756 անձ: Դատախազության այս պատասխանը (պատասխանը ամբողջությամբ կարող եք կարդալ այստեղ) հարցեր էր առաջացրել։ Մասնավորապես, «անձի վերաբերյալ հարուցված քրեական վարույթ» իրավական ձեւակերպում գոյություն չունի, եւ անհասականալի է, թե 10687 անձինք հարուցված քրեական վարույթներում ինչ կարգավիճակ են ունեցել, ինչ կարգավիճակ ունեն հիմա, կամ արդյոք բոլորն են, որ ունեն կամ երբեւէ ունեցել են կարգավիճակ, հատկապես երբ հաղորդվում է, որ վերը նշված երեք հոդվածներով որպես մեղադրյալ ներգրավված անձանց թիվը ընդամենը 756 է։  Պարզաբանման կարիք ունեցող այս եւ այլ հարցերին Դատախազությունից հրաժարվել էին բանավոր պատասխանել՝ հորդորելով հարցերն ուղարկել գրավոր։ Սակայն գրավոր ուղարկված երկրորդ հարցմանը նույնպես որեւէ պարզաբանում չէր տրվել (Դատախազությանն ուղղած հարցերը մանրամասն կարող եք կարդալ այստեղ)։  Ինչ վերաբերում է Քննչական կոմիտեին, ապա այն մեր հարցմանն ի պատասխան Դատախազության հաղորդած տվյալներից փոքր-ինչ տարբերվող տվյալ էր տրամադրել։ Մասնավորապես, եթե Դատախազությունը հայտնել էր, թե հիշյալ երեք հոդվածներով նախաձեռնվել է 1786 քրեական վարույթ՝ 10687 անձի վերաբերյալ, ապա Քննչական կոմիտեն նշել է, որ նույնքան վարույթ է նախաձեռնվել, «որոնք առնչվում են 10690 անձի»։ Ինչպես երեւում է՝ Քննչական կոմիտեն հարցման պատասխանում նույնպես կիրառել է ոչ իրավական ձեւակերպում՝ «նախաձեռնվել է քրեական վարույթ, որոնք առնչվում են [․․․] անձանց»․ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությունը վարույթ նախաձեռնելու շրջանակում չի սահմանում ոչ անձի վերաբերյալ, ոչ անձի առնչությամբ կարգավիճակներ։  Ուստի, ս․թ․ մայիսի 10-ին գրավոր հարցումներ ենք ուղարկել թե Դատախազություն, թե Քննչական կոմիտե հետեւյալ երկու հարցադրումներով․  - վարույթ նախաձեռնելու շրջանակում ո՞ր իրավական ակտով են սահմանվում «անձի վերաբերյալ» կամ «անձի առնչությամբ» կարգավիճակները,  - եթե որեւէ իրավական ակտով սահմանված չեն այդ կարգավիճակները, սակայն ընդունված կիրառություններ են, ապա իրավական ո՞ր ձեւակերպմանն են դրանք համարժեք։ Դատախազությունը այս հարցման պատասխանով, փաստացի, հակասել է ինքն իրեն։ Այսպես, վերը նշված հարցմանն ի պատասխան՝ գերատեսչությունը նախ մեջբերել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 173-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերը․ Քննիչն իր իրավասության սահմաններում պարտավոր է քրեական վարույթ նախաձեռնել, եթե առերևույթ հանցանքի մասին պատշաճ հաղորդումը ստացվել է՝ 1) ֆիզիկական անձից, 2) իրավաբանական անձից, 3) պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնից կամ դրա պաշտոնատար անձից' նրա գործունեության իրականացման կապակցությամբ, 4) օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմնից, քննիչից, դատախազից կամ դատավորից' իր լիազորություններն իրականացնելու կապակցությամբ, Համապատասխան հաղորդումը համարվում է առերևույթ հանցանքի մասին, եթե դրանով փաստվում է այնպիսի դեպք կամ գործողություն կամ անգործություն, որին ողջամտորեն կարող է տրվել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված որևէ արարքին համապատասխանելու նախնական իրավական գնահատական: Այս մեջբերումից հետո Դատախազությունը գրել է հետեւյալը․ «Հետևաբար, քրեական վարույթ նախաձեռվում է դեպքի, գործողության կամ անգործության առթիվ, այլ ոչ թե անձի վերաբերյալ կամ առնչությամբ»։ Նկար 1, Դատախազության առաջին պատասխանը Նկար 2, Դատախազության երկրորդ պատասխանը Այսպիսով, Դատախազությունը հակասում է ինքն իրեն՝ մի դեպքում գրելով, թե քրեական վարույթ է նախաձեռնվել 10687 անձի վերաբերյալ, մյուս դեպքում նշելով, որ քրեական վարույթ չի կարող նախաձեռնվել անձի վերաբերյալ։ Ըստ ամենայնի հենց այս պատճառով էլ Դատախազությունը հրաժարվել էր պարզաբանել, թե նշյալ անձինք ինչ վերաբերելիություն ունեն հարուցված քրեական վարույթներին։ Ի տարբերություն Դատախազության՝ Քննչական կոմիտեն ոչ թե հակասել է ինքն իրեն, այլ պարզապես խուսափողական եւ մեր հարցի էությունը խեղաթյուրող պատասխան տվել։ Մասնավորապես, «անձի առնչությամբ հարուցված քրեական վարույթ» ձեւակերպման իրավական սահմանման վերաբերյալ մեր հարցմանն ի պատասխան նախ նշել է, որ «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածը սահմանում է «տեղեկություն» եզրույթի հասկացությունը, որի համաձայն՝ «տեղեկությունը անձի, առարկայի, փաստի, հանգամանքի, իրադարձության, եղելության, երևույթի վերաբերյալ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ստացված և ձևավորված տվյալներն են (...)»: Ապա գրել է, որ հիշյալ օրենքի իմաստով տեղեկատվության տնօրինող մարմինների առջև տեղեկության տրամադրման պարտավորությունը ծագում է  բացառապես օրենքով ամրագրված կառուցակարգերի և ընթացակարգերի շրջանակներում ձևավորված տեղեկությունների կապակցությամբ: Այս մեջբերումներից հետո ՔԿ-ն եզրակացրել է, որ մենք հարցմամբ չենք հայցում ՀՀ քննչական կոմիտեի կողմից ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ստացված և ձևավորված տվյալների մասին տեղեկատվություն, այլ հայցում ենք «որոշ բառակապակցությունների՝ նորմատիվ իրավական ակտում զետեղված լինելու կամ չլինելու մասին տեղեկատվություն եւ դրանց իրավական եւ լեզվաբանական մեկնաբանման տրամադրում»․ «Հետեւաբար, Ձեր պահանջը չի բխում օրենքից եւ չի կարող կատարվել»,- եզրափակել է ՔԿ-ն։ Ակնհայտ է, որ ՔԿ-ն հարցմանը պատասխանելուց խուսափելու համար է նշել, թե մենք ի՛ր իսկ գործածած ձեւակերպման վերաբերյալ լեզվաբանական մեկնաբանություն ենք խնդրել։ Ստորեւ եւս մեկ անգամ ներկայացնում ենք մեր ձեւակերպած հարցը՝ ցույց տալու, որ այն վերաբերում է բացառապես իրավական մեկնաբանությանը եւ բացառապես վարույթ նախաձեռնելու շրջանակում դրա գործածությանը։ Նկար 3, Infocom-ի հարցումը Նկար 4, Քննչական կոմիտեի պատասխանը Ինչպես մեջբերել է ՔԿ-ն՝ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի համաձայն՝ «տեղեկություն» են համարվում անձի, առարկայի, փաստի, հանգամանքի, իրադարձության, եղելության, երևույթի վերաբերյալ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ստացված և ձևավորված տվյալները՝ անկախ դրանց տնօրինման ձևից կամ նյութական կրիչից (տեքստային, էլեկտրոնային փաստաթղթեր, ձայնագրություններ, տեսագրություններ, լուսաժապավեններ, գծագրեր, սխեմաներ, նոտաներ, քարտեզներ)։  Բացի դրանից՝ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքը սահմանում է, որ «տեղեկություն տնօրինող» են համարվում տեղեկություններ ունեցող պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները, պետական հիմնարկները, բյուջեներից ֆինանսավորվող կազմակերպությունները, ինչպես նաև հանրային նշանակության կազմակերպությունները և դրանց պաշտոնատար անձինք։  Այսինքն՝ եթե Քննչական կոմիտեն իրեն ուղղված հարցման պատասխանում նշել է, որ «նախաձեռնվել են վարույթներ, որոնք առնչվում են անձանց», ապա ողջամտորեն ենթադրելի է, որ այդ պատասխանում կիրառված ձեւակերպման իրավական հիմքերի մասին տեղեկության տնօրինողը եւս պետք է լինի ՔԿ-ն, քանի որ կառույցը, տրամաբանորեն, առաջնորդվում է իր գործունեությունը կարգավորող օրենսդրությամբ եւ չի կարող գործել դրանից դուրս կամ մեկնաբանություններ գրել դրանից դուրս։ Այսպիսով, Դատախազությունը նոր հարցման պատասխանով հակասել է ինքն իրեն, իսկ Քննչական կոմիտեն խուսափողական պատասխան է տվել։ Երկու գերատեսչություններն էլ այդպես էլ չեն պարզաբանել, թե իրավական առումով ինչպես է մեկնաբանվում «քրեական վարույթ է նախաձեռնվել անձի առնչությամբ/վերաբերյալ» ձեւակերպումը, որոնք իրենք օգտագործել էին իրենց պաշտոնական պատասխաններում։ Հայարփի Բաղդասարյան
19:41 - 18 մայիսի, 2023
Թե ինչպես մի ամինաթթվի պատճառով հիմնարար հետազոտությունները դարձան կիրառական. «Հիմնարար և ախտաբանական կենսաքիմիայի լաբորատորիայից» ներս

Թե ինչպես մի ամինաթթվի պատճառով հիմնարար հետազոտությունները դարձան կիրառական. «Հիմնարար և ախտաբանական կենսաքիմիայի լաբորատորիայից» ներս

2015-ին Նիկոլայ Ավթանդիլյանն ու Հայարփի Ջավրուշյանը հիմնարար հետազոտություններ էին իրականացնում Կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնում։ Գիտնականներն ուսումնասիրում էին արգինին կոչվող ամինաթթվի մասնակցությամբ օրգանիզմում կատարվող կենսաքիմիական տարբեր գործընթացներ։ Գիտական գրականության ուսումնասիրությունը նրանց ցույց տվեց, որ արգինինը կարող է անուղղակիորեն որոշակի դեր խաղալ քաղցկեղի զարգացման գործում։ Այդ ժամանակ գիտնականները որոշեցին անցնել կիրառական հետազոտությունների։ Այս հետազոտությունների ընթացքում նրանք սկսեցին գիտափորձեր իրականացնել քաղցկեղի զարգացումը խոչընդոտող մի մեթոդով, որն աշխարհում գրեթե չի կիրառվում։ Իսկ տարիների աշխատանքի շնորհիվ ստեղծվեց «Հիմնարար և ախտաբանական կենսաքիմիայի լաբորատորիան», որտեղ գիտնականներն այժմ շարունակում են իրենց ուսումնասիրությունները։ Հոդվածը կարող եք կարդալ այստեղ՝ Հեղինակ՝ Աննա Սահակյան, Տեսանյութերը և լուսանկարները՝ Սարգիս Խարազյանի ու Ռոման Աբովյանի  
19:22 - 06 մայիսի, 2023
ԿԿՀ նախագահի ընտանիքի անդամները երկու տարի հայտարարագիր չեն ներկայացրել․ վարույթ չի նախաձեռնվել

ԿԿՀ նախագահի ընտանիքի անդամները երկու տարի հայտարարագիր չեն ներկայացրել․ վարույթ չի նախաձեռնվել

Հայաստանի կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի նախագահ Հայկուհի Հարությունյանի ընտանիքի անդամները 2020, 2021 թվականների համար չեն ներկայացրել գույքի, եկամուտների, շահերի, ծախսերի հայտարարագրեր։ ԿԿՀ-ն փորձել է ծանուցել Հարությունյանի ընտանիքի անդամներին հայտարարագրեր ներկայացնելու պարտականության մասին, բայց նրանց ուղղված ծանուցագրերը տեղ չեն հասել, թեպետ Հայկուհի Հարությունյանը, նրա քույրը, հայրն ու մայրը համատեղ են բնակվում (առնվազն 2021-ի դրությամբ): ԿԿՀ-ում հայտարարագրեր չներկայացնելու համար նաև վարույթ չի նախաձեռնվել։    Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը հետևում է պաշտոնյաների անհամատեղելիության պահանջներին, կանոնակարգում հայտարարագրերի ներկայացման գործընթացը, ստուգում և վերլուծում դրանք։  Հանձնաժողովի նախագահի 2020 թվականի հայտարարագրում կարդում ենք, որ նրա ընտանիքի անդամներ են համարվում Հայկ Հարությունյանը՝ հայրը, Լույսանուշ Հարությունյանը՝ մայրը, Հասմիկ Հարությունյանը՝ քույրը, և իր ազգականներից Էլինե Ավետիսյանը։ Վերջինս աշխատել է ԿԿՀ-ում։ Հայկուհի Հարությունյանի ընտանիքի անդամները, պարտավորված լինելով ներկայացնել հայտարարագրեր, 2020 և 2021 թվականների համար չեն ներկայացրել դրանք։ ԿԿՀ նախագահի ընտանիքի անդամները կարող էին չներկայացնել նմանաբնույթ հատարարագրեր, եթե դադարեին համատեղ բնակվել, սակայն Հայկուհի Հարությունյանի 2021 թվականի հայտարարագրից ևս պարզ է դառնում, որ նրա հայրը, մայրն ու քույրը շարունակել են համատեղ բնակվել (համատեղ բնակությունը դադարեցրել է Էլինե Ավետիսյանը)։  Կոռուպցիայի կանխերգելման հանձնաժողովից «Ինֆոքոմ»-ը հետաքրքրվել էր՝ ինչու հանձնաժողովի նախագահի հետ փոխկապակցված անձինք չեն ներկայացրել համապատասխան հայտարարագրեր, և ինչ գործողություններ է հանձնաժողովը ձեռնարկել դրա հետ կապված։ Գրավոր հարցմանը պատասխանել է ԿԿՀ անդամ Նարեկ Համբարձումյանը, ասել՝ ԿԿՀ նախագահ Հայկուհի Հարությունյանի հետ համատեղ բնակվող չափահաս անձինք գույքի, եկամուտների, շահերի և ծախսերի հայտարարագիր ներկայացնելու համար կրում են անհատական պատասխանատվություն։ «Տեղեկացնում ենք, որ Հանձնաժողովը օրենքով սահմանված հայտարարագրման պարտականության մասին ծանուցել է Հայկուհի Հարությունյանի ընտանիքի անդամներին, և 30-օրյա ժամկետում համապատասխան հայտարարագրերը չներկայացնելու դեպքում հանձնաժողովը կնախաձեռնի օրենքով նախատեսված համապատասխան միջոցներ»,- տեղեկացրել են ԿԿՀ-ից։    ԿԿՀ-ն չի կարողանում ծանուցել հանձնաժողովի նախագահի ընտանիքին Հաջորդ հարցմամբ հանձնաժողովից խնդրել էինք մեզ տրամադրել Հարությունյանի ընտանիքին հայտարարագիր ներկայացնելու համար ուղարկված ծանուցումները հավաստող փաստաթղթեր։ ԿԿՀ-ն մեզ տրամադրել է փոստային առաքմամբ Հարությունյաններին ուղարկված ծրարներն ու դրա վրա առկա մակագրությունները։ Դրանցից պարզ է դառնում, որ 2022-ի նոյեմբերի 29-ին դիմել են Հարությունյանների ընտանիքին՝ հայտարարագիր ներկայացնելու համար, բայց մոտ 1 ամիս անց ծանուցագրերը վերադարձվել են ԿԿՀ-ին «չպահանջված» նշագրումով, ինչը նշանակում է, որ ԿԿՀ նախագահի ընտանիքը, համատեղ բնակվելով հանդերձ, ծանուցագրերը չի ստացել։ Ծանուցագրերը նրանց հասցեագրելու այլ փորձ ԿԿՀ-ն չի ձեռնարկել, բացի այդ՝ «Ինֆոքոմ»-ի մի շարք հարցերի, ըստ էության, հանձնաժողովը չի պատասխանել. այսպես՝ հետաքրքրվել էինք, թե արդյո՞ք ԿԿՀ նախագահի ընտանիքը ի վերջո պատշաճ ծանուցվել է հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականության վերաբերյալ, ծանուցագրի վերադարձից հետո ի՞նչ գործողություններ են եղել Հարությունյանների հայտարարագրերը ստանալու համար։ Այս հարցերը մնացել են անպատասխան։ Ըստ առկա կարգավորումների՝ 2020 թվականի համապատասխան հայտարարագիրը պետք է ներկայացվեր մինչև 2021 թվականի մայիսի 31-ը, 2021 թվականի հայտարարագիրը՝ մինչև 2022-ի մայիսի 31-ը։ ԿԿՀ-ն նաև չի պատասխանել, թե որ թվականի հայտարարագիրը ներկայացնելու համար են ծանուցվել Հարությունյանները։  Փաստացի, 2 տարի շարունակ ԿԿՀ նախագահի ընտանիքը չի ներկայացրել գույքի, եկամուտների, շահերի ու ծախսերի հայտարարագիր, և դա որևէ հետևանք չի առաջացրել նրանց համար, ԿԿՀ-ն այս փաստի հիմքով նաև վարույթ չի սկսել։  Հայաստանի վարչական իրավախախտումների օրենսգրքի 169.28 հոդվածը նախատեսում է, որ հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականություն ունեցող անձի կողմից օրենքով սահմանված ժամկետները լրանալուց հետո՝ 30 օրվա ընթացքում, ԿԿՀ գրավոր ծանուցման հիման վրա հայտարարագիր չներկայացնելը առաջացնում է տուգանքի նշանակում՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի չափով։    Ի՞նչ է պարզաբանում ԿԿՀ-ն Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի գրավոր պատասխանները «Ինֆոքոմ»-ին պարունակում են որոշակի իրարամերժ դրվագներ։ Ինչպես արդեն նշել ենք, մեր առաջին հարցմանն ի պատասխան՝ 2023 թվականի ապրիլի 17-ին ԿԿՀ-ն տեղեկացրել է, որ ծանուցել է Հայկուհի Հարությունյանի ընտանիքի անդամներին և 30-օրյա ժամկետում համապատասխան հայտարարագրերը չներկայացնելու դեպքում կնախաձեռնի օրենքով նախատեսված համապատասխան միջոցներ։ Սակայն ուղարկված ծանուցումը հավաստող փաստաթղթերից պարզ է դառնում, որ 2022 նոյեմբերի 29-ին ուղարկված ծանուցագրերը «չպահանջված» նշագրումով վերադարձվել են ԿԿՀ-ին դեռևս 2022 թվականի դեկտեմբերի 28-ին՝ մեր հարցմանը պատասխանելուց ավելի քան 3 ամիս առաջ։ Բացի այդ՝ հետագայում ծանուցագրերը նրանց հասցեագրելու այլ փորձեր չձեռնարկելը ԿԿՀ-ն փորձում է հիմնավորել հայտարարագրման նոր էլեկտրոնային համակարգի կառուցմամբ։ Հանձնաժողովը թեմայի շուրջ «Ինֆոքոմ»-ի հետ ունեցած գրագրություններում շեշտում է՝ հայտարարագրման նոր էլեկտրոնային համակարգի կառուցման աշխատանքներով պայմանավորված՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ից հայտարարագրումների պարտավորությունների վերաբերյալ ծանուցումների գործընթացը կասեցված է։ Ծանուցումները հնարավոր կլինի վերսկսել հայտարարագրման հին համակարգից դեպի նոր համակարգ տվյալների ամբողջական միգրացիայից հետո. «Առաջարկում ենք Ձեր հարցադրումները վերստին ուղղել Հանձնաժողովին 2023 թվականի մայիսի 31-ից հետո համապատասխան հայտարարագրերը ներկայացրած չլինելու դեպքում»,- պատասխանել են ԿԿՀ-ից։  ԿԿՀ պատասխանը նոր հարցեր է առաջ բերում. օրինակ՝ 2020 թվականին Հարությունյանների կողմից հայտարարագիր չներկայացնելը ինչպե՞ս է խաչվում 2023-ին հայտարարագրերի նոր համակարգի ներդրման հետ։ 2020-ի հայտարարագրերը պետք է ստացվեին, ստուգվեին 2021-ին, հետևաբար ի՞նչ առնչություն կարող է ունենալ նոր համակարգի կառուցումը 2020 թվականի տարեկան հայտարարագրի հետ, չէ՞ որ 2020 թվականի համար ծանուցումների գործընթացը կասեցված չի եղել։  ԿԿՀ-ից հետաքրքրվել էինք՝ ինչու հայտարարագրեր չներկայացնելու համար վարույթ չի նախաձեռնվել, նաև հարց էինք բարձրացրել՝ հայտարարագրման պարտավորությունների վերաբերյալ ծանուցումների գործընթացն ինչ իրավական ակտի հիման վրա է կասեցվել։  Այս բոլոր հարցերին ԿԿՀ-ից պատասխանել են՝ հայտարարագրման էլեկտրոնային համակարգը ինչպես նրանց (Հայկուհի Հարությունյանի ընտանիքի անդամների), այնպես էլ մյուս բոլոր հայտարարատուների համար փաստացի 2020 և 2021 թվականների հայտարարագրեր ներկայացնելու տեխնիկական հնարավորություն այս պահին չի ընձեռում։ ԿԿՀ-ն, փաստացի, այդպես էլ չի մանրամասնում՝ ինչու է 2020 թվականի համապատասխան հայտարարագրերը չստանալը կապում 2023-ին նոր համակարգի տեխնիկական աշխատանքների հետ, չէ՞ որ դրանք պիտի ստացվեին 2021 թվականին կամ 2022-ին։    Հայտարարագիր չներկայացնելու խախտումների հիմքով հարուցված վարույթները Հայաստանում կա մի քանի համանման դեպք, երբ հայտարարագիր չներկայացնելը հայտարարատուների համար հետևանքներ է առաջացրել, ընդհուպ մեղադրական դատական ակտ։ Օրինակ՝ Մրգավան համայնքի ղեկավարի տեղակալը չէր ներկայացրել հայտարարագիր, ապա նրան ծանուցվել էր հայտարարագիր ներկայացնելու պարտավորության մասին։ Պաշտոնատար անձը շարունակել էր չներկայացնել, հարուցվել էր քրեական գործ, սկսվել և ավարտվել էր նախաքննությունը, ու գործը մտել էր դատարան։ Պաշտոնյան մեղավոր էր ճանաչվել, դատապարտվել 1 տարվա ազատազրկման, բայց փորձաշրջան էր սահմանվել, ու ազատազրկման պատիժը չէր կիրառվել։ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի 2022 թվականի գործունեության հաղորդումից տեղեկանում ենք, որ ԿԿՀ-ն անցած տարվա ընթացքում գրավոր ծանուցումից հետո հայտարարագիր չներկայացնելու խախտումների հիմքով 97 վարույթ է հարուցել։ Բացի այդ՝ դատախազություն են ուղարկվել մեկ վարչական վարույթի նյութեր այն հիմքով, որ հայտարարատուի կողմից դիտավորյալ չի ներկայացվել հայտարարագիր։ Ըստ ԿԿՀ 2021-ի հաղորդման՝ հայտարարատուի կողմից օրենքով սահմանված ժամկետն ավարտվելուց հետո հայտարարագիր չներկայացնելու հիմքով հարուցվել էր 30 վարույթ։  Հեղինակ՝ Մկրտիչ ԿարապետյանՏվյալների լրագրող՝ Կատյա Մամյան
18:15 - 06 մայիսի, 2023
Գործակարգավարական նիստը Ավինյանի վարելով՝ խախտվել է քաղաքապետի որոշումը․ վերջինս հետագայում փոփոխվել է

Գործակարգավարական նիստը Ավինյանի վարելով՝ խախտվել է քաղաքապետի որոշումը․ վերջինս հետագայում փոփոխվել է

Երեւանի քաղաքապետի տեղակալ Տիգրան Ավինյանը, որին պարբերաբար մեղադրում են ժամանակից շուտ նախընտրական քարոզարշավ սկսելու մեջ («Քաղաքացիական պայմանագիր»-ը դեռ 2022 թ․ մարտին է հայտարարել, որ ՏԻՄ առաջիկա ընտրություններում Ավինյանն է քաղաքապետի իր թեկնածուն), մեկ ամսից ավելի է՝ ի թիվս այլնի, երբեմն վարում է Երեւանի քաղաքապետարանի գործակարգավարական խորհրդակցությունները։  2022 թ․ սեպտեմբերին՝ քաղաքապետի տեղակալ ընտրվելիս, նախկին փոխվարչապետ Ավինյանը նշել էր, որ ընդհանուր առմամբ համակարգելու է հինգ ոլորտ՝ թաղապետարանների վերահսկում, շինբարեկարգում, կանաչապատում, մշակույթ եւ Կառավարության հետ իրականացվող աշխատանքներ։ Միայն վերջերս՝ այս տարվա մարտի 27-ի գործակարգավարական խորհրդակցության ժամանակ, նա հայտնեց, որ Երեւանի փոխքաղաքապետեր Լեւոն Հովհաննիսյանի, Ստեփան Մաչյանի եւ Սուրեն Գրիգորյանի հետ աշխատանքի որոշակի բաժանում են արել․ «Ըստ այդմ, գործակարգավարական նիստերը հիմնականում կվարեմ ես»,- ասաց նա։ Աշխատանքի որոշակի բաժանումը, ըստ ամենայնի, քաղաքապետի տեղակալները պայմանավորել են արդեն նախկին քաղաքապետ Հրաչյա Սարգսյանի հրաժարականով․ նրանից հետո Լեւոն Հովհաննիսյանը, որ քաղաքապետի առաջին տեղակալն է, օրենքի ուժով ստանձնեց նաեւ քաղաքապետի պաշտոնակատարի լիազորությունները։ Գործակարգավարական խորհրդակցությունները վարելը նույնպես Լեւոն Հովհաննիսյանի, այլ ոչ թե Տիգրան Ավինյանի լիազորությունն էր։ Տիգրան Ավինյանը՝ որպես քաղաքապետի տեղակալ, այդ փուլում գործակարգավարական խորհրդակցությունները վարելու իրավասություն չուներ Այսպես․ Երեւանի քաղաքապետի՝ 2017 թվականի հունիսի 13-ի 1993-Ա (նշված է «Ա»՝ անհատական իրավական ակտ, թեեւ իր բնույթով ներքին՝ լոկալ իրավական ակտ է) որոշումը սահմանում է Երեւանի քաղաքապետի կողմից գործակարգավարական խորհրդակցությունների անցկացման կարգը։ Այդ խորհրդակցությունները հրավիրվում են շաբաթական մեկ անգամ՝ Քաղաքապետարանի աշխատանքների կազմակերպման ընթացքում քաղաքապետի կողմից տրվող հանձնարարականներն ամփոփելու եւ համակարգելու, համապատասխան պաշտոնատար անձանց առաջարկությունները եւ հաշվետվությունները քննարկելու նպատակով։  Որոշման 1-ին մասը սահմանում էր, որ գործակարգավարական խորհրդակցությունները վարում է Երեւանի քաղաքապետը, իսկ վերջինիս բացակայության դեպքում՝ քաղաքապետի առաջին տեղակալը։ Այլ իրավակարգավորումներ չլինելու պայմաններում քաղաքապետի բացակայություն ասելով՝ պետք է հասկանալ նաեւ հրաժարականից հետո նրա լիազորությունների դադարումը, ինչից հետեւում է, որ գործակարգավարական նիստերը պետք է վարեր ոչ թե քաղաքապետի տեղակալ Տիգրան Ավինյանը, որն այդպիսի իրավասություն այդ փուլում չուներ, այլ քաղաքապետի պաշտոնակատար, քաղաքապետի առաջին տեղակալ Լեւոն Հովհաննիսյանը։ Ընդ որում, քաղաքապետի որոշմամբ սահմանված այս նորմի տրամաբանությունը լիովին համընկնում է օրենսդրի տրամաբանությանը (կամքին), քանի որ «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքով, որով կարգավորվում է ճիշտ նույն իրավիճակը Երեւանի ավագանու նիստերի համար, նույնպես սահմանված է, որ ավագանու նիստերը հրավիրում եւ վարում է քաղաքապետը, իսկ նրա բացակայության դեպքում՝ քաղաքապետի առաջին տեղակալը։  Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ Infocom-ը մարտի 28-ին գրավոր հարցում էր ուղարկել Երեւանի քաղաքապետարան՝ խնդրելով պարզաբանել, թե իրավական ինչ հիմքով է որոշվել, որ գործակարգավարական խորհրդակցությունները վարելու է Երեւանի քաղաքապետի տեղակալ Տիգրան Ավինյանը։ Հիշյալ նորմի փոփոխված լինելու պարագայում խնդրել էինք հայտնել փոփոխության հստակ ամսաթիվը՝ կից ուղարկելով վերջին խմբագրությամբ տարբերակը։ Ընդ որում, հարկ է նշել, որ հարցումն ուղարկելուց առաջ մենք մանրամասն ուսումնասիրել էինք Քաղաքապետարանի պաշտոնական կայքի «Քաղաքապետի որոշումներ» բաժինը եւ պարզել, որ հիշյալ որոշումը (դրա մեկ այլ դրույթ) վերջին անգամ փոփոխության էր ենթարկվել 2022 թ․ հունվարի 21-ին (որոշումների ինկորպորացիաները կայքում առկա չեն, ուստի ոչ մի փոփոխություն բաց չթողնելու համար որոշման համարը որոնման դաշտում փնտրելուց բացի փնտրել ենք նաեւ էջ առ էջ)։ Տեղեկություն տրամադրելու՝ օրենքով սահմանված 5-օրյա ժամկետում պատասխան չստանալով՝ ապրիլի 4-ին կապ ենք հաստատել Քաղաքապետարանի լրատվության վարչության պետի պաշտոնակատարի տեղակալ Տարոն Գեւորգյանի հետ, որը, սակայն, ասել է, թե հարցումը չեն ստացել։ Նույն օրը՝ ապրիլի 4-ին, հարցումն ուղարկել ենք երկրորդ անգամ։ Օրեր անց՝ ապրիլի 10-ին, Լրատվության վարչությունն ուղարկել է գրություն այն մասին, որ հարցմանը պատասխանելու համար անհրաժեշտ է կատարել լրացուցիչ աշխատանք, ուստի տեղեկությունը կտրամադրվի օրենքով սահմանված 30-օրյա ժամկետում։ Թեեւ տարակուսելի է, թե լրացուցիչ ինչ աշխատանքի անհրաժեշտություն պիտի լիներ, եթե իրավական համապատասխան հիմքերի առկայությունը կամ բացակայությունը, ենթադրվում է, աշխատանքի բաժանում կատարելիս պետք է արդեն իսկ ուսումնասիրված եւ վերլուծված լիներ, այնուհանդերձ որոշել ենք սպասել 30-օրյա ժամկետում տեղեկության տրամադրմանը։ Քաղաքապետարանը փոփոխել է իր որոշումը՝ համապատասխանեցնելով Տիգրան Ավինյանի պաշտոնին Մինչ 30-օրյա ժամկետը կլրանար, մենք նկատեցինք, որ Քաղաքապետարանի կայքում տեղադրվել է քաղաքապետի պաշտոնակատար, քաղաքապետի առաջին տեղակալ Լեւոն Հովհաննիսյանի N 715-Ա որոշումը՝ 2017 թ․ հիշյալ որոշման մեջ փոփոխություններ կատարելու մասին (դարձյալ նշված է «Ա», սակայն որոշումը բնույթով լոկալ իրավական ակտ է)։ Փոփոխությամբ խմբագրվել է որոշման հիշյալ դրույթը՝ շարադրվելով այսպես․ գործակարգավարական խորհրդակցությունը վարում է Երեւանի քաղաքապետը, իսկ վերջինիս բացակայության դեպքում՝ նրա առաջին տեղակալը կամ տեղակալներից մեկը։ Այսպիսով, փաստացի ստեղծվել են իրավական հիմքեր գործակարգավարական խորհրդակցությունները Երեւանի քաղաքապետի բոլոր տեղակալների, այդ թվում՝ Տիգրան Ավինյանի կողմից վարելու համար։  Ուշագրավ է, որ որոշումը կայացվել է 2023 թ․ մարտի 31-ին, այսինքն՝ Տիգրան Ավինյանի կողմից գործակարգավարական խորհրդակցությունն առաջին անգամ վարելուց 4 օր անց՝ մեր հարցումն ուղարկելուց հետո միայն (խոսքն այն հարցման մասին է, որը, ըստ Քաղաքապետարանի, չեն ստացել)։ Ըստ կայքում արտացոլված տվյալների՝ որոշումը հրապարակվել է ապրիլի 3-ին։  Փոփոխված որոշմամբ նշված չէ, թե այն երբ է ուժի մեջ մտնում, որպեսզի կարողանանք հստակ ասել, թե մինչեւ որ պահը Ավինյանը գործակարգավարական խորհրդակցությունները վարելու իրավասություն չուներ։ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքը (այսուհետ՝ օրենք) կարգավորում է այս հարցը՝ յուրաքանչյուր տեսակի իրավական ակտի համար որոշակի ժամկետ սահմանելով։ Այս պարագայում էլ, սակայն, խնդիր է ծագում իրավական ակտի ճիշտ տեսակի սահմանման հետ կապված։ Ինչպես արդեն նշեցինք, որոշումն անհասկանալիորեն նշվել է «Ա» տառով, այսինքն՝ որպես անհատական իրավական ակտ, սակայն դրա բովանդակությունից ակնհայտ է, որ այն անհատական իրավական ակտի հետ որեւէ աղերս չունի։ Անհատական իրավական ակտը, ըստ օրենքի, նորմատիվ իրավական ակտի հիման վրա եւ դրան համապատասխան ընդունված գրավոր իրավական ակտն է, որը սահմանում է վարքագծի կանոն կամ առաջացնում է փաստական հետեւանքներ եւ վերաբերում է միայն դրանում անհատապես նշված անձի կամ անձանց։ Լեւոն Հովհաննիսյանի որոշման մեջ անհատապես որեւէ անձի մասին հիշատակում չկա, այն չի վերաբերում կոնկրետ անհատների, որպեսզի ժամկետը հաշվարկվի որոշման մասին նրանց իրազեկելուն հաջորդող օրվանից, ինչպես օրենքով է նախատեսված։ Որոշումը ընդհանրական ձեւով սահմանում է կանոններ Քաղաքապետարանի ներքին աշխատանքը կարգավորելու համար, հետեւաբար այն ներքին իրավական ակտ է։  Ներքին իրավական ակտը, ըստ օրենքի, նորմատիվ իրավական ակտի հիման վրա եւ դրան համապատասխան ընդունված իրավական ակտն է, որը սահմանում է վարքագծի կանոն այն անձանց խմբի համար, որոնք դա ընդունող մարմնի հետ աշխատանքային, քաղաքացիաիրավական կամ վարչական հարաբերությունների մեջ են կամ օգտվում են դա ընդունող մարմնի ծառայություններից կամ աշխատանքներից։ Որոշման մեջ նշված «Երեւանի քաղաքապետ»-ը, «Երեւանի քաղաքապետի առաջին տեղակալ»-ը եւ «Երեւանի քաղաքապետի տեղակալներ»-ը պաշտոններ են, որոնք զբաղեցնող անձինք հենց աշխատանքային հարաբերությունների մեջ են այն ընդունող մարմնի՝ Քաղաքապետարանի հետ։ Ներքին իրավական ակտը, օրենքի համաձայն, ուժի մեջ է մտնում հրապարակմանը հաջորդող օրվանից (տվյալ դեպքում հաջորդող օրը ապրիլի 4-ն է), եթե դրանով ավելի ուշ ժամկետ սահմանված չէ (որոշման մեջ ժամկետ սահմանված չէ), կամ համապատասխան անձանց պատշաճ կարգով իրազեկելու օրվան հաջորդող օրվանից: Այսինքն՝ եթե համապատասխան անձինք ապրիլի 3-ից առաջ իրազեկվել են, եւ որոշումն ուժի մեջ է մտել դրա հաջորդ օրը, ապա  Ավինյանն իրավասու չի եղել վարելու միայն մարտի 27-ի գործակարգավարական խորհրդակցությունը, իսկ եթե առանձին իրազեկում չի եղել, եւ որոշումն ուժի մեջ է մտել հրապարակման հաջորդ օրը, ապա քաղաքապետի որոշումը խախտվել է՝ թե՛ մարտի 27-ի, թե՛ ապրիլի 3-ի խորհրդակցությունները Ավինյանի կողմից վարելով։ Հավելենք, որ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի համաձայն՝ իրավական ակտը ընդունող մարմինը պարտավոր է հրապարակել նաեւ ակտում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելուց հետո դրա ինկորպորացված տարբերակը (այսինքն՝ իրավական ակտը՝ ներառյալ սկզբնական տեքստը, երբեւէ կատարված բոլոր փոփոխություններն ու լրացումները): Քաղաքապետարանի կայքում, սակայն, քաղաքապետի որոշումների ինկորպորացիաները առկա չեն, ինչը նաեւ լրացուցիչ դժվարություն է ստեղծում որոշումների վերջին խմբագրությամբ տարբերակը գտնելու կամ նախորդ խմբագրությամբ տարբերակների հետ համեմատելու համար։ Քաղաքապետարանը խախտել է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքը  Երեկ՝ մայիսի 4-ին, մենք կապ ենք հաստատել Լրատվության վարչության պետի պաշտոնակատարի տեղակալ Տարոն Գեւորգյանի հետ՝ հասկանալու համար՝ պատասխան ի վերջո ուղարկվելու է թե ոչ։ Նշենք, որ գրավոր հարցմանը պատասխանելու՝ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքով սահմանված 5-օրյա եւ 30-օրյա ժամկետները ենթադրում են ոչ թե աշխատանքային, այլ օրացուցային օրերը (քանի որ ըստ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի՝ եթե իրավական ակտով սահմանված ժամկետի հաշվարկը կատարվում է ոչ թե ըստ օրացուցային, այլ աշխատանքային օրերի, ապա դա պետք է հատուկ նշվի, իսկ այդպիսի նշում առկա չէ), մինչդեռ պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինները, որպես կանոն, հաշվարկը միայն աշխատանքային օրերով են անում՝ այդպիսով արհեստականորեն երկարաձգելով այդ ժամկետը։  Տարոն Գեւորգյանը մեզ հայտնել է, որ տեխնիկական խնդիրներ կան եւ խնդրել հնարավորության դեպքում սպասել մինչ այսօր։ Խնդրել ենք այդ դեպքում պատասխանն ուղարկել օրվա առաջին կեսի ընթացքում, սակայն մինչ այս պահը չենք ստացել։ Ստանալու դեպքում այն եւս կհրապարակենք։ ԼՐԱՑՈՒՄ Նյութի հրապարակումից ժամեր անց Քաղաքապետարանը ուղարկեց գրություն, որում, ըստ էության, առկա չէ մեր այն հարցի պատասխանը, թե մարտի 27-ի դրությամբ ինչ իրավական հիմքով է որոշվել, որ գործակարգավարական խորհրդակցությունները վարելու է քաղաքապետի տեղակալ Տիգրան Ավինյանը։ Պատասխանում, մասնավորապես, ասված է․ «Երեւանի քաղաքապետարանում գործակարգավարական խորհրդակցություններ անցկացնելու պարտադիր պահանջ եւ ընթացակարգ «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքով կամ որեւէ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված չէ: Երեւան քաղաքում առկա խնդիրների հնարավոր լուծումների քննարկման եւ դրանց լուծման համար հանձնարարականներ տալու նպատակով Երեւանի քաղաքապետի 13.06.2017 թ․ N 1993-Ա որոշմամբ սահմանվել է, որ յուրաքանչյուր շաբաթ Երեւանի քաղաքապետարանում կազմակերպվելու է աշխատանքային քննարկում, ինչպես նաեւ սահմանվել է այն պաշտոնյաների ցանկը, ովքեր հրավիրված են մասնակցելու կազմակերպվող խորհդակցություններին, իսկ Երեւանի քաղաքապետի 31.03.2023 թ․ N 715-Ա որոշմամբ կատարված փոփոխությամբ սահմանվել է, որ նշված խորհրդակցությունները վարում է Երևանի քաղաքապետը, իսկ վերջինիս բացակայության դեպքում՝ Երևանի քաղաքապետի առաջին տեղակալը կամ Երեւանի քաղաքապետի տեղակալներից մեկը: Հարկ է նշել, որ Երեւանի քաղաքապետարանում գրեթե ամեն օր տեղի են ունենում այլ խորհդակցություններ եւս, որոնք վարում են Երեւանի քաղաքապետի մյուս տեղակալները կամ այլ պաշտոնյաններ»,–նշել են Քաղաքապետարանից՝ հավելելով, որ 13.06.2017 թ․ N1993-Ա եւ 31.03.2023 թ․ N 715-Ա որոշումներին կարելի է ծանոթանալ www.yerevan.am կայքում։   Միլենա Խաչիկյան
14:00 - 05 մայիսի, 2023